MiCA regulacja kryptoaktywów – co zmienia w firmie

Rozporządzenie MiCA regulacja kryptoaktywów przestało być zagadnieniem wyłącznie dla emitentów tokenów i giełd. Dotyczy także spółki technologicznej, która planuje program tokenowy, platformy obsługującej portfele klientów, firmy przyjmującej płatności w kryptowalutach czy zespołu budującego produkt oparty na blockchainie. najważniejsze pytanie nie brzmi już: czy MiCA ma zastosowanie? W praktyce należy ustalić, do których elementów modelu biznesowego ma zastosowanie, a które pozostają poza jego zakresem.

MiCA, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1114, tworzy jednolite ramy prawne dla znacznej części rynku kryptoaktywów w Unii Europejskiej. Przepisy dotyczące tokenów powiązanych z aktywami oraz tokenów będących e-pieniądzem stosuje się od 30 czerwca 2024 r. Zasadnicza część regulacji, w tym reżim dla dostawców usług w zakresie kryptoaktywów, obowiązuje od 30 grudnia 2024 r. Rozporządzenie jest bezpośrednio stosowane, ale praktyczne obowiązki firmy zależą również od przepisów krajowych określających adekwatny organ, postępowanie i sankcje.

MiCA regulacja kryptoaktywów: najpierw kwalifikacja prawna

Największym błędem jest traktowanie każdego cyfrowego tokena jako jednolitej kategorii prawnej. MiCA obejmuje cyfrowe odzwierciedlenie wartości lub prawa, które można przenosić i przechowywać elektronicznie z wykorzystaniem technologii rozproszonego rejestru lub podobnej. Ta definicja jest szeroka, ale nie przesądza sprawy.

W pierwszej kolejności trzeba wykluczyć, czy dane aktywo nie jest instrumentem finansowym. o ile token daje prawa porównywalne z akcją, obligacją, jednostką uczestnictwa albo innym instrumentem objętym regulacją rynku kapitałowego, zasadniczo zastosowanie znajdą przepisy takie jak MiFID II, a nie MiCA. Podobnie odrębne reżimy mogą dotyczyć depozytów, funduszy, produktów ubezpieczeniowych, sekurytyzacji i określonych instrumentów pochodnych.

Dopiero potem należy rozważyć kategorię MiCA. Rozporządzenie odróżnia pozostałe kryptoaktywa od tokenów powiązanych z aktywami, czyli ART, oraz tokenów będących e-pieniądzem, czyli EMT. ART ma utrzymywać stabilną wartość przez odniesienie do innej wartości lub prawa, często koszyka walut, aktywów albo kryptoaktywów. EMT odnosi się natomiast do wartości jednej waluty urzędowej. Różnica ma bezpośrednie skutki dla emitenta, wymagań kapitałowych, rezerw i prawa wykupu.

Nie każda aktywność wykorzystująca blockchain podlega MiCA. Wyjątki mogą dotyczyć rzeczywiście unikatowych NFT, ale nie można wyciągać wniosków wyłącznie z nazwy tokena lub technicznego standardu. Kolekcja tokenów, tokenizacja praw do podobnych dóbr albo konstrukcja pozwalająca na faktyczną wymienność może prowadzić do objęcia projektem regulacji. Poza zakresem mogą też pozostawać rozwiązania całkowicie zdecentralizowane, świadczone bez pośrednika. Jest to jednak wyjątek wymagający ostrożnej analizy faktycznej, a nie prosty argument marketingowy. Zespół kontrolujący interfejs, pobierający opłaty, promujący usługę i podejmujący decyzje operacyjne może być istotnym elementem oceny.

Emisja tokena: white paper nie jest prospektem

Przy ofercie publicznej kryptoaktywa lub ubieganiu się o jego dopuszczenie do obrotu emitent zwykle sporządza dokument informacyjny, określany jako white paper. Dokument powinien rzetelnie opisywać emitenta, projekt, prawa i obowiązki związane z tokenem, technologię, ryzyka, wykorzystanie środków oraz wpływ środowiskowy mechanizmu konsensusu.

White paper nie jest co do zasady zatwierdzany przez organ nadzoru tak jak prospekt emisyjny. Nie oznacza to jednak swobody w komunikacji. Dokument podlega zgłoszeniu, a informacje marketingowe muszą być spójne z jego treścią, uczciwe, jasne i niewprowadzające w błąd. Odpowiedzialność za nieprawdziwe, niejasne lub pominięte informacje może dotknąć zarówno emitenta, jak i osoby zarządzające.

Dla zwykłych kryptoaktywów istotne są m.in. wyjątki od obowiązku sporządzenia white paper, na przykład przy ofercie skierowanej do ograniczonego kręgu osób albo o niewielkiej wartości. Wyjątków nie należy oceniać mechanicznie. Kampania prowadzona w mediach społecznościowych, program poleceń i publicznie dostępna strona sprzedażowa mogą świadczyć o tym, iż oferta ma charakter publiczny, choćby jeżeli emitent formalnie próbuje nadać jej zamkniętą formę.

