3 godzin temu
Nikt już chyba nie wie, ile w Polsce jest podatków. Jedyne co jest pewne, to fakt iż pięć z nich odpowiada za 97 proc. dochodów podatkowych państwa. Reszta równie dobrze mogłaby nie istnieć, w skali państwa nie mają bowiem znaczenia, ale nie z perspektywy szarego człowieka. System opodatkowania pracy w Polsce jest tak złożony, iż przedsiębiorcy wydają krocie na prawników i księgowych, aby prawidłowo rozliczyć się ze skarbówką, a wartość dodana do gospodarki przez pracownika zamiast wrócić do niego w formie wypłaty, w większości trafia w ręce władzy. Realnie opodatkowanie pracy w Polsce wynosi 53 proc.
W ciągu minionego roku, zarobki przeciętnego Polaka wzrosły o ponad 12 proc., ale największym beneficjentem zwiększonej produktywności nie są sami pracownicy, tylko budżet państwa. Łączny koszt pracy przeciętnego obywatela wyniósł 11 082 PLN w skali miesiąca, co przełożyło się na wynagrodzenie brutto w wysokości 9 198 PLN oraz 6 600 PLN netto. Po odliczeniu podatków pośrednich oraz opłat lokalnych, pracownik wytwarzający 11 tys. PLN wartości dodanej zostaje z dochodem do dyspozycji wynoszącym kilka ponad 5 tys. PLN.
Opodatkowanie pracy w Polsce
Źródło: opracowanie własne, kalkulacja na podstawie danych Ministerstwa Finansów, 2026.
Opodatkowanie pracy w Polsce można podzielić na trzy etapy:
- opłaty pracodawcy z tytułu zatrudnienia,
- opodatkowanie i oskładkowanie pensji brutto,
- podatki pośrednie i opłaty lokalne ujęte w cenach towarów i usług.
Celem niniejszej publikacji jest rachunek całkowitego obciążenia podatkowego, a więc ukazanie jaka część pieniędzy wypłacanych przez pracodawców, realnie trafia do budżetu państwa oraz samorządów lokalnych. Oszacowania dokonujemy dla osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę, o zarobkach na poziomie średniej krajowej.
W 2025 roku, przecięte wynagrodzenie w Polsce wzrosło o 12 proc. r/r i wyniosło 9 198 PLN z punktu widzenia pracownika, ale aż 11 082 PLN z perspektywy pracodawcy. Różnica bierze się stąd, iż zanim wypłata trafi do obywatela, państwo nakłada obowiązek uiszczenia składek: emerytalnej, rentowej oraz wypadkowej, a także zasilenia kilku Funduszów. Łączny koszt tych opłat, dla osoby o przeciętnych zarobkach wyniósł 1 884 PLN miesięcznie.
Jako iż oskładkowanie podzielone jest między pracodawcę, a pracownika dochód brutto znacznie różni się od kwoty netto, która stanowi jedynie lekko ponad 70 proc. wartości widocznej na umowie o pracę. Składki ZUS i NFZ oraz PIT kosztują przeciętnego Polaka odpowiednio 1 261, 714 oraz 622 (PLN). Po ich odliczeniu, „na rękę” zostaje 6 600 PLN, ale to nie koniec obciążeń.
W 2025 roku stopa oszczędności wzrosła o około 2 p.p. r/r, do poziomu 9,78 proc. Tak więc przeciętny Polak oszczędza miesięcznie 645 PLN, na konsumpcję zaś przeznacza 5955 PLN. Kwota niespełna 6 tys. podlega szeregowi podatków pośrednich, takich jak akcyza, PCC, cło itd. Sam podatek VAT kosztuje przeciętnego Polaka 893 PLN każdego miesiąca.[1] Zróżnicowane stawki są dużym utrudnieniem dla przedsiębiorców, zaś wielu konsumentów ocenia ich dobór „niejednoznacznie”.
Przykładowe stawki VAT
woda butelkowana w sklepie – 23 proc.
butelka mleka w sklepie – 5 proc.
krewetki w sklepie – 23 proc.
łosoś w sklepie – 5 proc.
łosoś w restauracji – 8 proc.
Łączna liczba ukrytych opłat obejmuje kilkadziesiąt pozycji, a nierzadko ich ściągalność niesie ze sobą więcej kosztów niż korzyści finansowych. Wątpliwego sensu opłaty, idą w parze ze wzrostem biurokracji oraz zwiększeniem kosztów życia dla obywatela. Do najbardziej znamiennych przykładów należą:
opłata miejscowa (do 3,5 PLN / dobę pobytu)
opodatkowanie „czystego” powietrza
Fot. Newsweek.
Samorząd do wprowadzenia opłaty nie musi posiadać statusu uzdrowiska. Wystarczy, iż na terenie gmina posiada bazę hotelową, zabytkową architekturę czy walory przyrodnicze, więc realnie prawie każda gmina w kraju mogłaby się zakwalifikować.
opłata paliwowa oraz emisyjna (28 gr / litr benzyny, 53 gr / litr oleju napędowego)
opodatkowanie przemieszczania się
Fot. Orlen.
Utrzymywanie dodatkowych opłat dla sektora paliwowego jest absurdem, ponieważ i tak podlegają one najwyższej stawce podatku VAT. Opłaty mają charakter typowo fiskalny.
opłata cukrowa (do 1,2 PLN / litr napoju)
Państwo chce „troszczyć się” o zdrowie obywateli. W efekcie napoje słodzone są droższe niż we Włoszech, a cena butelek o większej objętości nierzadko jest dwucyfrowa.
Fot. RMF FM.
Podatki pośrednie uszczuplają dochody Polaków o kolejne 1 339 PLN. W efekcie, pracodawca każdego miesiąca przeznacza na pensje statystycznego pracownika 11 082 PLN, z czego dla obywatela zostaje jedynie 5 261 PLN. Całkowity ciężar opodatkowania przeciętnego Polaka wynosi więc 53 proc., a nie ustawowe 12 proc. PIT.
Naszą analizę traktujemy jako wstęp do głębszej debacie o modelu zarządzania finansami publicznymi. Mimo utrzymywania kilkudziesięciu podatków, składek i opłat, które pochłaniają ponad połowę środków wypracowanych przez Polaków, rząd od lat ma problem ze zbilansowaniem budżetu. Warsaw Enterprise Institute mówi jasno, nie ilość a jakość.
Dochody podatkowe państwa 2025
Źródło: oprac. własne, dane Ministerstwa Finansów.
Warto zauważyć, iż z jednej strony pięć podatków odpowiada za 97 proc. dochodów podatkowych budżetu państwa. Cała reszta ma marginalne znaczenie fiskalne, tak więc w dobie rosnącego deficytu, zamiast nakładać kolejne i kolejne daniny, nacisk debaty publicznej powinien być kładziony na odpowiedzialne wydatkowanie publicznych pieniędzy.
Polacy oddają ponad połowę wypracowywanych środków państwu, zaś przedsiębiorcy zalewani są biurokracją wynikającą z konieczności ściągania podatków pośrednich, które w skali budżetu nic nie znaczą. choćby bez dużych reform podatkowych, redukcja liczby funkcjonujących podatków do kilku jest relatywnie prosta, wystarczy tylko chcieć.
[1] Oszacowania kosztów VAT dokonujemy ustalając średnią ważoną stawkę podatku, w oparciu o udział procentowy danej kategorii w koszyku inflacyjnym GUS oraz stawkę podatku adekwatną dla danej sekcji, uzyskując średnią efektywną stawkę równą 15 proc.
