11 godzin temu
Stan faktyczny
ZD był byłym prezesem, a MI byłym członkiem zarządu Juventus Football Club SpA (dalej: Juventus). W 2022 r. prokuratura Włoskiej Federacji Piłki Nożnej (FIGC) wniosła do organu orzekającego FIGC (dalej: sąd FIGC) powództwo przeciwko kilku włoskim klubom, w tym Juventusowi, oraz przeciwko kilku członkom ich kierownictwa. Oskarżyła ich o naruszenie zasad lojalności, fair play i uczciwości. W szczególności organ ten zarzucił ZD i MI, iż uczestniczyli oni we wprowadzeniu systemu fikcyjnych zysków kapitałowych na łączną kwotę przekraczającą 60 mln euro poprzez dokonywanie lub zatwierdzanie w sprawozdaniach finansowych i bilansach księgowych Juventusu za lata 2020 i 2021 m.in. nieprawdziwych oświadczeń dotyczących transferów zawodników.
W toku postępowania sąd FIGC nałożył na ZD i MI karę dyscyplinarną polegającą na zakazie wykonywania działalności zawodowej w ramach FIGC przez okres 2 lat wraz z wnioskiem o rozszerzenie obowiązywania tej kary na FIFA, którą zaakceptował. ZD i MI zaskarżyli to orzeczenie do sądu administracyjnego dla Lacjum (sąd odsyłający).
Pytania prejudycjalne przedstawione przez ten sąd dotyczyły zgodności z prawem UE włoskich przepisów, które ustanawiają środki prawne zapewniające jednostkom ochronę sądową przed karami, jakie może na nie nałożyć krajowe stowarzyszenie sportowe. Ponadto odnoszą się do zgodności z prawem UE tych krajowych przepisów w zakresie, w jakim pozwalają one uprzednio takiemu stowarzyszeniu na wymierzenie takich kar.
Stanowisko TS
Stosowanie podstawowych swobód
Z utrwalonego orzecznictwa TS wynika, iż art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana) (Dz.Urz. UE C z 2016 r. Nr 202, s. 47; dalej: TFUE), który jest bezpośrednio skuteczny, stoi na przeszkodzie jakiemukolwiek środkowi opartemu na przynależności państwowej lub mającemu zastosowanie niezależnie od przynależności państwowej, który może stawiać obywateli Unii w niekorzystnej sytuacji, w przypadku gdyby chcieli podjąć pracę na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie pochodzenia, uniemożliwiając im opuszczenie tego państwa lub zniechęcając ich do tego (wyrok TS z 4.10.2024 r., FIFA, C-650/22, Legalis, pkt 86).
Postanowienie art. 56 TFUE, które ustanawia zarówno na rzecz usługodawców, jak i usługobiorców swobodę świadczenia usług, stoi na przeszkodzie jakiemukolwiek przepisowi, choćby stosowanemu bez rozróżnienia, który może ograniczać korzystanie z tej swobody przez to, iż zakazuje, utrudnia lub czyni mniej atrakcyjną działalność tych usługodawców w państwach członkowskich innych niż te, w których mają oni siedzibę (wyrok TS z 21.12.2023 r., European Superleague Company, C-333/21, Legalis, pkt 247).
W ocenie TS w niniejszej sprawie rozpatrywane kary mogą ograniczać swobodę przepływu pracowników lub swobodę świadczenia usług przysługujące członkom kierownictwa, na których kary te zostały nałożone, w zależności od systemu prawnego, w ramach którego członkowie ci mogą wykonywać działalność zawodową w państwach członkowskich innych niż Republika Włoska.
Trybunał orzekł, iż art. 45 i 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez adekwatne sądy krajowe pozwalają krajowemu stowarzyszeniu sportowemu – z uwagi na autonomię prawną, jaka mu przysługuje na podstawie prawa krajowego – na nałożenie na członków kierownictwa spółek sportowych kary polegającej na czasowym zakazie wykonywania działalności zawodowej wchodzącej w zakres kompetencji tego stowarzyszenia ze względu na fałszywe oświadczenia finansowe i księgowe złożone z naruszeniem zasad lojalności, fair play i uczciwości, do których przestrzegania członkowie kierownictwa takich spółek są zobowiązani na podstawie uregulowań, do których stosowania adekwatne jest owo stowarzyszenie, pod warunkiem że:
- przyjęcie przepisów umożliwiających temu samemu stowarzyszeniu wymierzenie takiej kary służy osiągnięciu jednego lub większej liczby uzasadnionych celów interesu ogólnego zgodnych z TFUE, mających charakter inny niż czysto gospodarczy, oraz że
- przepisy te są zgodne z zasadą proporcjonalności, co oznacza, iż są one odpowiednie do zapewnienia osiągnięcia tego celu lub tych celów w sposób spójny i systematyczny oraz iż ustalenie w każdym konkretnym przypadku przewidzianych w nich kar jest obwarowane przejrzystymi, obiektywnymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami, umożliwiającymi uwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności i mogącymi podlegać skutecznej kontroli sądowej.
