4 dni temu
13 października 2026 r. na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie odbyła się Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Czynności operacyjne – pomiędzy państwem prawa a nowymi wyzwaniami”. Wydarzenie zorganizował Wydział Prawa i Ekonomii UJD we współpracy z Instytutem Wymiaru Sprawiedliwości.
Konferencja zgromadziła naukowców oraz przedstawicieli praktyki: sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i funkcjonariuszy służb. W imieniu władz uczelni obrady otworzył prof. Bogusław Przywora, pełniący obowiązki rektora UJD.
Z ramienia Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości w konferencji uczestniczył prof. Paweł Waszkiewicz.
Czynności operacyjne jako źródło pomyłek sądowych
Profesor Paweł Waszkiewicz przedstawił referat poświęcony czynnościom operacyjno-rozpoznawczym jako jednemu z potencjalnych źródeł pomyłek sądowych. Skoncentrował się na ryzykach związanych z wykorzystaniem osobowych źródeł informacji oraz kontroli operacyjnej, wskazując mechanizmy, które mogą prowadzić do błędnego ukierunkowania postępowania i utrwalania nieprawidłowych ustaleń.
Odwołał się przy tym m.in. do sprawy Tomasza Komendy.
Jednym z kluczowych omawianych zagadnień było zjawisko tzw. widzenia tunelowego (tunnel vision), polegające na przedwczesnym skoncentrowaniu się przez organy ścigania na jednej wersji zdarzenia lub określonej osobie, przy jednoczesnym pomijaniu bądź niedocenianiu informacji mogących podważać przyjęte założenia. Informacje uzyskane w ramach czynności operacyjno-rozpoznawczych mogą stać się punktem wyjścia dla takiego zawężenia, wpływając następnie na sposób gromadzenia, weryfikowania i interpretowania materiału dowodowego.
Waszkiewicz przywołał wyniki badania ankietowego przeprowadzonego w 2022 r. w Katedrze Kryminalistyki Uniwersytetu Warszawskiego pod jego kierownictwem. Widzenie tunelowe jako jedną z trzech najczęstszych przyczyn niesłusznych skazań wskazało w nim 73 proc. ankietowanych prokuratorów, 63,4 proc. adwokatów i 45,8 proc. sędziów.
Prelegent zaprezentował również wyniki badań aktowych prowadzonych w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości w latach 2022–2023. W co czwartej sprawie z badanej próby podstawą wznowienia postępowania było ujawnienie nowych faktów lub dowodów wskazujących, iż skazany nie popełnił czynu, czyn nie stanowił przestępstwa albo nie podlegał karze. Zwrócił także uwagę na przypadki wznowienia związane z niezapewnieniem oskarżonemu obowiązkowej obrony.
Uzupełnieniem wystąpienia były wyniki zagranicznych badań nad niesłusznymi skazaniami, w szczególności dotyczące wykorzystywania informatorów więziennych. Profesor Waszkiewicz omówił ryzyko składania przez nich fałszywych zeznań, zwłaszcza dotyczących rzekomego przyznania się innej osoby do popełnienia przestępstwa. Zwrócił uwagę na znaczenie korzyści procesowych lub materialnych, które mogą stanowić motywację do przekazywania nieprawdziwych informacji.
Przypomnijmy: Paweł Waszkiewicz jest autorem monografii „Niesłuszne skazania”, którą można bezpłatnie pobrać TUTAJ w ramach otwartego dostępu Wydawnictwa IWS.
Publikacja została uznana pracą roku w kategorii monografia w XXVI edycji Konkursu im. prof. Tadeusza Hanauska na Pracę Roku z Dziedziny Kryminalistyki.
Kontrola działań służb i nowe wyzwania
Konferencja składała się z szeregu wystąpień ekspertów – sędziów, przedstawicieli świata akademickiego oraz praktyki prawniczej.
Program trzech paneli obejmował zagadnienia sądowej i prokuratorskiej kontroli czynności operacyjno-rozpoznawczych, granic tajności oraz ochrony praw człowieka. Uwzględniono w nim również wykorzystanie sztucznej inteligencji w analizie kryminalnej opartej na informacjach z otwartych źródeł (OSINT), wprowadzanie materiałów operacyjnych do postępowania karnego, a także przestępczość transgraniczną i cyberzagrożenia.
Galeria:
Zdjęcia Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
