Intercyza – czym jest, ile kosztuje i czy świadczy o braku zaufania do małżonka?
Intercyza to potocznie stosowana nazwa umowy majątkowej małżeńskiej. Pozwala ona przyszłym małżonkom albo osobom w trwającym związku małżeńskim na uregulowanie majątkowych stosunków małżeńskich w drodze umowy w sposób odmienny od przyjętego w ustawie majątkowego ustroju małżeńskiego – najczęściej poprzez wprowadzenie rozdzielności majątkowej. Taka umowa może być zawarta przed ślubem albo w dowolnym momencie małżeństwa (art. 47 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dalej: KRO).
Koszt zawarcia tej umowy nie jest wysoki (maksymalna taksa notarialna za jej sporządzenie wynosi 400 złotych netto, czyli 492 złote brutto; osobno płaci się za wypisy aktu notarialnego), a korzyści z niej płynące – w określonych sytuacjach – mogą zagwarantować bezpieczeństwo i ochronę dla majątku całej rodziny. Szerzej omówię to w dalszej części artykułu.
Odpowiadając już na wstępie na tytułowe pytanie, uważam, iż intercyza nie powinna być automatycznie utożsamiana z brakiem zaufania do współmałżonka – zawarcie umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej powinno być przemyślaną decyzją męża i żony czynioną w porozumieniu oraz w określonym celu (którym – co wynika z mojej praktyki zawodowej – jest najczęściej chęć zabezpieczenia rodziny przed ryzykiem związanym z prowadzeniem firmy).
W dalszej części tego artykułu rozwinę te rozważania i postaram się omówić wszystkie zalety, wady i ograniczenia intercyzy.
Czym jest intercyza?
Intercyza – jak wskazałem wyżej – jest umową majątkową małżeńską, czyli umową, na mocy której małżonkowie albo przyszli małżonkowie zastępują ustawową wspólność majątkową innym ustrojem majątkowym. Musisz pamiętać, iż słowa „intercyza” nie znajdziesz w przepisach – Kodeks rodzinny i opiekuńczy posługuje się jedynie określeniami „umowa majątkowa” lub „umowa majątkowa małżeńska”. Sformułowanie „intercyza” należy do języka potocznego, ale jest powszechnie używane także przez prawników, podobnie jak określenia „intercyza małżeńska” i „intercyza przedmałżeńska” (to ostatnie odnosi się do umowy zawartej przed ślubem, która wyłącza powstanie majątku wspólnego).
Umowa majątkowa małżeńska może być zawarta, zmieniona lub rozwiązana wyłącznie w formie aktu notarialnego (art. 47 § 1 KRO). Forma ta jest zastrzeżona pod rygorem nieważności. Wobec tego umowa majątkowa małżeńska nie może być ważnie zawarta w jakiejkolwiek innej formie ani tym bardziej w sposób dorozumiany (na przykład na skutek określonego sposobu gospodarowania przez małżonków, którzy przyjmują określone zasady wzajemnych rozliczeń i własności względem pewnych składników majątku wspólnego).
Należy także pamiętać, iż intercyza pozwala odstąpić od ogólnej zasady stanowiącej, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa, tylko na przyszłość – nie da się jej podpisać z datą wsteczną ani określić wstecz momentu jej obowiązywania. Klauzula zastrzegająca moc wsteczną intercyzy jest nieważna.
Rodzaje intercyzy – nie tylko rozdzielność majątkowa
Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje cztery rodzaje umów majątkowych:
- Rozdzielność majątkowa (art. 51 i 511 KRO) – od chwili jej ustanowienia każdy z małżonków gromadzi własny majątek i sam nim zarządza, a ponadto nie powstaje nowy majątek objęty wspólnością małżeńską.
- Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków (art. 512 – 515 KRO) – w czasie trwania tego ustroju małżonkowie mają odrębne majątki. Po ustaniu rozdzielności małżonek, którego dorobek jest mniejszy, może domagać się wyrównania, na przykład przez zapłatę odpowiedniej kwoty albo przeniesienie prawa.
