1 godzina temu
Zgodnie z art. 105a ust. 1 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 775; dalej: VATU), podatnik, na rzecz którego dokonano dostawy towarów objętych obowiązkowym MPP, odpowiada solidarnie wraz z podmiotem dokonującym tej dostawy za jego zaległości podatkowe, w części podatku proporcjonalnie przypadającej na dostawę dokonaną na jego rzecz, o ile w momencie dokonania tej dostawy podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, iż cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego. Podatnik miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, iż cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę towarów lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego, o ile okoliczności towarzyszące tej dostawie towarów lub warunki, na jakich została ona dokonana, odbiegały od okoliczności lub warunków zwykle występujących w obrocie tymi towarami, w szczególności o ile cena za dostarczone podatnikowi towary była bez uzasadnienia ekonomicznego niższa od ich wartości rynkowej.
Zakres solidarnej odpowiedzialności zostanie niebawem rozszerzony także o usługi. Wbrew pierwotnym zapowiedziom, nie chodzi o usługi wskazane w załączniku 15 do VATU (a więc objęte obowiązkowym MPP). VATU wzbogaci się za to o zupełnie nowy załącznik 16, który obejmie szereg usług niematerialnych. To one właśnie będą solidarną odpowiedzialnością objęte. Skąd ten pomysł? Z życia. O częstym wykorzystywaniu usług niematerialnych do wystawiania tzw. pustych faktur świadczą zarówno doświadczenia KAS, jak i bogate orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykluczenia prawa do odliczenia VAT wykazanego na fakturach dokumentujących fikcyjne usługi niematerialne.
Katalog usług niematerialnych
Projektodawca proponuje wprowadzenie odpowiedzialności solidarnej w odniesieniu do niektórych usług niematerialnych. Chodzi konkretnie o usługi sklasyfikowane jako:
- PKWIU 62.01 – usługi związane z oprogramowaniem;
- PKWIU 62.02.2 – usługi związane z doradztwem w zakresie systemu komputerowego;
- PKWIU 63.11.12 – usługi zarządzania stronami internetowymi (hosting);
- PKWIU 69.20.2 – usługi rachunkowo-księgowe (w tym w zakresie sporządzania listy płac);
- PKWIU 70.22 – pozostałe usługi doradztwa związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i usługi zarządzania;
- PKWIU 71.11.24 – usługi doradcze w zakresie projektów architektoniczno-budowlanych;
- PKWIU 72 – usługi w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych;
- PKWIU 73.1 – usługi reklamowe;
- PKWIU 73.2 – usługi badania rynku i opinii publicznej;
- PKWIU 74.90 – pozostałe usługi profesjonalne, naukowe i techniczne, gdzie indziej niesklasyfikowane;
- PKWIU 78 – usługi związane z zatrudnieniem;
- PKWIU 82 – usługi związane z administracyjną obsługą biura i pozostałe usługi wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej.
Przesłanki odpowiedzialności solidarnej
Odpowiedzialność solidarna za VAT sprzedawcy dotyczyć będzie nabywania ww. usług niematerialnych, o ile należność ogółem wynikająca z faktury VAT jest kwotą przekraczającą kwotę 15 000 zł. Odpowiedzialność solidarna będzie również dotyczyć sytuacji, gdy wartość usług, nabywanych od jednego podmiotu świadczącego te usługi, bez kwoty podatku w danym miesiącu będzie wyższa niż 50 000 zł. Zatem w przypadku przekroczenia limitu obrotu odpowiedzialność solidarna będzie stosowana w odniesieniu do wszystkich nabywanych usług, bez względu na wartość pojedynczej faktury je dokumentującej.
Oczywiście, także i w tym przypadku odpowiedzialność solidarna nie będzie bezwarunkowa. Granicą jej stosowania jest uznanie przez organ, iż w momencie świadczenia usług podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, iż cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę towarów lub świadczoną usługę, lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego. Uzasadnione podstawy do takich przypuszczeń mają istnieć w szczególności wtedy, gdy okoliczności towarzyszące świadczeniu usług lub warunki, na jakich usługi zostały wykonane, odbiegały od okoliczności lub warunków zwykle występujących przy świadczeniu usług tego rodzaju. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której cena usługi była – bez uzasadnienia ekonomicznego – niższa od jej wartości rynkowej.
