Legalizacja związków partnerskich bez zgody Prezydenta – ile stracą podatnicy?

Co przewidywały zawetowane projekty ustaw?

Projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku oraz umowie o wspólnym pożyciu przewidywał możliwość zawarcia przez dwie pełnoletnie osoby specjalnej umowy partnerskiej przed notariuszem. Dokument miał być następnie rejestrowany w urzędzie stanu cywilnego i regulować najważniejsze prawa oraz obowiązki partnerów pozostających we wspólnym pożyciu. Celem regulacji było stworzenie ram prawnych dla osób pozostających w trwałych związkach nieformalnych, w tym związkach partnerskich.

Proponowane przepisy regulowały kwestie ustanawiające między partnerami wspólność majątkową, obowiązek alimentacyjny, prawo do korzystania ze wspólnego mieszkania, dostęp do informacji o stanie zdrowia partnera oraz zasadami dotyczącymi organizacji pochówku. Zapisy zawetowanych ustaw umożliwiały również partnerom: wspólne rozliczenie PIT przez strony umowy o wspólnym pożyciu, preferencje w podatku od spadków i darowizn i zwolnienia w PCC.

Większość preferencji podatkowych związanych z rodziną dostępna jest wyłącznie dla małżonków lub osób pozostających w określonych relacjach pokrewieństwa. Partnerzy żyjący w związkach nieformalnych są najczęściej traktowani jak osoby obce, co powoduje konieczność płacenia wyższych podatków oraz brak możliwości korzystania z licznych ulg. Zawetowany projekt miał to zmienić, zrównując w wielu obszarach sytuację stron umowy o wspólnym pożyciu z sytuacją małżonków.

Jak doszło do weta prezydenckiego?

Rządowy projekt dotyczący formalizacji związków partnerskich został uchwalony przez Sejm i Senat. Po wyjściu z parlamentu dokument trafił do podpisu prezydenta Karola Nawrockiego. Prezydent odmówił jednak jej podpisania i skorzystał z prawa weta, argumentując, iż proponowane rozwiązania zbyt szeroko zrównują związki partnerskie z małżeństwem.

Jakie są skutki podatkowe weta prezydenckiego?

Podatek dochodowy od osób fizycznych - wspólne rozliczenie

Obecnie zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o Podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) wspólne rozliczenie PIT przeznaczone jest dla partnerów pozostających w związku małżeńskim i osoby samotnie wychowującej dziecko Podatnicy pozostający w nieformalnym związku nie mają możliwości skorzystania z możliwości wspólnego opodatkowania dochodów.

Po zmianach wspólne rozliczenie byłoby dostępne również dla stron umowy o wspólnym pożyciu, pod warunkiem że:

• pozostawały w umowie przez cały rok podatkowy,
• przez cały rok istniała wspólność majątkowa partnerska.

Warunek całorocznego pozostawania w związku miał ograniczyć zawieranie umów wyłącznie dla uzyskania korzyści podatkowych i jest analogicznym odwzorowaniem warunku który muszą spełnić małżonkowie, aby wybrać wspólne rozliczenie PIT.

Przykłady wspólnego rozliczenia PIT

Bez zmian (aktualny stan prawny)

Jeden z partnerów osiąga dochód 160 000 zł, a drugi 20 000 zł rocznie. W aktualnym stanie prawnym, każda osoba ma obowiązek rozliczania się oddzielnie. Oznacza to, iż pierwszy z partnerów zapłaci podatek w wysokości 23 600 zł, a drugi 0 zł, gdyż roczny dochód jest mniejszy niż kwota wolna od podatku.

Łączny dochód obojga partnerów wynosi 180 000 zł, jednak większość tej kwoty przypada na jedną osobę, która częściowo wpada w drugi próg podatkowy. Podatek będzie wyższy niż w przypadku możliwości wspólnego rozliczenia.

Po zmianach (bez weta prezydenckiego)

Gdyby ustawa weszła w życie partnerzy mieliby możliwość wspólnego opodatkowania łącznej wartości ich dochodów, czyli 180 000 zł. Do obliczenia podatku przyjmuje się połowę tej kwoty, czyli 90 000 zł. Następnie podatek od 90 000 zł mnożony jest przez dwa. W praktyce na rozliczeniu wspólnym łączna wartość podatku dochodowego od osób fizycznych wyniesie 14 400 zł.

Podatek dochodowy od osób fizycznych - ulga dla osób samotnie wychowujących dziecko

Projekt przewidywał również ograniczenie prawa do rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko. w tej chwili podatnik spełniający warunki ustawowe może korzystać z preferencyjnego rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodziców. Po zawarciu umowy o wspólnym pożyciu taka osoba utraci status samotnego rodzica dla celów podatkowych. Oznacza to, iż nie będzie mogła korzystać z preferencji wynikającej z art. 6 ust. 4d ustawy o PIT.

Przykład

Rodzic samotnie wychowujący dziecko osiąga dochód 120 000 zł. w tej chwili może korzystać z preferencyjnego sposobu rozliczenia przewidzianego dla samotnych rodziców. Po zawarciu umowy o wspólnym pożyciu prawo to wygaśnie. Jednocześnie może pojawić się możliwość wspólnego rozliczenia z partnerem, jeżeli spełnione zostaną warunki przewidziane w projekcie.