- Rozszerzenie wspólności (art. 47 § 1 KRO, art. 48 – 49 KRO) – małżonkowie włączają do majątku wspólnego określone składniki, które inaczej należałyby do majątku osobistego danego małżonka, na przykład mieszkanie kupione w stanie kawalerskim. Rozszerzać wspólności nie można w sposób dowolny – przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zawierają katalog praw, na które w drodze umowy majątkowej nie można rozszerzyć wspólności małżeńskiej.
- Ograniczenie wspólności (art. 47 § 1 KRO, art. 48 KRO) – na mocy umowy ograniczającej wspólność ustawową strony mogą przewidzieć, iż do majątku wspólnego małżonków nie wejdą przedmioty majątkowe, które weszłyby do tego majątku w ustawowym ustroju majątkowym, na przykład przedsiębiorstwo jednego z małżonków, pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, dochody z majątku osobistego każdego z małżonków.
Intercyza a rozdzielność majątkowa – czy to to samo?
Intercyzy nie można jednoznacznie i wprost utożsamiać z rozdzielnością majątkową. Intercyza jest umową, a rozdzielność majątkowa jest skutkiem jej zawarcia. Niemniej jednak rozdzielność majątkowa może też powstać w inny sposób, a w szczególności na mocy wyroku sądu (przesłanki do ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej wynikają z art. 52 KRO). Przepisy wprowadzają także możliwość powstania rozdzielności majątkowej z mocy prawa – w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków (art. 53 § 1 KRO) oraz orzeczenia separacji (art. 54 § 1 KRO).
W dalszej części tego artykułu będę używał określenia „intercyza” przede wszystkim w jego najpowszechniejszym znaczeniu, to jest jako umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową.
Co zmienia intercyza wprowadzająca rozdzielność majątkową?
Zgodnie z art. 31 § 1 KRO, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków (art. 33 pkt 1 i 2 KRO). Więcej na ten temat przeczytasz w artykule o tym, czym jest małżeńska wspólność majątkowa i co do niej należy. W tym miejscu, jedynie dla przykładu wskażę, iż do majątku wspólnego należą w szczególności (art. 31 § 2 KRO):
- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
- dochody z majątku wspólnego oraz z majątku osobistego każdego z małżonków,
- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
- kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych,
- środki zgromadzone na koncie i subkoncie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE).
Wobec powyższego, zasadą jest, iż to, co każdy z małżonków posiadał przed powstaniem wspólności ustawowej, pozostaje jego majątkiem osobistym. Dotyczy to również niektórych składników nabytych później, na przykład przedmiotów majątkowych nabytych przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę oraz przedmiotów majątkowych nabytych w zamian za składniki majątku osobistego. Listę składników majątku osobistego każdego z małżonków znajdziesz w art. 33 KRO.
Po ustanowieniu rozdzielności majątkowej od momentu jej zawarcia – każdy z małżonków samodzielnie zarządza tym, co do niego należy (art. 51 i 511 KRO). Wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności gospodarczej, oszczędności zgromadzone po podpisaniu umowy i rzeczy kupione po jej zawarciu nie będą już wchodziły do majątku objętego wspólnością ustawową, ale będą należeć wyłącznie do małżonka, który uzyskał dochód lub nabył dany składnik majątku. o ile małżonkowie będą chcieli posiadać coś wspólnie, mogą nabyć daną rzecz lub prawo razem, na zasadach współwłasności. Ponadto wskazania wymaga, iż jeśli przed zawarciem intercyzy małżonkowie zgromadzili majątek wspólny, to po podpisaniu umowy można dokonać jego podziału.
