Krajowy Rejestr Mediatorów zastąpi listy. Kto będzie mógł prowadzić mediacje sądowe?

Cel projektu

Obecnie nie funkcjonuje jedna baza zawierająca aktualne informacje o mediatorach prowadzących mediacje ze skierowania sądu. Listy stałych mediatorów prowadzą odrębnie prezesi sądów okręgowych, a te same osoby mogą znajdować się na kilku listach. Projektodawca wskazuje również na brak precyzyjnych, jednolitych wymagań dotyczących kwalifikacji mediatorów oraz standardów ich szkolenia.

Projekt ma usunąć te problemy przez utworzenie KRM, określenie minimalnych wymagań wobec mediatorów sądowych oraz wprowadzenie ramowych programów szkolenia bazowego i szkoleń specjalizacyjnych. Ustawa ma także uregulować status instytucji szkolących i utworzyć system nadzoru nad prowadzonymi przez nie szkoleniami.

Regulacja obejmie osoby prowadzące mediacje ze skierowania sądu. Nie ma natomiast wyeliminować mediacji umownych ani zasady pierwszeństwa wyboru mediatora przez strony.

Kto będzie mógł zostać mediatorem sądowym

Projekt wprowadza pojęcie „mediatora sądowego”. Zgodnie z art. 3 projektu będzie nim osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych, zna język polski, ukończyła 26 lat, posiada wyższe wykształcenie, spełnia wymagania szkoleniowe, nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe oraz została wpisana do KRM.

Co do zasady kandydat będzie musiał ukończyć 40-godzinne szkolenie bazowe oraz szkolenie specjalizacyjne. Projekt przewiduje jednak zwolnienie z obu tych obowiązków dla osoby posiadającej odpowiednie doświadczenie mediacyjne z ostatnich 3 lat. Wymagane ma być przeprowadzenie co najmniej 20 mediacji cywilnych lub rodzinnych albo 5 mediacji w sprawach z zakresu prawa pracy lub prawa karnego – zależnie od wybranej specjalizacji. Z obu szkoleń zwolnione będą również osoby, które ukończyły odpowiadające specjalizacji studia podyplomowe z mediacji.

Sędziowie i prokuratorzy w stanie spoczynku, adwokaci, radcowie prawni, notariusze, radcowie Prokuratorii Generalnej RP oraz wskazani w projekcie przedstawiciele nauki prawa nie będą musieli kończyć szkolenia specjalizacyjnego. Co do zasady pozostanie jednak wobec nich wymóg szkolenia bazowego, chyba iż spełnią odrębną przesłankę zwalniającą także z tego szkolenia.

Mediatorem sądowym nie będzie mógł być m.in. czynny sędzia lub prokurator, asesor sądowy lub prokuratury, aplikant sędziowski lub prokuratorski oraz ławnik w czasie kadencji.

Wpis do Rejestru i obowiązek dalszego szkolenia

Wpis mediatora do KRM będzie dokonywany na wniosek składany elektronicznie do prezesa sądu okręgowego adekwatnego ze względu na miejsce zamieszkania kandydata. Wniosek będzie musiał zawierać m.in. informacje dotyczące wykształcenia, specjalizacji, odbytych szkoleń, form prowadzenia mediacji i obszaru działania. Dołączane będzie także zaświadczenie o niekaralności wystawione nie wcześniej niż miesiąc przed złożeniem wniosku.

Wpis będzie miał charakter bezterminowy, ale mediator będzie musiał stale aktualizować kwalifikacje. Projekt przewiduje obowiązek odbycia co najmniej 30 godzin szkoleń w każdym pięcioletnim okresie i przedstawienia prezesowi sądu okręgowego dokumentów potwierdzających wykonanie tego obowiązku.

Mediator będzie również musiał posiadać konto w portalu informacyjnym sądów. Ma ono służyć elektronicznej wymianie informacji pomiędzy mediatorem a sądem.

Projekt określa też przesłanki wykreślenia z KRM. Obejmują one m.in. prawomocne skazanie za umyślne przestępstwo, utratę pełnej umiejętności czynności prawnych lub praw publicznych, rażące naruszenie obowiązków związanych z prowadzeniem mediacji oraz niewykonanie obowiązku szkoleniowego.

Cztery specjalizacje mediatorów

Każdy mediator sądowy będzie posiadał co najmniej jedną z czterech przewidzianych w projekcie specjalizacji: cywilną, rodzinną, z zakresu prawa pracy albo z zakresu prawa karnego i prawa wykroczeń.

Szkolenia specjalizacyjne w sprawach cywilnych, rodzinnych i z zakresu prawa pracy mają obejmować po 60 godzin. Szkolenie dotyczące prawa karnego i prawa wykroczeń będzie trwało 40 godzin.