Podatek dochodowy od osób fizycznych - ulga na dziecko

Projekt nie pozbawiał rodziców prawa do ulgi na dziecko. o ile jedna ze stron umowy o wspólnym pożyciu wykonuje władzę rodzicielską wobec dziecka, przez cały czas mogłaby korzystać z ulgi prorodzinnej określonej w art. 27f ustawy o PIT.

Przykład

Matka wychowuje dziecko i korzysta w tej chwili z ulgi na jedno dziecko w wysokości 1 112,04 zł rocznie. Po zawarciu umowy o wspólnym pożyciu przez cały czas mogłaby odliczać tę kwotę od podatku, jeżeli przez cały czas sprawuje władzę rodzicielską. Zmieni się wyłącznie możliwość korzystania z preferencji dla samotnych rodziców.

Nowe wzory formularzy PIT

Zmiany w podatku dochodowym od osób fizycznych spowodowałyby konieczność aktualizacji 13 druków PIT:

1. PIT-2,
2. PIT-2A,
3. PIT-2K,
4. PIT-3,
5. PIT-8AR,
6. PIT-36,
7. PIT-37,
8. PIT-D,
9. PIT/M,
10. PIT/O,
11. PIT/ZG,
12. PIT/IP,
13. PIT/WZ.

Podatek od spadków i darowizn - partnerzy są na równi z rodziną

Projekt przewidywał także zaliczenie stron umowy o wspólnym pożyciu do I grupy podatkowej. Przekwalifikowanie z III do I grupy podatkowej powoduje, iż następuje podwyższenie kwoty czystej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych wolnej od opodatkowania, która w I grupie wynosi 36 120 zł od jednej osoby.

Wobec nadwyżki ponad kwotę wolną, zastosowanie znajdują znacznie łagodniejsze, progresywne stawki podatkowe (od 3% do 7%), w przeciwieństwie do restrykcyjnych stawek dla III grupy sięgających choćby 20%.

Przykład

Partner otrzymuje darowiznę 200 000 zł, ale nie dopełnia wszystkich formalności niezbędnych do zastosowania zwolnienia. w tej chwili może zostać opodatkowany jak osoba obca. Po zmianach zastosowanie znajdą znacznie korzystniejsze stawki adekwatne dla I grupy podatkowej.

Podatek od spadków i darowizn - zwolnienie dla dziecka partnera

Szczególnie interesującym rozwiązaniem jest objęcie zwolnieniem również dziecka drugiej strony umowy o wspólnym pożyciu.

Projekt przewiduje możliwość zastosowania zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn również wobec dziecka partnera.

Może to mieć duże znaczenie zwłaszcza przy przekazywaniu majątku w rodzinach patchworkowych.

Przykład

Partner pozostawia w testamencie mieszkanie warte 800 000 zł dziecku swojej partnerki. w tej chwili takie dziecko mogłoby zostać opodatkowane jak osoba niespokrewniona. Po zmianach możliwe będzie zastosowanie zwolnienia podatkowego, jeżeli zostaną spełnione warunki przewidziane w ustawie.

Podatek od czynności cywilnoprawnych - zwolnienie przy zamianie mieszkań

Projekt zakładał również korzystanie ze zwolnień w PCC, w zakresie zamiany lokali i budynków mieszkalnych. Proponowane rozwiązanie byłoby szczególnie istotne dla partnerów wspólnie organizujących swoją sytuację mieszkaniową.

Podatek od czynności cywilnoprawnych co do zasady występuje także przy zamianie nieruchomości. W tym zakresie zostało przewidziane zwolnienie z zamiany lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych dokonywanej przez osoby zaliczone do I grupy podatkowej, czyli najbliższą rodzinę. W praktyce oznacza to, iż rodzice, dzieci, rodzeństwo czy małżonkowie mogą dokonać zamiany mieszkań bez konieczności zapłaty PCC. Zwolnienie obejmuje również spółdzielcze własnościowe prawa do lokali mieszkalnych. Dzięki temu zamiana nieruchomości w rodzinie może nastąpić bez dodatkowych obciążeń podatkowych.

Projekt zakładał zaliczenie do ! grupy podatkowej partnerów będących stronami umowy o wspólnym pożyciu.

Podatek akcyzowy - zwolnienie przy przywozie samochodu do Polski

Projekt obejmował także zmiany w podatku akcyzowym. Zmiana dotyczyła sytuacji, w której osoba przeprowadza się do Polski z innego państwa Unii Europejskiej w związku z zawarciem małżeństwa lub umowy o wspólnym pożyciu. W takim przypadku możliwe będzie skorzystanie ze zwolnienia z akcyzy przy przywozie samochodu osobowego.

Przykład

Partner sprowadza do Polski samochód o wartości 120 000 zł z silnikiem o pojemności przekraczającej 2000 cmł. Przy standardowym opodatkowaniu akcyza może wynosić choćby 18,6% podstawy opodatkowania. Oznacza to podatek przekraczający 22 000 zł.

Po spełnieniu warunków określonych w projektowanych przepisach akcyza może wynieść 0 zł. Warunkiem będzie przywóz pojazdu w okresie dwóch miesięcy przed zawarciem umowy o wspólnym pożyciu albo czterech miesięcy po jej zawarciu oraz spełnienie pozostałych przesłanek ustawowych.