Planujesz kupić nowego telefona, tablet albo laptopa podczas tegorocznego Black Friday lub pod choinkę? Od piątku 13 listopada w Polsce obowiązują znowelizowane przepisy dotyczące opłaty reprograficznej. Po 15 latach zaktualizowano listę objętych nią urządzeń, po raz pierwszy dopisując do niej najpopularniejszą elektronikę użytkową. Choć formalnie koszty ponoszą producenci i importerzy, nietrudno zgadnąć, kto może odczuć to przy sklepowej kasie.
Przez lata polska lista tzw. czystych nośników przypominała technologiczny skansen. Opłatę doliczano głównie do czystych płyt CD i DVD czy dawno zapomnianych kaset VHS. Z założenia ma to być rekompensata dla twórców za straty wynikające z tego, iż prawo pozwala nam legalnie kopiować utwory na własny użytek. Haczyk tkwi w tym, iż opłata jest naliczana za samą techniczną możliwość zapisu plików, a nie za to, czy faktycznie cokolwiek kopiujemy.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego postanowiło dostosować przepisy do dzisiejszych realiów. Większość archaicznych nośników z listy wykreślono, a na ich miejsce trafiły telefony, tablety, laptopy oraz komputery stacjonarne. Moment wejścia zmian w życie jest dla kupujących wyjątkowo niefortunny – nowe prawo ruszyło na progu listopadowych wyprzedaży i przedświątecznego szczytu zakupowego.
Tylko jeden procent czy kolejny pretekst do podwyżek?
Ustawa pozwala na naliczenie opłaty sięgającej maksymalnie 3% ceny netto urządzenia, jednak w większości przypadków stawkę określono na poziomie 1%. Dotyczy ona m.in. telefonów i tabletów wyposażonych w minimum 32 GB pamięci wbudowanej. Ponieważ zdecydowana większość dostępnych dziś telefonów startuje z pułapu co najmniej 64 GB, nowe przepisy obejmą sprzęt niemal wszystkich producentów na rynku.
Na pierwszy rzut oka 1% wydaje się kwotą symboliczną, ale rynek elektroniki już teraz walczy z serią podwyżek. Ceny technologii konsumenckiej windują drożejący przez konflikty geopolityczne transport, niska dostępność podzespołów wykupywanych na potrzeby sztucznej inteligencji, a także moda na bardzo drogie, składane telefony. Według prognoz analityków z IDC do końca 2026 roku średnia cena telefona na świecie osiągnie rekordowe 581 dolarów. jeżeli producenci i importerzy nie zdecydują się pokryć nowej opłaty z własnej marży, Polaków czekają kolejne podwyżki w sklepach.
To nie podatek, ale możecie odczuć, iż płacicie dwa razy
W dyskusjach internetowych opłatę reprograficzną często nazywa się „podatkiem od telefonów”, co jest błędem. Pieniądze nie trafiają bowiem do Skarbu Państwa, ale do organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi – takich jak ZAiKS czy Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska. Z raportu konfederacji CISAC wynika, iż w 2024 roku wpływy z tej opłaty wyniosły w Polsce niespełna 36 mln zł, co było jednym z najniższych wyników w Europie. Po rozszerzeniu listy o telefony i komputery MKiDN spodziewa się wzrostu tej kwoty choćby do 200 mln zł rocznie.
Świadomość wspierania artystów nie zmienia jednak faktu, iż wielu użytkowników odbiera te przepisy jako płacenie dwa razy za to samo. Dziś mało kto zgrywa pliki na dysk – kulturę konsumujemy głównie w chmurze i w aplikacjach streamingowych, których abonamenty już zawierają opłaty licencyjne. Według danych Mediapanel w październiku 2026 roku z Netflixa skorzystało prawie 9 mln Polaków, z kolei aplikacja Spotify w kwietniu 2025 roku przyciągnęła 9,7 mln polskich internautów, a w całym ubiegłym roku wygenerowała dla rodzimych muzyków 219 mln zł tantiem. Użytkownicy polegający wyłącznie na streamingu zapłacą więc w cenie sprzętu za możliwość kopiowania, z której w ogóle nie korzystają.
Jak ominąć nową opłatę przed świętami?
Rekordowo droga elektronika w połączeniu z nowelizacją przepisów to dobry moment, by przed zakupem świątecznych prezentów rozejrzeć się za alternatywami. Jedną z nich jest profesjonalnie odnowiony sprzęt. Na platformach takich jak refurbed telefony, tablety czy laptopy można kupić choćby o 40 proc. taniej niż fabrycznie nowe egzemplarze. Co istotne, opłata reprograficzna nie obejmuje części oferowanych tam urządzeń – dotyczy to egzemplarzy odnawianych w Polsce, które wracają do obiegu bez opuszczania kraju.
„Nowa opłata nie odpowie za konsumentów na pytanie, jaki sprzęt wybrać, ale może sprawić, iż jeszcze uważniej spojrzą oni na ceny i faktyczną wartość urządzeń. Rynek technologii długo uczył nas, iż najlepsze jest zawsze to, co właśnie trafia na półkę. Dziś konsumenci coraz częściej patrzą szerzej: na wydajność, baterię, aktualizacje, możliwość naprawy i koszt środowiskowy. Profesjonalnie odnowiony sprzęt może być odpowiedzią dla osób, które chcą technologii dopasowanej do swoich potrzeb, a niekoniecznie najnowszej premiery”, mówi Kilian Kaminski, współzałożyciel refurbed.
Najbliższe tygodnie pokażą, czy producenci wezmą nowy koszt na siebie, czy przedświąteczne promocje w polskich sklepach okażą się przez zmianę prawa nieco skromniejsze.
Źródło: refurbed

3 godzin temu