Instytucje szkolące pod nadzorem Ministra Sprawiedliwości

Szkolenia wymagane do uzyskania statusu mediatora sądowego będą prowadziły instytucje szkolące wpisane do KRM. O taki status będą mogły ubiegać się podmioty działające m.in. w zakresie mediacji, nauki, szkolnictwa wyższego, resocjalizacji czy ochrony praw człowieka. Projektodawca wskazuje m.in. ośrodki mediacyjne, uczelnie i samorządy zawodowe adwokatów, radców prawnych oraz notariuszy.

Instytucja będzie musiała zapewnić odpowiednio wykwalifikowany zespół specjalistów, program szkolenia oraz regulamin organizacyjny. Wpis będzie dokonywany przez Ministra Sprawiedliwości na elektroniczny wniosek.

Jeden publiczny Krajowy Rejestr Mediatorów

KRM będzie prowadzony przez Ministra Sprawiedliwości w systemie teleinformatycznym jako rejestr publiczny. Znajdą się w nim zarówno informacje o mediatorach sądowych, jak i instytucjach szkolących. Jego podstawowym celem będzie stworzenie jednego, powszechnie dostępnego i aktualnego źródła informacji, zastępującego listy prowadzone w tej chwili odrębnie przez poszczególnych prezesów sądów okręgowych.

Rejestr pozwoli wyszukiwać mediatorów m.in. według ich specjalizacji i obszaru działania. Dane mają być udostępniane w systemie teleinformatycznym, na stronie internetowej oraz w portalu danych. Powszechnemu udostępnieniu nie będzie podlegał numer PESEL mediatora ani odpowiadające mu dane dokumentu tożsamości osoby nieposiadającej PESEL.

Wpis do KRM nie oznacza jednak, iż wyłącznie mediatorzy sądowi będą mogli prowadzić każdą mediację. Projekt zachowuje możliwość wyboru dowolnego mediatora przez strony. Sąd będzie mógł natomiast wyznaczyć mediatora wpisanego do KRM albo – gdy przemawiają za tym okoliczności konkretnej sprawy – osobę spoza Rejestru jako mediatora ad hoc.

Rada Mediacyjna przy Ministrze Sprawiedliwości

Minister Sprawiedliwości będzie mógł powołać dziewięcioosobową Radę Mediacyjną jako organ opiniodawczo-doradczy. Do jej zadań należeć ma m.in. analiza programów szkoleniowych, ocena jakości szkoleń, zgłaszanie propozycji usprawniających organizację mediacji, opiniowanie projektów aktów prawnych oraz opracowanie kodeksu etyki mediatorów.

Kodeks etyki ma mieć charakter rekomendacyjny. Jego naruszenie nie będzie samo w sobie podstawą do wykreślenia mediatora z KRM.

Dotychczasowi mediatorzy będą musieli złożyć wniosek

Projekt przewiduje przepisy przejściowe dla osób znajdujących się w tej chwili na listach stałych mediatorów oraz w wykazach osób i instytucji uprawnionych do prowadzenia mediacji. Nie zostaną one automatycznie przeniesione do nowego Rejestru.

Przez 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie sąd lub inny uprawniony podmiot będzie mógł przez cały czas wyznaczać takie osoby do prowadzenia mediacji. Mediatorzy będą natomiast mogli w ciągu roku złożyć wniosek o wpis do KRM na zasadach przejściowych, przedstawiając m.in. dokumenty potwierdzające odpowiednie szkolenia, certyfikat kwalifikacji z mediacji albo wymagane doświadczenie.

Dla dotychczasowych mediatorów przewidziano również szczególne rozwiązanie dotyczące wykształcenia. Osoby wpisane do KRM, które nie posiadają wyższego wykształcenia, będą miały 7 lat od wejścia ustawy w życie na ukończenie studiów i uzyskanie co najmniej tytułu licencjata. Niespełnienie tego warunku spowoduje wykreślenie z Rejestru z mocy prawa.

Zmiany w postępowaniach sądowych

Projekt dostosowuje do nowego systemu także KPA, KPC, KPK, KPW i ustawę z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 334). Dotychczasowe odesłania do list stałych mediatorów mają zostać zastąpione odwołaniami do KRM, a terminologia – dostosowana do nowego pojęcia mediatora sądowego.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Rządowy projekt ustawy wpłynął do Sejmu 7.8.2026 r. i otrzymał numer druku sejmowego 3008. 20.8.2026 r. skierowano go do I czytania na posiedzeniu Sejmu. 18.9.2026 r., po I czytaniu, projekt został skierowany do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.

Ustawa ma wejść w życie 1.9.2027 r.