Kontrola sądowa kar
Art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia jednostkom poszanowania ich prawa do skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii. Zasada skutecznej ochrony sądowej praw i wolności, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii, do której to zasady odnosi się to postanowienie, stanowi ogólną zasadę unijnego prawa wynikającą z tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim, wyrażoną w szczególności w art. 47 Karty Praw Podstawowych UE (Dz.Urz. UE C z 2010 r. Nr 83, s. 389; dalej: KPP).
Trybunał przypomniał, iż państwa członkowskie na podstawie art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE, powinny zapewnić, by wszystkie organy orzekające jako „sądy” w rozumieniu prawa Unii w kwestiach związanych ze stosowaniem lub wykładnią tego prawa i należące w związku z tym do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych tym prawem czyniły zadość wszystkim wymogom immanentnie związanym ze skuteczną ochroną sądową.
Trybunał orzekł, iż art. 19 ust. 1 ak. 2 TUE w związku z art. 47 KPP należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez adekwatne sądy krajowe ograniczają uprawnienia sądu krajowego mającego dokonać kontroli kary wymierzonej przez krajowe stowarzyszenie sportowe „po wyczerpaniu środków prawnych na wszystkich szczeblach krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości” do uprawnienia polegającego na przyznaniu odszkodowania, o ile uzna on, iż ta kara jest niezgodna z prawem, z wyłączeniem uprawnień polegających, z jednej strony, na zarządzeniu środków tymczasowych do czasu wydania orzeczenia co do istoty sprawy, a z drugiej strony, na uchyleniu tej kary i spowodowaniu ustania jej skutków, pod warunkiem, iż przynajmniej organ należący do tego „krajowego sportowego wymiaru sprawiedliwości”, który orzeka w ostatniej instancji:
- jest „sądem” w rozumieniu prawa Unii, który zapewnia wymagane gwarancje niezawisłości i bezstronności;
- z punktu widzenia jego istnienia, składu i organizacji jest on ustanowiony uprzednio na mocy ustawy;
- pełni rolę orzeczniczą;
- przestrzega procedury zapewniającej niezbędne gwarancje, w szczególności gwarancje dotyczące poszanowania prawa do obrony i poszanowania zasady kontradyktoryjności, oraz
- jest w stanie uprzednio przeprowadzić skuteczną kontrolę sądową samej kary.
Komentarz
„Dostosowując się” do trwającego Mundialu 2026 Trybunał rozstrzygnął w głośniej sprawie dotyczącej kierownictwa Juventusu, byłego prezesa oraz byłego dyrektora generalnego, na których w toku dochodzenia dotyczącego zysków kapitałowych nałożono kary zakazu wykonywania jakiejkolwiek działalności związanej z piłką nożną przez dwa lata we Włoszech, która została rozszerzona na poziom światowy przez FIFA.
W bardzo obszernym uzasadnieniu – które niewątpliwie znacząco wpłynie na wiele postępowań w sporcie – Trybunał po pierwsze, potwierdził, iż nałożenie takich kar ogranicza możliwość korzystania z unijnych swobód: przepływu pracowników i świadczenia usług. Wydaje się, iż dotyczy to również unijnej swobody przedsiębiorczości, ale do tego zagadnienia TS się nie odniósł. Ponadto, TS wyjaśnił szczegółowo, jakie kryteria powinien wziąć pod uwagę sąd krajowy, dokonując oceny, czy te ograniczenia są uzasadnione, czyli czy realizują uzasadniony cel interesu ogólnego oraz czy są zgodne z zasadą proporcjonalności. W tym zakresie uzasadnienie TS nie powinno budzić większych wątpliwości.
Dla niniejszego sporu, ale i wielu innych postępowań w różnych dziedzinach sportu, znaczenie będzie miała niejednolicie ujmowana w różnych państwach członkowskich kwestia „sądu” orzekającego omawianą karę dyscyplinarną. Według TS nie wystarczy jedynie nadać organowi funkcjonującemu w strukturach sportowych miana „sąd”, ale organ ten musi spełniać kryteria pozwalające uznać go za „sąd” w rozumieniu prawa UE, zgodnie z rozbudowanym orzecznictwem TS dotyczącym niezawisłości i skutecznej ochrony sądowej. Ponadto Trybunał, odwołując się do unijnego prawa do skutecznego środka prawnego (art. 19 TUE i art. 47 KPP) wymaga, aby adekwatny sąd krajowy miał możliwość dokonania kontroli zasadności w świetle prawa UE, po pierwsze, prawnych i faktycznych powodów, dla których taka kara została nałożona na taką jednostkę, a po drugie, samej tej kary. Co istotne, ta ostatnia kontrola powinna dotyczyć warunków, w jakich owa kara została wymierzona, jej uzasadnienia oraz jej ustalenia.
Wyrok TS z 16.7.2026 r., FIGC i CONI, C-424/24 i C-425/24
