Nowe unijne wymogi dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych

Cel i ratio legis rozporządzenia

Dyrektywa 94/62/WE została zastąpiona rozporządzeniem, które wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Wybór takiego instrumentu ma ograniczyć rozbieżności powstałe w wyniku odmiennej transpozycji i stosowania dotychczasowych przepisów krajowych.

Zgodnie z art. 1 rozporządzenia 2025/40/UE ustanowienie jednolitych wymagań ma zapobiegać przeszkodom w handlu oraz zakłóceniom i ograniczeniom konkurencji na rynku wewnętrznym, a jednocześnie ograniczać negatywny wpływ opakowań i odpadów opakowaniowych na środowisko i zdrowie ludzi. Regulacja ma wspierać przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym oraz osiągnięcie neutralności klimatycznej najpóźniej do 2050 r.

Zakres rozporządzenia 2025/40/UE – kogo dotyczą nowe przepisy?

Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenie 2025/40/UE stosuje się do wszystkich opakowań, niezależnie od materiału, z którego zostały wykonane, oraz do wszystkich odpadów opakowaniowych.

Regulacja odrębnie definiuje m.in. wytwórcę, producenta, importera i dystrybutora. Nie są to pojęcia zamienne – status danego podmiotu determinuje zakres nałożonych na niego obowiązków.

Szczególne znaczenie ma reguła, zgodnie z którą importer lub dystrybutor jest traktowany jak wytwórca, o ile wprowadza opakowanie do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym albo modyfikuje opakowanie już wprowadzone do obrotu w sposób mogący wpływać na jego zgodność z wymaganiami rozporządzenia.

Zdatność opakowań do recyklingu

Jednym z podstawowych wymagań materialnych rozporządzenia 2025/40/UE jest zdatność opakowania do recyklingu. Art. 6 przewiduje dwa kryteria: opakowanie powinno być zaprojektowane z myślą o recyklingu materiałów, a ponadto odpady powstałe z takiego opakowania powinny nadawać się do recyklingu na dużą skalę.

Od 2030 r. zastosowanie znajdą kryteria projektowania z myślą o recyklingu, natomiast od 2035 r. znaczenia nabierze również kryterium recyklingu na dużą skalę.

Minimalna zawartość materiałów pochodzących z recyklingu

Art. 7 rozporządzenia 2025/40/UE ustanawia minimalne poziomy zawartości materiału pochodzącego z recyklingu odpadów pokonsumenckich w opakowaniach z tworzyw sztucznych.

Od 2030 r. przewidziano m.in. poziom 30% dla określonych opakowań do kontaktu z produktami wrażliwymi, których głównym składnikiem jest PET, 10% dla takich opakowań wykonanych z innych tworzyw, 30% dla jednorazowych butelek z tworzyw sztucznych na napoje oraz 35% dla pozostałych opakowań z tworzyw sztucznych.

Spełnienie wymagań dotyczących zawartości recyklatu będzie wykazywane w dokumentacji technicznej opakowania.

Minimalizacja opakowań

Rozporządzenie 2025/40/UE wprowadza również prawny obowiązek minimalizacji opakowań. Zgodnie z art. 10 rozporządzenia 2025/40/UE od 1.1.2030 r. wytwórca lub importer ma zapewniać, aby opakowanie było zaprojektowane w taki sposób, by jego masa i objętość zostały ograniczone do minimum niezbędnego dla zachowania funkcjonalności.

Art. 24 rozporządzenia 2025/40/UE wprowadza ograniczenie pustej przestrzeni w opakowaniach zbiorczych, transportowych i stosowanych w handlu elektronicznym. Maksymalny współczynnik pustej przestrzeni ma wynosić 50%, przy czym termin rozpoczęcia stosowania tego obowiązku jest powiązany również z przyjęciem przez Komisję aktu wykonawczego określającego metodę jego obliczania.

Opakowania jednorazowe

Art. 25 rozporządzenia 2025/40/UE w związku z załącznikiem V wprowadza od 1.1.2030 r. ograniczenia dotyczące wprowadzania do obrotu określonych formatów opakowań.

Zakaz dotyczy wskazanych w załączniku V formatów i zastosowań, m.in. określonych jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych służących do grupowania towarów w punktach sprzedaży oraz opakowań na paczkowane świeże owoce i warzywa o masie poniżej 1,5 kg.

Nie należy zatem interpretować art. 25 jako generalnego zakazu stosowania jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych.