Solidarna odpowiedzialność nie będzie stosowana także jeżeli powstanie zaległości podatkowych związanych z nierzetelną fakturą nie wiązało się z uczestnictwem podmiotu świadczącego usługi niematerialne w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej. Aby uniknąć odpowiedzialności, podatnik może też wykazać, iż ww. okoliczności lub warunki nie miały wpływu na niezapłacenie podatku. W teorii nie jest więc tak, jak już dziś wieszczą niektórzy znawcy tematu, iż w ręce organów podatkowych trafi kolejna atomowa broń przeciw podatnikom. Ale faktem jest, iż wskazane definicje związane w praktyce ze zjawiskiem „należytej staranności” są szalenie nieostre i ocenne (podobnie zresztą jak sama należyta staranność).
Nowe przepisy nie mają być stosowane do usług wykonanych przed 1.10.2026 r. – oczywiście pod warunkiem, iż ustawa wejdzie w życie w terminie planowanym przez Ministerstwo Finansów.
Ministerstwo Finansów wskazuje, iż lista usług niematerialnych podlegających odpowiedzialności solidarnej powstała na bazie analizy przeprowadzonej przez Krajową Administrację Skarbową. Analiza ta wykazała, iż nieuczciwi przedsiębiorcy stosunkowo często posługują się tzw. „pustymi fakturami”, których przedmiotem są te konkretne usługi niematerialne.
No właśnie, puste faktury. Wcale nie jest powiedziane, iż VAT z nimi związany nie jest płacony do urzędu skarbowego. Wyobraźmy sobie przykład, który (z całym szacunkiem) wydaje się nieco bardziej „życiowy” niż przykłady stosowania nowych przepisów przedstawione przez projektodawcę w uzasadnieniu. Spółka „A” i spółka „B” są powiązane ze sobą. Aby „zoptymalizować” strukturę kosztową i przychodową, a przy okazji także pozycję VAT, spółka „A” „świadczy” usługi doradcze na rzecz spółki „B” za 100 000 PLN netto miesięcznie. Brak jest jednak realnych dowodów wykonania tych usług. Spółka „A” płaci jednak VAT do urzędu skarbowego, spółka „B” go zaś odlicza. W efekcie, po stronie spółki „A” powstaje VAT należny (być może kompensowany naliczonym) i przychód – ale spółka „A” uzyskuje też środki finansowe, być może potrzebne. Spółka „B” zaś odlicza VAT i poszerza bazę KUP (co też może się jej „przydać”).
Nowe regulacje oczywiście nie obejmą wprost takich przypadków (co nie znaczy, iż strony „transakcji” mogą spać spokojnie, ale z uwagi na inne przepisy). Nie do końca zrozumiałe jest też miarkowanie przesłanek należytej staranności w oparciu o (przykładowe na szczęście) kryterium ceny, która bez uzasadnienia jest niższa od rynkowej. Kryterium to może i jest trafne w przypadku towarowych karuzel podatkowych. Wydaje mi się, iż dla niematerialnych usług cena ta często od rynkowej bywa wyższa, bo model wyłudzeń polega tu na czymś zupełnie innym. I to jest moja główna uwaga do pomysłodawców tych przepisów. Pod płaszczykiem walki z oszustwami, nakładane są bowiem rozwiązania dodatkowo uderzające w podatników „od drugiej strony”. W domyśle – aby jeszcze bardziej ich dyscyplinować. Nie zmienia to faktu, iż na usługi niematerialne nie można nagle patrzeć wyłącznie od strony solidarnej odpowiedzialności. Moim zdaniem ryzyko z nimi związane drzemie bowiem gdzie indziej.
PS Usług doradztwa podatkowego nie ma na liście objętej odpowiedzialnością solidarną – gdyby ktoś miał wątpliwości.