Intercyza przed ślubem i intercyza po ślubie
Umowa majątkowa może poprzedzać zawarcie małżeństwa (art. 47 § 1 KRO). Oznacza to, iż umowę majątkową małżeńską mogą zawrzeć osoby pozostające w związku nieformalnym, ale jej skuteczność zależy od zawarcia przez nie małżeństwa (innymi słowy: umowa wywoła skutek dopiero od chwili zawarcia małżeństwa). Ustanowienie rozdzielności majątkowej przed ślubem spowoduje, iż wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) w ogóle nie powstanie.
Intercyza zawarta w trakcie trwania związku małżeńskiego – tak jak już wspominałem wcześniej – ustanawia (z dniem zawarcia umowy i ze skutkiem na przyszłość) rozdzielność majątkową. Majątek zgromadzony przez małżonków do dnia podpisania aktu notarialnego pozostaje wspólny i może podlegać podziałowi (umownemu lub sądowemu). Więcej na temat podziału majątku w trakcie trwania małżeństwa przeczytasz w moim artykule.
Czego intercyza nie zmienia?
Skutki intercyzy opisałem powyżej. Musisz pamiętać, iż ustanowienie rozdzielności majątkowej – wbrew powielanym w wielu miejscach, ale nieprawdziwym informacjom – nie znosi wszystkich praw i obowiązków o charakterze finansowo-majątkowym, które wynikają z samego faktu zawarcia małżeństwa. Wskazać bowiem należy, iż także po zawarciu intercyzy:
- oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny (art. 27 KRO); na marginesie wskazać należy, iż zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym,
- małżonek uprawniony jest – w celu zaspokojenia potrzeb rodziny – do korzystania z mieszkania, do którego prawo przysługuje drugiemu małżonkowi (art. 281 KRO),
- oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 § 1 KRO),
- małżonkowie przez cały czas mogą po sobie dziedziczyć na zasadach ogólnych.
Czy intercyza świadczy o braku zaufania do małżonka?
W tym miejscu chciałbym rozwinąć odpowiedź, którą sformułowałem już na wstępie niniejszego artykułu. Jak już wspominałem, wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu umowy o rozdzielności majątkowej nie podpisują wyłącznie osoby, które a priori (z góry) zakładają przyszły rozpad swojego małżeństwa.
Z mojego doświadczenia zawodowego wynika, iż najczęściej strony zawierające umowę małżeńską wyłączającą wspólność to osoby świadome, które samodzielnie chcą określić optymalny dla ich indywidualnych relacji ustrój majątkowy. Moje spostrzeżenia wydaje się potwierdzać orzecznictwo sądowe, w którym często wskazuje się, iż przeważnie strony takiej umowy kierują się motywem ochrony majątków nabytych przed zawarciem małżeństwa lub w celu zachowania autonomii majątkowej. Często również strony podpisują umowę wprowadzającą rozdzielność majątkową w celu ochrony istotnych dla bytu rodziny składników majątkowych, w przypadku gdy oceniają iż działalność jednego z małżonków (w tym zwłaszcza działalność gospodarcza) może pociągać za sobą ryzyko gospodarcze (a więc wiązać się z ryzykiem popadnięcia w zadłużenie czy wręcz w niewypłacalność, co skutkować może egzekucją z mienia stanowiącego filar utrzymania rodziny (tak między innymi Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 28 października 2020 roku, sygnatura akt I ACa 411/20).
Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt, iż umowę zawierają oboje małżonkowie lub przyszli małżonkowie i jest to wyraz ich zgodnej woli, który świadczy o współpracy i porozumieniu, a nie o jakimkolwiek konflikcie lub braku zaufania. Z uwagi na fakt, iż intercyza jest umową małżeńską majątkową, to notariusz nie może „ustanowić” rozdzielności majątkowej na żądanie tylko jednego z nich.
Intercyza nie jest zawierana „raz na zawsze” – umowa taka może być w każdym czasie zmieniona albo rozwiązana (art. 47 § 2 KRO). W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba iż strony postanowiły inaczej.
