3 dni temu
Testament możesz napisać samodzielnie. Nie potrzebujesz do tego specjalnego formularza ani urzędowego druku. Zanim jednak sięgniesz po kartkę i długopis, zastanów się nad kilkoma rzeczami. Co po sobie zostawisz? Komu chcesz przekazać majątek? Czy zależy ci wyłącznie na wskazaniu spadkobierców, czy również na tym, aby konkretne rzeczy trafiły do konkretnych osób?
Zacznij od tego, co masz
Najpierw zrób przegląd swojego majątku. Weź pod uwagę mieszkanie, dom, działkę, samochód, pieniądze na rachunkach, oszczędności, firmę, udziały w spółkach oraz wartościowe przedmioty.
Pamiętaj także o długach. jeżeli mieszkanie lub dom są obciążone niespłaconym kredytem, będzie to miało znaczenie dla spadkobierców. Spadek obejmuje bowiem nie tylko majątek, ale co do zasady również zobowiązania zmarłego. Zakres odpowiedzialności spadkobiercy za długi zależy między innymi od sposobu przyjęcia spadku. Warto więc spojrzeć na całość: zarówno na aktywa, jak i na zobowiązania.
Nie musisz od razu wszystkiego dokładnie wyceniać. Na tym etapie chodzi przede wszystkim o ustalenie, co adekwatnie po tobie pozostanie i co chcesz z tym zrobić.
Najprostsza sytuacja jest wtedy, gdy cały spadek ma otrzymać jedna osoba. Możesz też powołać kilku spadkobierców, na przykład córkę i syna, każdego do połowy spadku.
Warto jednak pamiętać o ważnej zasadzie: dla prawa spadek stanowi pewną całość.
Jeżeli ktoś dziedziczy połowę spadku, otrzymuje udział w całym spadku. Nie oznacza to automatycznie, iż przypadnie mu konkretne mieszkanie, samochód czy połowa pieniędzy znajdujących się na koncie. Konkretne składniki majątku mogą zostać przydzielone poszczególnym osobom później, w ramach działu spadku.
Mieszkanie dla córki, samochód dla syna? Tutaj trzeba uważać
Często wyobrażamy sobie testament jako prostą listę:
„Mieszkanie dla córki, samochód dla syna, a oszczędności dla wnuka”.
W codziennym języku brzmi to jasno. Z prawnego punktu widzenia sprawa może być jednak bardziej skomplikowana.
Jeśli chcesz przekazać konkretne składniki majątku konkretnym osobom, przepisy przewidują odpowiednie rozwiązania. Jednym z nich jest zapis windykacyjny, który można zamieścić w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego.
Dlatego przed szczegółowym podziałem majątku warto porozmawiać z prawnikiem lub notariuszem. Najlepiej zacząć od prostego wyjaśnienia, jaki efekt chcesz osiągnąć. Możesz powiedzieć na przykład:
„Chcę, żeby córka otrzymała mieszkanie, syn działkę, a pozostałym majątkiem podzielili się po połowie”.
Dopiero wtedy warto ustalić, jak prawidłowo zapisać taką wolę w testamencie.
Piszesz testament samodzielnie? Całość musi być napisana odręcznie
Jeżeli wybierasz testament własnoręczny, obowiązuje prosta zasada: musisz napisać go od początku do końca własnoręcznie.
Nie wystarczy przygotować treści na komputerze, wydrukować dokumentu i go podpisać. Taki dokument nie spełnia wymagań testamentu własnoręcznego.
Przy prostej sytuacji treść może wyglądać następująco:
„Powołuję do całości spadku po mnie moją córkę Annę Kowalską, PESEL [numer PESEL]”.
Osoba powołana do spadku powinna być wskazana w sposób, który pozwoli ją jednoznacznie zidentyfikować. o ile imię i nazwisko są popularne, warto podać dodatkowe dane, na przykład numer PESEL albo datę urodzenia.
Testament własnoręczny należy podpisać i opatrzyć datą. Sam brak daty nie zawsze jednak powoduje jego nieważność. Testament może pozostać ważny, o ile brak daty nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do jego sporządzenia, treści testamentu ani wzajemnego stosunku kilku testamentów.
Mimo to datę warto zawsze wpisać. Może ona pomóc ustalić, który z kilku testamentów został sporządzony później, i zapobiec niepotrzebnym sporom.
Im bardziej rozbudowana ma być treść testamentu – kilku spadkobierców, różne udziały, konkretne nieruchomości, firma lub inne wartościowe składniki majątku – tym większe jest ryzyko popełnienia błędu. W takich przypadkach lepiej nie eksperymentować samodzielnie.
