Kary umowne w kosztach podatkowych

Tło sprawy

Możliwość rozpoznania wydatków z tytułu kar umownych jako kosztów podatkowych od lat pozostaje przedmiotem licznych sporów między podatnikami a organami podatkowymi. Dyrektor KIS wielokrotnie wydawał w tym temacie negatywne dla wnioskodawców interpretacje podatkowe oparte na szerokiej wykładni art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 554; dalej: PDOPrU), zgodnie z którą wszelkiego typu kary umowne są wyłączone z kosztów podatkowych. Okoliczność, czy opóźnienie wynikało z winy podatnika, czy z przyczyn od niego niezależnych, pozostawała dla Dyrektora KIS bez znaczenia. Takie podejście Dyrektor KIS zaprezentował również w interpretacji podatkowej z 28.11.2025 r, 0114-KDIP2-1.4010.578.2025.2.PK, Legalis. Na skutek skargi wniesionej przez podatnika WSA w Łodzi podzielił stanowisko wnioskodawcy i wyrokiem z 28.4.2026 r., I SA/Łd 49/26, Legalis, uchylił zaskarżoną interpretację.

Sprawa dotyczyła kar umownych za nieterminowe wykonanie dostaw liczników energetycznych. Wnioskodawca w opisie stanu faktycznego wskazał, iż opóźnienie wynikało z niezawinionej przez niego przyczyny, tj. opóźnienia po stronie zagranicznego kontrahenta dostarczającego wnioskodawcy podzespoły do produkcji.

Stanowisko sądu

W świetle opisanych okoliczności WSA podkreślił, iż art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU podlega ścisłej wykładni. WSA zaznaczył, iż wyłączenie z kosztów podatkowych na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU dotyczy wyłącznie kar umownych i odszkodowań ze ściśle określonych w tym przepisie tytułów związanych z wadliwością dostarczonych towarów lub zrealizowanych usług, a nie wszelkich przypadków nienależytego wykonania zobowiązania. Stanowisko Dyrektora KIS o tym, iż każda kara umowna podlega wyłączeniu z kosztów podatkowych, WSA uznał za bezpodstawne. W związku z tym WSA uchylił interpretację wydaną przez Dyrektora KIS i nakazał mu przeanalizować, czy kara umowna za opóźnienie w dostawie, której dotyczył spór w omawianej sprawie, mieści się w katalogu z art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU.

Skutki wyroku

Omawiany wyrok wpisuje się w korzystną dla podatników linię orzeczniczą, zgodnie z którą art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT należy interpretować ściśle. Sądy administracyjne wprost wskazują, iż niezwiązane z wadliwością dostarczonych towarów lub wykonanych robót czy usług, wydatki na kary umowne np. z tytułu opóźnienia w realizacji kontraktu, częściowego niewykonania lub odstąpienia od wykonania usług, nie mieszczą się w katalogu wydatków z art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU.

Warto podkreślić, iż omawiany wyrok WSA negujący podejście Dyrektora KIS stał się prawomocny, ponieważ Dyrektor KIS nie wniósł skargi kasacyjnej. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Dyrektor KIS wydał interpretację z 13.8.2026 r., 0114-KDIP2-1.4010.578.2025.9.S/PK, w której uznał stanowisko wnioskodawcy za prawidłowe

W ostatnich latach Dyrektor KIS potwierdzał możliwość rozpoznania w kosztach podatkowych kary umownej za opóźnienie, co do zasady dopiero w rezultacie sporów przegranych przed NSA. Wobec tego warto odnotować pojawienie się innych pozytywnych interpretacji podatkowych wydanych w sprawach, w których Dyrektor KIS: nie wniósł skargi kasacyjnej (np. interpretacja z 17.8.2026 r., 0111-KDIB1-1.4010.37.2025.9.MF, Legalis), wycofał wniesioną skargę kasacyjną (interpretacja podatkowa z 27.7.2026 r., 0111-KDIB1-3.4010.151.2024.10.AN, Legalis) albo uznał stanowisko wnioskodawcy za prawidłowe bez konieczności wszczynania postępowania sądowoadministracyjnego (interpretacja podatkowa z 9.4.2026 r., 0111-KDIB2-1.4010.7.2026.1.BJ, Legalis).

Praktyka interpretacyjna obserwowana w ostatnim czasie może zatem świadczyć o stopniowej zmianie podejścia Dyrektora KIS do analizowanego zagadnienia.