Wobec przedstawionych powyżej argumentów brak jest podstaw do traktowania intercyzy jako przejawu wzajemnego braku zaufania między małżonkami. Umowa ta powinna (zresztą tak jak każda umowa) realizować określony i precyzyjny cel, a co za tym idzie decyzja o jej zawarciu musi być poprzedzona dokładną analizą. Dlatego przed wizytą u notariusza warto skonsultować treść i konsekwencje planowanej umowy z adwokatem zajmującym się prawem rodzinnym, a w szczególności gdy w skład majątku wchodzą nieruchomości lub przedsiębiorstwo albo gdy jedno z was ma znaczne zobowiązania.
Kiedy warto podpisać intercyzę?
Kiedy moi Klienci zadają mi takie pytanie, odpowiadam jak większość adwokatów: „to zależy”. Jak wskazałem w poprzednim akapicie – zawsze konieczna jest analiza konkretnej sytuacji oraz rozmowa o korzyściach oraz o potencjalnych wadach i ograniczeniach jakie wywoła wprowadzenie ustroju rozdzielności majątkowej. Niemniej jednak warto ją rozważyć zwłaszcza wtedy, gdy:
- jedno z małżonków prowadzi działalność gospodarczą – przy jednoosobowej działalności gospodarczej przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania swojej firmy całym swoim majątkiem. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje, iż o ile małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków (art. 41 § 1 KRO). Bez takiej zgody wierzyciel może żądać zaspokojenia (prowadzić egzekucję) z majątku osobistego małżonka, z jego wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez małżonka będącego dłużnikiem z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, a o ile wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa (art. 41 § 2 KRO). Za zaległości podatkowe i składkowe małżonek-przedsiębiorca odpowiada także majątkiem wspólnym niezależnie od zgody małżonka (art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa; art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych).
- małżonkowie pozostają w separacji faktycznej – jest to sytuacja, w której małżonkowie pozostają przez cały czas formalnie w małżeństwie, ale prowadzą już oddzielne życie i chcą niezależnie zarządzać swoimi finansami. W takim przypadku przeważnie zalecam swoim Klientom rozmowę ze współmałżonkiem i rozważanie zawarcia intercyzy, która pozwoli każdemu z nich samodzielnie gospodarować pieniędzmi, dochodami oraz majątkiem, a nadto ograniczy ryzyko związane z ewentualnymi długami drugiej strony. o ile osiągnięcie porozumienia nie jest możliwe, każdy z małżonków może – z ważnych powodów – żądać sądowego ustanowienia rozdzielności majątkowej.
- małżonkowie chcą uprościć wzajemne rozliczenia na wypadek rozwodu – jeżeli rozdzielność obowiązuje od ślubu, to nie powstaje majątek objęty wspólnością ustawową, który później trzeba byłoby dzielić. Zawarcie intercyzy w trakcie trwania małżeństwa ograniczy natomiast zakres ewentualnego sporu.
Intercyza a długi – przed czym chroni, a przed czym nie?
Zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome (art. 471 KRO). Umowa ustanawiająca rozdzielność majątkową ma więc swoje ograniczenia i nie może być traktowana jako swoisty sposób na pozbycie się długów lub „ucieczkę” przed wierzycielami.
Przede wszystkim – o czym już wspominałem wielokrotnie – intercyza modyfikuje stan prawny i faktyczny na przyszłość. Tym samym sam fakt jej podpisania nie pozbawia wierzyciela możliwości dochodzenia roszczeń związanych ze zobowiązaniami powstałymi wcześniej. Znaczenie może mieć także art. 7872 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (dalej: KPC), który stanowi, iż zawarcie tej umowy nie uniemożliwi wierzycielowi w uzyskaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika ani w egzekucji z tych składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy nie było. Małżonkowie mogą się bronić tylko wtedy, gdy umowa majątkowa małżeńska była wobec tego wierzyciela skuteczna. Podobna zasada dotyczy zobowiązań podatkowych – zawarcie intercyzy nie zmienia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe powstałe przed jej podpisaniem (art. 29 § 2 Ordynacji podatkowej).