Dlaczego warto sporządzić testament u notariusza?
Testament własnoręczny może być w pełni ważny, ale warto rozważyć również wizytę u notariusza. To bezpieczne rozwiązanie z bardzo praktycznego powodu: testament sporządzamy dzisiaj, natomiast jego skutki pojawią się dopiero po naszej śmierci. Wtedy nie będziemy już mogli wyjaśnić, co mieliśmy na myśli, ani poprawić ewentualnego błędu.
Notariusz pomoże prawidłowo zapisać twoją wolę i wyjaśni, jakie rozwiązanie najlepiej odpowiada temu, co chcesz osiągnąć. Odpada też ryzyko tak prostego błędu, jak przygotowanie testamentu na komputerze i podpisanie wydruku.
Forma notarialna ogranicza ryzyko błędów formalnych, ale nie daje bezwzględnej gwarancji, iż testament nigdy nie zostanie zakwestionowany. Spór może dotyczyć na przykład stanu świadomości spadkodawcy w chwili sporządzania testamentu albo tego, czy działał on swobodnie.
Wbrew pozorom sporządzenie testamentu notarialnego nie musi być kosztowne. Maksymalna taksa notarialna za sporządzenie zwykłego testamentu wynosi w tej chwili 50 zł netto. W przypadku bardziej rozbudowanych postanowień stawka może być wyższa. Za testament zawierający zapis windykacyjny maksymalna taksa wynosi 200 zł netto. Do tych kwot należy doliczyć VAT oraz ewentualny koszt wypisów. Przed wizytą warto potwierdzić aktualne koszty w wybranej kancelarii.
Jeżeli testament ma zdecydować o losie mieszkania, oszczędności lub dorobku całego życia, taki wydatek może dać większą pewność, iż wszystko zostało przygotowane prawidłowo.
Zadbaj o to, żeby testament został odnaleziony
Pozostaje jeszcze jedna bardzo praktyczna kwestia.
Nawet najlepiej napisany testament nie spełni swojej funkcji, jeżeli po śmierci spadkodawcy nikt go nie znajdzie. Temu służy Notarialny Rejestr Testamentów (NORT).
Do NORT można wpisać testament notarialny, a także testament własnoręczny, o ile jego oryginał został złożony na przechowanie u notariusza. Wpis następuje na wniosek osoby sporządzającej testament. Jest dobrowolny i bezpłatny. W przypadku testamentu własnoręcznego odrębne czynności notarialne, takie jak przyjęcie dokumentu na przechowanie, mogą jednak wiązać się z opłatą.
Rejestr nie zawiera treści testamentu ani informacji o tym, kto i co dziedziczy. Pozwala natomiast ustalić, czy testament został sporządzony, który notariusz dokonał wpisu i gdzie należy dalej szukać dokumentu.
Za życia osoby, która sporządziła testament, informacje znajdujące się w NORT nie są jawne. Po jej śmierci zapytanie do rejestru można złożyć za pośrednictwem dowolnego notariusza. Trzeba przy tym przedstawić akt zgonu albo inny dokument potwierdzający śmierć testatora.
Warto również pamiętać, iż brak informacji w NORT nie daje pewności, iż testament nie istnieje. Testament własnoręczny przechowywany w domu, który nie został oddany na przechowanie notariuszowi i zarejestrowany, nie pojawi się w rejestrze.
Pomyśl także o pozostałych dokumentach i informacjach o majątku
Poza samym testamentem warto zadbać o to, aby bliscy wiedzieli, gdzie znajdują się najważniejsze dokumenty i informacje dotyczące majątku.
Pomocne mogą być dostępne na rynku aplikacje, które pozwalają uporządkować takie dane i wskazać między innymi miejsce przechowywania testamentu, dokumentów dotyczących nieruchomości, polis, umów czy informacji o rachunkach bankowych i innych składnikach majątku.
Taka aplikacja pełni jedynie funkcję organizacyjną. Nie zastępuje testamentu, złożenia dokumentu na przechowanie u notariusza ani wpisu do NORT. Nie wywołuje również takich skutków prawnych jak testament. Może jednak znacznie ułatwić bliskim odnalezienie potrzebnych dokumentów i uporządkowanie spraw po śmierci.
Wizyta u notariusza, zarejestrowanie informacji o testamencie w NORT oraz uporządkowanie informacji o majątku pomagają zadbać nie tylko o prawidłowe sporządzenie dokumentu, ale także o to, aby we właściwym momencie został odnaleziony i mógł rzeczywiście spełnić swoją funkcję.
