12 godzin temu
21 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ponownie wypowiedział się w sprawie dostępu do norm technicznych, do których odwołują się przepisy prawa Unii Europejskiej. Tym razem sprawa dotyczyła międzynarodowych norm ISO wykorzystywanych przy ocenie emisji substancji szkodliwych z papierosów z filtrem. Wyrok ma jednak szersze znaczenie — również dla producentów, importerów, osób odpowiedzialnych za ocenę zgodności oraz wszystkich podmiotów, które w praktyce stosują normy przywoływane w regulacjach unijnych.
Orzeczenie TSUE
Sprawa została rozpoznana pod sygnaturą C-155/24. Jej tłem był wniosek holenderskiej fundacji działającej na rzecz zapobiegania paleniu wśród młodzieży. Fundacja zwróciła się do holenderskiego organu ds. bezpieczeństwa żywności i produktów konsumenckich — NVWA — o zapewnienie, aby papierosy z filtrem dostępne na rynku niderlandzkim spełniały maksymalne poziomy emisji substancji smolistych, nikotyny i tlenku węgla. Poziomy te wynikają z przepisów dyrektywy 2014/40/UE, która odwołuje się do metod pomiarowych określonych w normach ISO. Organ odmówił, a sprawa trafiła do sądów niderlandzkich, które skierowały pytania prejudycjalne do TSUE.
Trybunał wskazał, iż o ile dyrektywa UE — zwłaszcza służąca ochronie zdrowia publicznego — odwołuje się do międzynarodowych norm technicznych, jednostka musi mieć możliwość weryfikacji zgodności produktów z wymaganiami prawa. Dostęp do takich norm powinien być ogólny, skuteczny, bezpłatny i niedyskryminacyjny. TSUE podkreślił również, iż o ile ustawodawca unijny nakłada obowiązki poprzez odwołanie do norm międzynarodowych, to Unia Europejska powinna ponosić koszty zapewnienia bezpłatnego dostępu do oficjalnej i autentycznej wersji tych norm — także wtedy, gdy są one objęte prawami własności intelektualnej.
Czy normy muszą być opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE?
Jest to kolejny wyrok po orzeczeniu TSUE z 5 marca 2024 r. w sprawie C-588/21 P, znanej również jako sprawa „Malamud”, o której informowaliśmy w naszym newsletterze w przeszłości, więcej informacji >>
Nowe orzeczenie pokazuje, iż temat nie ogranicza się wyłącznie do norm zharmonizowanych publikowanych w Dzienniku Urzędowym UE. Może dotyczyć również norm międzynarodowych, np. ISO, o ile dyrektywa UE odwołuje się do nich wprost i wykorzystuje je jako element mechanizmu oceny zgodności z wymaganiami prawa.
Reakcja CEN/CENELEC
Europejskie organizacje normalizacyjne CEN/CENELEC przyjęły wyrok pozytywnie, wskazując, iż potwierdza on możliwość zapewnienia dostępu do norm w sposób zgodny z prawem UE, przy jednoczesnym utrzymaniu ochrony praw autorskich do norm. Według CEN/CENELEC wyrok nie oznacza automatycznego obowiązku publikowania takich norm w Dzienniku Urzędowym UE ani konieczności organizowania dostępu wyłącznie przez instytucje unijne. Dostęp może być zapewniany również przez istniejące mechanizmy, w tym przepisy dotyczące dostępu do dokumentów oraz krajowe wdrożenia norm międzynarodowych.
Podsumowanie
Oba wyroki pokazują wyraźny kierunek w orzecznictwie TSUE: o ile norma techniczna jest powiązana z obowiązkami wynikającymi z prawa UE albo wywołuje skutki prawne, dostęp do jej treści nie może być traktowany wyłącznie jako kwestia komercyjna. Ma to szczególne znaczenie dla branż regulowanych, w których normy są codziennym narzędziem oceny bezpieczeństwa, zgodności i dopuszczania produktów do obrotu.
Dla branży technicznej jest to kolejny sygnał, iż temat dostępności norm będzie miał coraz większe znaczenie praktyczne. Normy przez cały czas pozostają kluczowym narzędziem wykazywania zgodności z wymaganiami prawa UE, ale coraz mocniej akcentowane jest prawo przedsiębiorców, obywateli i organizacji do skutecznego dostępu do dokumentów, które wpływają na ich obowiązki prawne. Jednocześnie aktualne orzecznictwo nie znosi automatycznie ochrony praw autorskich do norm, ale wskazuje, iż tam, gdzie norma wywołuje skutki prawne, dostęp do niej musi być realny, skuteczny i niedyskryminacyjny.
Warto odnotować, iż PKN udostępnia część norm do bezpłatnego czytania poprzez swoją Czytelnię PKN pod adresem https://czytelnia.pkn.pl/#/vTDVt3CqsBiyb7Z3/login. Na stronie czytelni wskazano, iż korzystanie wymaga zalogowania, natomiast sam PKN informuje także o funkcjonowaniu czytelni norm, w których zainteresowani mogą korzystać m.in. z Polskich Norm, dokumentów normalizacyjnych PKN, norm ISO, IEC oraz norm europejskich. Korzystanie ze zbiorów Czytelni Norm jest bezpłatne. To praktyczny przykład rozwiązania, które wpisuje się w szerszą dyskusję o realnym dostępie do treści norm przywoływanych w przepisach prawa.
Chcesz otrzymywać więcej informacji na bieżąco? Zarejestruj się w naszym newsletterze: https://certpartner.pl/rejestracja/
Możesz też skontaktować się z nami bezpośrednio w sprawie:
- szkoleń: +48 515 317 094; [email protected]
- doradztwa, wdrożeń i certyfikacji: +48 508 438 098, +48 508 438 099; [email protected]