Ponadto intercyza nie wywoła skutku wobec wierzyciela, który o niej nie wie – z przywołanego wyżej art. 471 KRO jasno wynika, iż wierzyciel musi wiedzieć o umowie i znać jej rodzaj (przez który rozumie się rozszerzenie lub ograniczenie wspólności ustawowej albo ustanowienie rozdzielności majątkowej lub rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków). Osoba trzecia może dowiedzieć się o zawarciu i rodzaju umowy majątkowej w każdy sposób (nie jest natomiast wymagane, aby ta osoba znała treść umowy, zwłaszcza jej szczegółowy zakres). Tym samym informację taką mogą przekazać jej sami małżonkowie lub informacja taka może wynikać z konkretnej czynności prawnej. Przekazanie takiej informacji nie musi nastąpić w sposób sformalizowany, aczkolwiek w interesie małżonków jest, żeby zostało to utrwalone w formie dowodowej (najlepiej na piśmie), gdyż ciężar dowodu wiedzy osoby trzeciej o zawarciu umowy oraz jej rodzaju spoczywa na małżonkach.
Przedsiębiorca może też zgłosić informację o istnieniu lub ustaniu wspólności majątkowej do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), jednakże w nauce prawa „przyjmuje się, iż dokonanie odpowiedniego wpisu w CEIDG nie spełnia wymagania podania informacji o zawarciu i rodzaju intercyzy, o którym mowa w art. 471 KRO” (tak P. Króliński, J. Pawliczak[w:] M. Domański, J. Słyk(red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. 12, 2026, art. 471).
Wady intercyzy – co tracisz, wybierając rozdzielność majątkową?
Jak wskazywałem na początku niniejszego artykułu umowa o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomimo wielu zalet ma też wady i powoduje powstanie różnego rodzaju ograniczeń. Ponownie zatem zachęcam do dogłębnego zastanowienia się nad celami, jakim ta umowa ma służyć.
W ustroju rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później (art. 51 KRO). W sytuacji zatem, gdy jeden małżonek nie wykonuje pracy zarobkowej i poświęca się opiece nad domem i dziećmi, to w sytuacji ewentualnego rozwodu może de facto zostać bez jakiegokolwiek majątku i oszczędności, albowiem w świetle prawa – w przeciwieństwie do współmałżonka – ich nie gromadził. Przy wspólności ustawowej małżeńskiej taka sytuacja nie miałaby miejsca, a małżonek miałby (co do zasady) równe udziały we wspólnym majątku, gdyż osobiste starania o wychowanie dzieci i praca we wspólnym gospodarstwie domowym traktowane są jako zaspokajanie potrzeb rodziny. Dlatego rozważając rozdzielność majątkową koniecznie należy omówić również zabezpieczenie osoby, która bierze na siebie większą część albo całość obowiązków domowych.
Ponadto jedynie małżonkowie pozostający w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy albo od dnia zawarcia związku małżeńskiego do ostatniego dnia roku podatkowego mogą wspólnie rozliczyć się z podatku dochodowego (PIT). Mówi o tym art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Kolejną potencjalną wadą intercyzy jest okoliczność, iż po jej podpisaniu zdolność kredytowa każdego z małżonków jest oceniana osobno.
Wreszcie wskazać należy, iż intercyza nie chroni w nieograniczony sposób przed długami, o czym pisałem już wyżej. W określonych sytuacjach może być to wada znacząco ograniczająca przydatność tej umowy w danym związku małżeńskim.
Ile kosztuje intercyza u notariusza?
Maksymalna taksa notarialna za sporządzenie umowy majątkowej małżeńskiej wynosi 400 złotych netto (czyli 492 złote brutto). Stawka ta wynika z § 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej i nie zależy od wartości majątku małżonków.
Do powyższej kwoty doliczyć należy opłatę za wypisy aktu. Jest ona uzależniona od liczby stron: 12 złotych netto za każdą rozpoczętą stronę od 1. do 10., 10 złotych netto za strony od 11. do 20. i 8 złotych netto od 21. strony (§ 12 wskazanego wyżej rozporządzenia).