Niezależnie od kierunku kolejnych rozstrzygnięć Dyrektora KIS, podatnicy powinni pamiętać, iż możliwość ujęcia danego rodzaju kary umownej w kosztach podatkowych powinna być każdorazowo poprzedzona szczegółową analizą postanowień umownych oraz okoliczności faktycznych związanych z poniesieniem wydatku. W bardziej istotnych przypadkach warto również rozważyć zabezpieczenie stanowiska interpretacją indywidualną.

Kryterium celowości wydatku w świetle praktyki interpretacyjnej

Wydatki z tytułu kar umownych i odszkodowań niemieszczące się w katalogu z art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU mogą być kosztem podatkowym, jeżeli spełniają przewidziane w art. 15 ust. 1 PDOPrU kryterium celowości, tj. zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów.

W omawianym wyroku WSA w Łodzi podkreślił, iż w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości gospodarczej pojęcie „zabezpieczenie źródła przychodów” obejmuje również poniesienie wydatków w celu ograniczenia dalszych kosztów, które mogłyby negatywnie wpłynąć na zdolność podatnika do generowania przychodów.

Stanowisko to może mieć istotne znaczenie dla oceny podatkowej kar umownych lub odszkodowań ponoszonych w związku ze zmianą modelu biznesowego działalności lub koniecznością rezygnacji z realizacji kontraktów. W praktyce biznesowej często występują sytuacje, w których poniesienie jednorazowego wydatku wynikającego z wcześniejszego zakończenia stosunku umownego jest rozwiązaniem bardziej racjonalnym biznesowo niż dalsze wykonywanie nierentownej lub nieadekwatnej do aktualnych potrzeb lub możliwości umowy. Przykładem może być wcześniejsze rozwiązanie umowy najmu lokalu, który wskutek ograniczenia skali działalności, zmiany modelu operacyjnego lub pogorszenia warunków rynkowych przestał odpowiadać potrzebom podatnika. Kary umowne z takiego tytułu nie zostały wprost wymienione w art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU. Wobec tego mogłoby się wydawać, iż dla rozpoznania takich wydatków w kosztach podatkowych wystarczające będzie zebranie argumentów potwierdzających biznesową racjonalność decyzji o przedterminowym zakończeniu najmu.

Tymczasem w praktyce możliwość obrony takiego stanowiska może wiązać się z ryzykiem sporu z organem podatkowym. W ostatnim czasie pojawiły się interpretacje podatkowe, w których Dyrektor KIS stwierdza, iż wydatki z tytułu kar umownych za przedterminowe rozwiązanie nierentownej umowy nie spełniają kryterium celowości kosztu podatkowego. Zdaniem KIS takie wydatki nie mogą być kosztem podatkowym, ponieważ są one następstwem przyjętego przez podatnika ryzyka biznesowego, którego skutki nie mogą być rekompensowane dzięki przepisów podatkowych (np. interpretacja indywidualna z 2.4.2026 r., 0111-KDIB1-3.4010.55.2026.1.DW, Legalis oraz 20.4.2026 r., 0111-KDIB1-3.4010.138.2026.1.DW, Legalis).

Podsumowanie

Analiza najnowszego orzecznictwa wskazuje na rozwój korzystnego dla podatników kierunku wykładni art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU, zgodnie z którym wyłączenie wynikające z tego przepisu obejmuje wyłącznie kary umowne i odszkodowania z tytułów wyraźnie w nim wskazanych. Kary związane z opóźnieniem, które nie wynika z wadliwości dostarczonych towarów lub usług, mogą być ujęte w kosztach podatkowych, pod warunkiem spełnienia kryterium celowości kosztu. Pojawiające się kolejne korzystne interpretacje indywidualne mogą sygnalizować zmianę podejścia Dyrektora KIS do kwalifikacji kar za opóźnienia. Nie oznacza to jednak wyeliminowania ryzyka sporów dotyczących podatkowej kwalifikacji wydatków z tytułu kar umownych. Ich ciężar może przesunąć się z oceny zakresu art. 16 ust. 1 pkt 22 PDOPrU na analizę spełnienia kryterium celowości wydatku. Wobec tego należy pamiętać, iż ujęcie wydatków z tytułu kary umownej w kosztach podatkowych powinno być poprzedzone analizą nie tylko postanowień umownych, ale również okoliczności towarzyszących jej zapłacie pod kątem celu poniesienia tego wydatku.