Cesja roszczeń z ubezpieczenia OC

Stan faktyczny

Wskutek wypadków komunikacyjnych, w których uszkodzono pięć pojazdów mechanicznych, osoby, które poniosły w nich szkody majątkowe, otrzymały odszkodowania mające na celu zrekompensowanie tych szkód, wypłacone przez zakłady ubezpieczeń, z którymi sprawcy tych wypadków zawarli umowy ubezpieczenia OC. Poszkodowani uznali jednak, iż wypłacone odszkodowania nie rekompensują szkód w pełnej wysokości. Zawarli więc z przedsiębiorcami zajmującymi się zasadniczo nabywaniem i dochodzeniem wierzytelności umowy przelewu (cesji). Na ich podstawie przedsiębiorcy nabyli za wynagrodzeniem wierzytelności, które – zdaniem poszkodowanych – przez cały czas przysługiwały im wobec zakładów ubezpieczeń. W następstwie zawarcia tych umów cesjonariusze wnieśli do Sądu Rejonowego w Gdyni (sąd odsyłający), powództwa wobec zakładów ubezpieczeń mające za przedmiot zobowiązanie ich do zapłaty wierzytelności nabytych od cedentów na podstawie tych umów. Pozwane utrzymują, iż odszkodowania już przez nie wypłacone cedentom stanowią całość przysługujących tym ostatnim odszkodowań. Ponadto, kwestionują one legitymację procesową czynną cesjonariuszy.

Sąd Rejonowy w Gdyni sformułował następujące pytania prejudycjalne: 1) Czy art. 3, 18 i 28 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z 16.9.2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności (Dz.Urz. UE L z 2009 r. Nr 263, s. 11) należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie uznaniu za istotną i wykonalną umowy zawartej z poszkodowanym, który nie otrzymawszy uprzednio pełnej kompensacji szkody poniesionej w wypadku, przelewa na rzecz osoby trzeciej jego prawo do uzyskania pełnego odszkodowania od zakładu ubezpieczeń chroniącego sprawcę wypadku spowodowanego ruchem pojazdu? 2) Czy wskazane wyżej artykuły należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie uznaniu osoby trzeciej, opisanej w pytaniu pierwszym, za wskazaną w art. 1 pkt 2 dyrektywy 2009/103 osobę, której przysługuje odszkodowanie z powodu szkód spowodowanych przez pojazdy? 3) Czy wskazane wyżej artykuły dyrektywy 2009/103 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie uznaniu osoby trzeciej, opisanej w pytaniu pierwszym, za legitymowaną do wystąpienia z roszczeniem bezpośrednim wobec wskazanego zakładu ubezpieczeń?.

Stanowisko TS

Trybunał podkreślił, iż żaden przepis dyrektywy 2009/103 nie reguluje przelewu na osobę trzecią wierzytelności powstałej z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych przez osoby, które poniosły szkody majątkowe wskutek wypadków drogowych, ani legitymacji procesowej czynnej cesjonariuszy do występowania przed sądami krajowymi w celu dochodzenia zapłaty takich wierzytelności.

Trybunał zaznaczył, iż obowiązek objęcia ochroną ubezpieczeniową odpowiedzialności cywilnej z tytułu szkód wyrządzonych osobom trzecim w związku z ruchem pojazdów mechanicznych jest jednak odrębny od zakresu odszkodowania za te szkody z tytułu odpowiedzialności cywilnej ubezpieczonego. Pierwsza kwestia jest bowiem zagwarantowana w prawie UE, druga natomiast jest, co do zasady, regulowana przez prawo krajowe. Zatem, zdaniem TS, na obecnym etapie rozwoju prawa UE państwa członkowskie zachowują zasadniczo swobodę w określaniu w szczególności, jakie szkody wyrządzone przez pojazdy mechaniczne muszą obowiązkowo być przedmiotem odszkodowania, zakresu prawa do odszkodowania oraz uprawnionych do niego osób.