Wobec tego średni koszt intercyzy (przy założeniu taksy notarialnej w maksymalnej wysokości) to około 600 złotych brutto.
Czy intercyza po ślubie jest droższa?
Na to pytanie należy odpowiedzieć jednoznacznie przecząco. Sama umowa o ustanowieniu rozdzielności majątkowej podlega tej samej maksymalnej stawce notarialnej niezależnie od tego, czy zawieracie ją przed ślubem, czy po ślubie.
Jak podpisać intercyzę krok po kroku?
Od strony stricte technicznej zawarcie intercyzy jest proste. Więcej uwagi poświęcić należy jednak działaniom podjętym przed złożeniem podpisu w kancelarii notarialnej.
W pierwszej kolejności ustalcie w jakim celu chcecie zawrzeć umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej: czy umowa ma chronić Was przed ryzykami związanymi z działalnością gospodarczą, zapewniać Wam niezależność w kwestiach finansowo-majątkowych lub klarownie uporządkować te sprawy na przyszłość – jeszcze przed ślubem.
Następnie warto skonsultować Wasze założenia z doświadczonym adwokatem zajmującym się prawem rodzinnym. Podczas konsultacji nie tylko omówicie najkorzystniejsze dla Was rozwiązania, ustalicie kwestie związane z dotychczas zgromadzonym majątkiem, ale również będziecie mogli przygotować treść aktu notarialnego, który następnie możecie przekazać notariuszowi (notariusz sporządza akt, ale nie musi przygotowywać ani tym bardziej narzucać Wam treści umowy).
Kolejnym krokiem powinno być umówienie wizyty u notariusza (poproście adwokata, u którego się konsultowaliście o polecenie sprawdzonego, godnego zaufania rejenta). Na wizytę w kancelarii notarialnej musicie zabrać ze sobą dokumenty tożsamości oraz odpis skrócony aktu małżeństwa (jeżeli zawieracie intercyzę w trakcie trwania związku małżeńskiego). Notariusz może was też prosić o podanie planowanej daty zawarcia związku małżeńskiego (jeżeli jeszcze nie jesteście małżeństwem) oraz o informacje o wcześniej zawieranych przez was ewentualnych umowach majątkowych małżeńskich.
Po podpisaniu umowy zadbajcie o to, by odpowiednie osoby i instytucje wiedziały o przyjętym przez Was ustroju majątkowym (a w szczególności banki i kontrahentów). Przedsiębiorca może również rozważyć aktualizację danych w CEIDG. Pamiętajcie jednak o opisanych wcześniej zasadach skuteczności intercyzy wobec wierzycieli.
Co zrobić, gdy małżonek nie zgadza się na intercyzę?
Ponownie przypominam, iż zawarcie intercyzy wymaga zgody i porozumienia przyszłych małżonków albo małżonków. Brak jednomyślności obu stron albo wyraźny sprzeciw jednej z nich wyklucza możliwość podpisania umowy o rozdzielności majątkowej.
W przypadku braku porozumienia między stronami jedyną możliwością jest powództwo o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Zgodnie z art. 52 § 1 KRO, z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Opłata od pozwu wynosi 200 złotych (art. 27 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, o ile małżonkowie żyli w rozłączeniu – notariusz nie ma takiej możliwości.
Intercyza a rozwód i dziedziczenie
Rozdzielność majątkowa może znacznie uprościć rozliczenia przy rozwodzie – pisałem już o tym wcześniej. Konkludując: jeżeli obowiązywała od ślubu, nie będzie majątku objętego wspólnością ustawową do podziału, a o ile została zawarta w trakcie związku, to w znaczący sposób ograniczy i zredukuje kwestie sporne do rozstrzygnięcia. Dodatkowo wskazać należy, iż intercyza nie wpływa w żaden sposób na orzekanie o winie, alimentach ani na orzeczenia w sprawach małoletnich dzieci.
