Mniej nadzoru sądu, więcej obowiązków wierzycieli w postępowaniu upadłościowym

15.9.2026 r. rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe, ustawy – Prawo restrukturyzacyjne oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (druk sejmowy nr 3085) został skierowany do I czytania w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Projekt ma uprościć końcowy etap oddłużenia i ograniczyć zakres czynności podejmowanych przez sąd z urzędu. Inicjatywa w zakresie reagowania na nieprawidłowości w wykonywaniu planu spłaty ma należeć do uczestników postępowania. Ustawa ma wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

Kluczowe zmiany:

Uwagi ogólne

Projekt zmienia ustawę z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 913; dalej: PrUpad), ustawę z 15.5.2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 533; dalej: PrRestr) oraz ustawę z 6.12.2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1584; dalej: KRZU).

Zmiany dotyczą przede wszystkim końcowego etapu oddłużenia osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą i konsumentów. Zgodnie z uzasadnieniem obecny model wymaga od sądu bieżącej kontroli wykonywania planu spłaty, w tym weryfikowania sprawozdań i dowodów zapłaty. Projekt przenosi inicjatywę w zakresie kontroli na upadłego i wierzycieli.

Umorzenie zobowiązań z mocy prawa

Projektowany art. 370a ust. 1a PrUpad przewiduje, iż zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości, niezaspokojone w postępowaniu ani w ramach planu spłaty, będą umarzane z mocy prawa z upływem 3 miesięcy od zakończenia okresu, na który ustalono plan. Warunkiem będzie brak prawomocnej zmiany lub uchylenia planu wskutek wniosku złożonego przed upływem tego terminu.

Analogiczne rozwiązanie przewidziano dla upadłości konsumenckiej w projektowanym art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 5 PrUpad. W obwieszczeniu o prawomocności postanowienia ustalającego plan spłaty ma być wskazany konkretny dzień, z którego upływem nastąpi umorzenie zobowiązań, oraz informacja o zobowiązaniach niepodlegających umorzeniu.

Dodatkowe 3 miesiące mają umożliwić wierzycielom złożenie wniosku o zmianę albo uchylenie planu również po zakończeniu okresu spłat. W tym czasie niedopuszczalne będzie wszczęcie egzekucji dotyczącej wierzytelności objętych przyszłym umorzeniem.

Brak nadzoru sądu z urzędu

Projektowane art. 370c ust. 4 oraz art. 491¹⁸ ust. 3 PrUpad utrzymują obowiązek składania przez upadłego corocznego sprawozdania do końca maja. Sprawozdanie ma obejmować m.in. osiągnięte przychody, określone nabyte składniki majątku, możliwości zarobkowe oraz konieczne wydatki na utrzymanie upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu. Do dokumentu będzie dołączana kopia rocznego zeznania PIT.

Jednocześnie sąd nie będzie badał treści i formy tych dokumentów. Sam brak sprawozdania nie będzie podstawą uchylenia planu. Uchylenie planu z powodu jego niewykonywania ma następować na wniosek wierzyciela albo upadłego, a nie z urzędu. przez cały czas podstawą reakcji sądu będzie mogło być m.in. zatajenie w sprawozdaniu przychodów lub składników majątkowych.

Jeżeli wierzyciel wystąpi o zmianę planu wobec dłużnika, który nie złożył sprawozdania, a wniosek zostanie oddalony, koszty sądowe co do zasady poniesie dłużnik. Rozwiązanie ma ograniczyć negatywne skutki braku informacji dla wierzyciela.

Wcześniejsza spłata i skrócenie planu

Projektowane art. 370d ust. 2a i art. 491¹⁹ ust. 3a PrUpad pozwolą upadłemu, który wcześniej spłaci wierzycieli w zakresie objętym planem, wystąpić o skrócenie okresu jego wykonywania.

Sąd będzie mógł skrócić plan najwyżej o połowę pierwotnego okresu. Warunkiem będzie brak pokrzywdzenia wierzycieli oraz istnienie względów słuszności lub względów humanitarnych. Sama wcześniejsza zapłata wszystkich kwot przewidzianych w planie nie spowoduje więc automatycznego zakończenia planu.

Koszty i wynagrodzenie syndyka

Projektowany art. 491⁷ ust. 3 PrUpad wprowadza ryczałt dla kosztów uproszczonego postępowania upadłościowego osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, innych niż wynagrodzenie syndyka. Koszty te mają wynosić nie więcej niż 1/5 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za trzeci kwartał poprzedniego roku.

Co do zasady wynagrodzenie syndyka, zgodnie z projektowanym art. 491⁹ ust. 2 PrUpad, będzie odpowiadało równowartości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Sąd będzie mógł je obniżyć do co najmniej jednej czwartej tej kwoty, o ile byłoby rażąco wygórowane wobec nakładu pracy, albo podwyższyć w przypadkach istotnie zwiększonego nakładu pracy skutkującego wzrostem funduszów masy upadłości.

Obwieszczenia i Krajowy Rejestr Zadłużonych

Zmiany w art. 219 i art. 221 PrUpad oraz art. 197 i art. 199 PrRestr pozwolą, aby ujawnienia informacji o prawomocności orzeczeń oraz obwieszczenia w systemie mogli dokonywać także asystenci sędziów i pracownicy sekretariatów.

Zmiana art. 11 KRZU dostosowuje okres ujawniania danych do nowego modelu oddłużenia. Dane upadłego mają przestać być ujawniane po upływie 3 lat od dnia obwieszczenia informacji o dacie, w której jego zobowiązania zostały umorzone z mocy prawa.

Przepisy przejściowe

Do planów spłaty ustalonych przed wejściem ustawy w życie zasadniczo będą stosowane przepisy dotychczasowe. Nowe zasady znajdą jednak zastosowanie m.in. w zakresie rezygnacji z nadzoru nad wykonywaniem planu z urzędu. Wnioski o zmianę lub uchylenie planu oraz skargi kasacyjne wniesione przed wejściem ustawy w życie będą rozpoznawane według dotychczasowych przepisów.

W sprawach, w których upadłość ogłoszono przed wejściem ustawy w życie, dotychczasowe przepisy mają być stosowane do wynagrodzenia syndyka i kosztów postępowania. Dla upadłości ogłoszonych później zastosowanie znajdą nowe zasady.