Reżim ART i EMT jest surowszy. W przypadku EMT emisja jest zasadniczo zastrzeżona dla instytucji kredytowych lub instytucji pieniądza elektronicznego. Projekt stablecoina wymaga zatem analizy znacznie wcześniejszej niż przygotowanie dokumentu sprzedażowego. Potrzebne są odpowiednia struktura regulacyjna, zasady utrzymywania rezerw, mechanizm wykupu oraz governance, który wytrzyma kontrolę nadzorczą.

CASP: licencja to nie jedyny obowiązek

MiCA wprowadza kategorię dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów, określanego skrótem CASP. Do takich usług należą między innymi przechowywanie i administrowanie kryptoaktywami klientów, prowadzenie platformy obrotu, wymiana kryptoaktywów na środki pieniężne lub inne kryptoaktywa, wykonywanie zleceń, doradztwo, zarządzanie portfelem, transfer kryptoaktywów i plasowanie tokenów.

Firma, która faktycznie wykonuje jedną z tych usług zawodowo, powinna ocenić potrzebę uzyskania zezwolenia. Znaczenie ma treść funkcji, a nie opis użyty w regulaminie. Platforma nazywająca się wyłącznie dostawcą technologii może podlegać MiCA, o ile posiada dostęp do kluczy klientów, przyjmuje dyspozycje, kojarzy strony transakcji lub kontroluje przepływ aktywów.

Autoryzowany CASP może korzystać z tzw. paszportowania usług w Unii Europejskiej, ale w zamian musi spełniać rozbudowane obowiązki organizacyjne. Dotyczą one między innymi zarządzania, polityki konfliktów interesów, zabezpieczenia aktywów klientów, procedur skargowych, ciągłości działania i przeciwdziałania nadużyciom. Zarząd nie może ograniczyć roli compliance do etapu składania wniosku. Nadzór oczekuje, iż polityki będą działały operacyjnie, a ich wykonanie da się wykazać dokumentacją, kontrolami i szkoleniami.

W polskiej praktyce należy równolegle śledzić aktualne regulacje krajowe oraz komunikaty adekwatnego organu nadzoru. MiCA pozostawia państwom członkowskim przestrzeń do uregulowania procedury, opłat i środków nadzorczych. Przedsiębiorca nie powinien opierać harmonogramu na historycznych zasadach rejestru działalności w zakresie walut wirtualnych ani zakładać, iż wcześniejsza działalność automatycznie zastępuje zezwolenie wymagane przez MiCA.

Ryzyko regulacyjne leży również poza MiCA

Uzyskanie kwalifikacji jako CASP albo przygotowanie white paper nie kończy analizy prawnej. Model biznesowy może uruchamiać obowiązki z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, ochrony danych osobowych, ochrony konsumentów, sankcji gospodarczych, prawa podatkowego oraz przepisów o usługach płatniczych. Przy transferach kryptoaktywów znaczenie ma także unijny reżim informacji towarzyszących transferom, potocznie określany jako travel rule.

Szczególnej uwagi wymaga komunikacja z klientem. Hasła o gwarantowanym zysku, stabilności ceny bez wyjaśnienia mechanizmu, anonimowości albo braku ryzyka mogą naruszać nie tylko standardy MiCA, ale także przepisy konsumenckie i zasady uczciwego obrotu. W świecie tokenów dokumentacja prawna, opis techniczny i przekaz sprzedażowy muszą mówić tym samym językiem.

Jak przygotować projekt do MiCA

Najbardziej efektywne jest rozpoczęcie od mapy przepływów: kto emituje token, kto kontroluje klucze, kto przyjmuje środki, kto wykonuje zlecenia, gdzie znajdują się klienci oraz jakie prawa otrzymują. Następnie warto sporządzić kwalifikację każdego elementu produktu – tokena, usługi, platformy, portfela, procesu płatniczego i materiałów marketingowych.

Kolejny etap to analiza luk. Firma powinna ustalić, czy posiada adekwatną strukturę korporacyjną, kompetentny zarząd, procedury ochrony aktywów klientów, mechanizmy zarządzania konfliktami oraz dowody na realizację obowiązków AML. W projektach na wczesnym etapie często taniej jest zmienić model produktu niż później przebudowywać go po rozpoczęciu sprzedaży.

MiCA nie eliminuje ryzyka działalności na rynku kryptoaktywów. Wprowadza jednak punkt odniesienia, za pomocą którego można odróżnić innowację od działalności prowadzonej bez wymaganej podstawy prawnej. Dla zarządu najcenniejszym efektem analizy nie jest sama odpowiedź „podlegamy” albo „nie podlegamy”, ale decyzja, jak zaprojektować produkt i procesy tak, aby rozwój firmy nie wyprzedził jej umiejętności zgodnego działania.