1 godzina temu
Stan faktyczny
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej rozstrzygnięciem z 1957 r. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiącej dotychczas własność O.T. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 26.4.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31; dalej: PrzekNarPlanD), w celu przeznaczenia przejętych terenów pod budowę bloków mieszkalnych. Orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Odwoławczą Komisję Wywłaszczeniową. W 2014 r. M.T.-B. – spadkobierczyni O.T. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięć organów obu instancji. Minister Rozwoju Pracy i Technologii uznał jednak, iż nie doszło do rażącego naruszenia prawa.
M.T.-B. wniosła skargę do WSA w Warszawie podkreślając, iż decyzja wywłaszczeniowa z 1957 r. nie może zostać skontrolowana, gdyż jej uzasadnienie sprowadza się do dwóch zdań. Uniemożliwia to w istocie analizę decyzji pod kątem zbadania motywów podjętego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej, powołana podstawa prawna, czyli art. 1, 10 i 21 PrzekNarPlanD, w żadnym wypadku nie upoważniała do odebrania obywatelowi nieruchomości. M.T.-B. podkreśliła, iż organ odwoławczy odniósł się do podniesionych w odwołaniu O.T. zarzutów jednym zdaniem. W ocenie skarżącej wskazane uchybienia stanowią rażące naruszenie art. 75 ust. 1-3 rozporządzenia.
Specyfika postępowania nieważnościowego
WSA w Warszawie uznał, iż skarga nie jest zasadna. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, iż istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 KPA. Oznacza to, iż w postępowaniu nadzorczym nie można rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania. W ocenie Sądu, kontrolowane w postępowaniu nadzorczym rozstrzygnięcia organów nie zostały dotknięte wadami wskazanymi w art. 156 § 1 KPA. Orzeczenia te zostały wydane przez adekwatne organy na podstawie obowiązujących przepisów. Wymogi określone w tych regulacjach zostały spełnione, sprawa nie została wcześniej rozstrzygnięta innym ostatecznym rozstrzygnięciem, orzeczenie skierowano do adekwatnej strony, czyli wywłaszczonego właściciela, orzeczenie zostało wykonane, a jego wykonanie nie wywołało czynu zagrożonego karą, orzeczenie nie zawierało też wady powodującej jego nieważność z mocy prawa.
Sąd przyznał, iż ogólne wskazanie w orzeczeniu celu wywłaszczenia jako realizacji narodowych planów gospodarczych i brak sprecyzowania, iż chodzi o realizację budownictwa mieszkaniowego, stanowi uchybienie, jednak nie może być ono traktowane jako rażące naruszenie prawa, skoro cel ten mieścił się w realizacji narodowych planów gospodarczych. Po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor, zgodnie z art. 8 ust. 1 PrzekNarPlanD wezwał O.T. do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 PrzekNarPlanD. Niewskazanie w wezwaniu konkretnej ceny, przy jednoczesnym odesłaniu do art. 28 PrzekNarPlanD, również nie stanowiło przejawu rażącego naruszenia prawa (zob. uchwała NSA z 21.4.2008 r., I OPS 2/08, Legalis). Wobec wyczerpania możliwości dobrowolnego nabycia nieruchomości na drodze cywilnoprawnej organ wszczął postępowanie wywłaszczeniowe, o czym zawiadomił O.T.
Sąd wskazał, iż nie doszło do naruszenia zgodnie z art. 75 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tą regulacją, każda decyzja powinna zawierać powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazać, czy przysługuje od niej odwołanie czy skarga. jeżeli decyzja jest w całości lub w części odmowna, powinna zawierać prawne i faktyczne uzasadnienie. o ile wydanie decyzji pozostawiono całkowicie swobodnej ocenie władzy, wystarczy powołanie podstawy prawnej. W pozostałych przypadkach swobodnej oceny wystarczy to jedynie wtedy, gdy istotny interes państwowy przemawia przeciwko bliższemu uzasadnieniu. W ocenie Sądu kwestionowane w skardze orzeczenia zawierały wszystkie niezbędne elementy, choć ich uzasadnienia były dość lakoniczne. Sąd przypomniał jednak, iż ówczesny sposób procedowania był odmienny od aktualnie stosowanego, także w zakresie sposobu sporządzania uzasadnień orzeczeń
Stanowisko NSA
NSA oddalił skargę kasacyjną podkreślając, iż instytucja stwierdzenia nieważności decyzji wiąże się z możliwością eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych kwalifikowanymi wadami materialnoprawnymi. Chodzi tu więc o wady powodujące nieprawidłowe ukształtowanie stosunku materialnoprawnego zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym. NSA stwierdził, iż duża zwięzłość uzasadnień decyzji wywłaszczeniowych nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Lakoniczność uzasadnienia decyzji nie stanowi bowiem wady prowadzącej do nieprawidłowego ukształtowania stosunku materialnoprawnego. Rażące naruszenie prawa ma miejsce wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią normy prawnej, a charakter tego naruszenia powoduje, iż decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa musi być przy tym oceniane przez pryzmat wagi naruszenia w zestawieniu z zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych.
W uzasadnieniu wyjaśniono, iż wady o charakterze procesowym, do których zalicza się naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 KPA i art. 75 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia poprzez brak sporządzenia uzasadnienia, co do zasady stanowią istotne naruszenie przepisów postępowania, a nie wadę skutkującą nieważnością aktu. NSA stwierdził, iż mimo braku sformułowania motywów w treści decyzji, samo rozstrzygnięcie merytoryczne nie jest oczywiście sprzeczne z prawem materialnym. Wada polegająca na braku uzasadnienia mogła być skutecznie podniesiona w odwołaniu od decyzji, natomiast w nadzwyczajnym trybie stwierdzenia nieważności nie jest ona wystarczająca do przełamania zasady stabilności ostatecznych aktów administracyjnych.