Trybunał wskazał, iż z art. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ak. 1 dyrektywy 2009/103 wynika, iż ochrona, jaką należy zapewnić na mocy tej dyrektywy, obejmuje każdą osobę uprawnioną zgodnie z krajowym prawem odpowiedzialności cywilnej do naprawy szkody spowodowanej przez pojazdy mechaniczne. Zdaniem TS żaden z przepisów tej dyrektywy nie pozwala stwierdzić, iż prawodawca Unii pragnął ograniczyć ochronę, jaką zapewnia ta dyrektywa, jedynie do osób bezpośrednio uczestniczących w zdarzeniu powodującym szkodę.

Z postanowienia odsyłającego wynika zaś, iż cesjonariusze wywodzą swe roszczenia do rozpatrywanych wierzytelności nie z polskiego prawa regulującego odpowiedzialność cywilną, ale z samych umów cesji zawartych przez nich na podstawie Kodeksu cywilnego z osobami, które poniosły szkody majątkowe w następstwie wypadku drogowego. W tych okolicznościach, i ze względu na cel ochrony poszkodowanych w wypadkach drogowych oraz na strukturę dyrektywy 2009/103, a także na okoliczność, iż ta dyrektywa nie reguluje cesji wierzytelności powstałych z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, TS uznał, iż cesjonariusz, który nabył taką wierzytelność, nie może zostać zrównany z „osobą poszkodowaną” w rozumieniu art. 1 pkt 2 dyrektywy 2009/103. W konsekwencji art. 18 dyrektywy 2009/103, który przewiduje, iż państwa członkowskie zapewniają, aby poszkodowanemu w wypadku spowodowanym przez pojazd objęty ubezpieczeniem, o którym mowa w art. 3 dyrektywy 2009/103, przysługiwało bezpośrednie roszczenie wobec zakładu ubezpieczeń chroniącego sprawcę wypadku w zakresie odpowiedzialności cywilnej, nie ma zastosowania do powództw wniesionych przez takich cesjonariuszy.

Trybunał stwierdził, iż powyższą wykładnię potwierdza również motyw 30 dyrektywy 2009/103, zgodnie z którym prawo powołania się na umowę ubezpieczenia i wystąpienia z roszczeniem bezpośrednio wobec zakładu ubezpieczeń ma wielkie znaczenie dla ochrony poszkodowanych w wypadkach drogowych. W motywie tym sprecyzowano zatem, iż w celu ułatwienia skutecznej i szybkiej likwidacji szkody oraz uniknięcia w takim stopniu, w jakim to możliwe, kosztownych postępowań sądowych prawo do bezpośredniego pozwania zakładu ubezpieczeń chroniącego sprawcę wypadku w zakresie odpowiedzialności cywilnej powinno zostać rozszerzone na poszkodowanych we wszystkich wypadkach drogowych. Wobec tego TS podkreślił, iż cesjonariusze nie są poszkodowanymi w wypadkach i nie mogą zostać z nimi zrównani.

Z powyższego, zdaniem TS, wynika, iż żaden przepis dyrektywy 2009/103 nie stoi na przeszkodzie możliwości wprowadzenia przez państwa członkowskie systemu cesji wierzytelności wynikających ze zdarzenia objętego umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych ani możliwości występowania przez cesjonariusza przed sądem we własnym imieniu i na swój rachunek w celu dochodzenia wierzytelności, która została na niego przeniesiona.

Trybunał orzekł, iż art. 1 pkt 2 oraz art. 3, 18 i 28 dyrektywy 2009/103 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym pozwalającym osobie, która poniosła szkody majątkowe w następstwie wypadku drogowego i otrzymała od zakładu ubezpieczeń, chroniącego sprawcę wypadku w zakresie odpowiedzialności cywilnej, odszkodowanie w tym zakresie, ale uważa, iż owo odszkodowanie nie stanowi pełnej kompensacji owych szkód, przenieść na osobę trzecią za wynagrodzeniem swoją wierzytelność będącą różnicą między z jednej strony szacunkową wartością całkowitego naprawienia owych szkód a z drugiej strony odszkodowaniem już wypłaconym tej osobie przez ów zakład ubezpieczeń, skutkiem czego ta osoba trzecia może występować przed sądem we własnym imieniu i na swój rachunek, by dochodzić od tego zakładu zapłaty tej wierzytelności.

Komentarz