Rozdzielność majątkowa nie ma wpływu na dziedziczenie ustawowe: małżonek jest spadkobiercą ustawowym – zasadniczo dziedziczy on w pierwszej kolejności razem z dziećmi zmarłego (art. 931 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny). o ile małżonek chce na przyszłość wykluczyć dziedziczenie ustawowe, to powinien sporządzić testament i sprawdzić, komu ewentualnie przysługuje roszczenie o zachowek. Intercyzą tego celu nie osiągnie.
FAQ – Najczęstsze pytania o intercyzę
Ile kosztuje intercyza u notariusza?
Za sporządzenie aktu notarialnego obejmującego umowę majątkową małżeńską notariusz może pobrać maksymalnie 400 złotych netto (492 złote brutto). Stawka ta nie zależy od wartości majątku ani od tego, czy umowa jest zawierana przed ślubem, czy w czasie trwania małżeństwa. Do tego doliczyć należy koszty związane z wypisami aktu notarialnego: do 12 złotych netto za każdą rozpoczętą stronę (strony 1–10).
Czy można podpisać intercyzę już po ślubie?
Tak – umowę majątkową małżeńską można zawrzeć także w czasie trwania małżeństwa (art. 47 § 1 KRO). Musisz jednak pamiętać, iż intercyza zawarta po ślubie wywołuje skutki wyłącznie na przyszłość. Majątek zgromadzony do dnia jej podpisania przez cały czas należy do obojga małżonków, co do zasady w udziałach równych, dopóki nie zostanie podzielony umownie albo w postępowaniu sądowym.
Czy intercyzę można rozwiązać?
Tak – umowa majątkowa małżeńska może zostać zmieniona albo rozwiązana (art. 47 § 2 KRO), co wymaga ponownej wizyty u notariusza i podpisania stosownego aktu notarialnego. o ile małżonkowie rozwiążą intercyzę w czasie trwania małżeństwa, to od tej chwili powstaje między nimi wspólność ustawowa, chyba iż strony postanowią inaczej. Rozwiązanie umowy nie działa wstecz, a co za tym idzie przedmioty nabyte przez każdego z małżonków w czasie obowiązywania rozdzielności pozostają w jego majątku osobistym.
Czy intercyza chroni przed długami małżonka?
Rozdzielność majątkowa chroni twój majątek jedynie w ograniczonym zakresie: przed długami, które małżonek zaciągnie po podpisaniu intercyzy, i to wyłącznie pod warunkiem, iż wierzyciel wiedział o zawarciu umowy oraz o jej rodzaju (art. 471 KRO). Umowa ta nie chroni natomiast przed długami powstałymi wcześniej ani przed zobowiązaniami zaciągniętymi w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny, albowiem za te ostatnie małżonkowie odpowiadają solidarnie niezależnie od ustroju majątkowego (art. 30 § 1 KRO).
Czy intercyza wpływa na dziedziczenie po małżonku?
Intercyza nie zmienia zasad dziedziczenia ustawowego. Małżonek pozostaje spadkobiercą ustawowym na takich samych zasadach jak przy wspólności majątkowej. o ile zamierzasz wyłączyć dziedziczenie ustawowe, konieczne jest sporządzenie testamentu, o czym piszę wyżej.
Masz wątpliwości lub potrzebujesz pomocy?
Jeżeli zastanawiasz się, która umowa majątkowa będzie odpowiednia w twojej sytuacji – zwłaszcza gdy masz majątek zgromadzony przed ślubem, prowadzisz firmę lub zależy ci na bezpieczeństwie rodziny – możesz skonsultować się ze mną przed wizytą u notariusza albo, w razie braku zgody małżonka, przed wytoczeniem powództwa o ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd.
Zapraszam do kontaktu.
Autor wpisu:
Adam Popławski
Adwokat
Stan prawny na: 10 listopada 2026 roku.

3 dni temu