Ponowne użycie i ponowne napełnianie

Rozporządzenie wprowadza również cele dotyczące ponownego użycia opakowań. Obejmują one m.in. określone opakowania transportowe i handlowe, takie jak palety, skrzynie, tace, wiadra, bębny czy kanistry.

Od 2030 r. dla określonych w rozporządzeniu 2025/40/UE kategorii opakowań co najmniej 40% ma stanowić opakowania wielokrotnego użytku funkcjonujące w ramach systemu ponownego użycia. Na 2040 r. ustanowiono cel orientacyjny na poziomie co najmniej 70%.

Rozporządzenie przewiduje m.in., iż od 2030 r. dystrybutorzy końcowi posiadający powierzchnię sprzedaży przekraczającą 400 m² mają dążyć do przeznaczenia 10% tej powierzchni na punkty ponownego napełniania produktów spożywczych i niespożywczych.

Nowe zasady oznakowania opakowań

Opakowania mają być oznaczane zharmonizowaną etykietą zawierającą informacje o ich składzie materiałowym, co ma ułatwić konsumentom adekwatną segregację odpadów.

Dopuszczono ponadto wykorzystanie kodów QR lub innych znormalizowanych cyfrowych nośników danych w celu przekazywania dodatkowych informacji.

Co do zasady nowe zasady etykietowania będą stosowane od 12.8.2028 r. albo 24 miesiące od wejścia w życie odpowiedniego aktu wykonawczego – w zależności od tego, która z tych dat przypadnie później.

Ograniczenia dotyczące PFAS i innych substancji

Art. 5 rozporządzenia 2025/40/UE ustanawia ogólny obowiązek wytwarzania opakowań w sposób ograniczający do minimum obecność i stężenie substancji potencjalnie niebezpiecznych w materiałach opakowaniowych i ich częściach składowych. Utrzymano także limit łącznego stężenia ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego.

Od 12.8.2026 r. opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością zawierające PFAS w stężeniach osiągających lub przekraczających progi określone w art. 5 rozporządzenia nie mogą być wprowadzane do obrotu, z uwzględnieniem relacji tej regulacji do innych ograniczeń wynikających z prawa UE.

Obowiązki wytwórców, importerów i dystrybutorów

Rozporządzenie 2025/40/UE wiąże możliwość wprowadzenia opakowania do obrotu ze spełnieniem wymagań określonych w art. 5–12. Na wytwórcy spoczywa obowiązek przeprowadzenia lub zlecenia procedury oceny zgodności, sporządzenia dokumentacji technicznej oraz deklaracji zgodności UE.

Dokumentację techniczną i deklarację zgodności należy przechowywać przez pięć lat w odniesieniu do opakowań jednorazowego użytku oraz przez dziesięć lat w odniesieniu do opakowań wielokrotnego użytku.

Szczególnie istotna jest pozycja dystrybutora, który przed udostępnieniem opakowania na rynku powinien zweryfikować m.in. wymagane oznakowanie oraz – gdy ma to zastosowanie – wpis producenta do adekwatnego rejestru. Jeżeli dystrybutor ma podstawy przypuszczać, iż opakowanie nie spełnia wymagań rozporządzenia, nie może udostępniać go na rynku do czasu doprowadzenia opakowania do zgodności z mającymi zastosowanie wymaganiami.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta i rejestr producentów

Rozporządzenie 2025/40/UE harmonizuje również elementy systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Dla jego stosowania istotna jest autonomiczna definicja „producenta” zawarta w rozporządzeniu, której nie należy utożsamiać z pojęciem wytwórcy opakowania.

Producent podlega obowiązkowi rejestracji w każdym państwie członkowskim, na którego terytorium po raz pierwszy udostępnia opakowania lub produkty w opakowaniach.

Szczegółowe rozwiązania administracyjne pozostają częściowo domeną prawa krajowego, jednak muszą funkcjonować w ramach wyznaczonych bezpośrednio przez rozporządzenie.

Terminy

Zasadnicze znaczenie ma rozróżnienie daty rozpoczęcia stosowania rozporządzenia od terminów rozpoczęcia stosowania poszczególnych obowiązków. Art. 71 rozporządzenia 2025/40/UE wskazuje 12.8.2026 r. jako ogólną datę stosowania rozporządzenia, jednak wiele jego przepisów zawiera własne terminy.

Szczególnie istotny jest 1.1.2030 r., z którym związano m.in. wymagania dotyczące minimalizacji opakowań, udziału recyklatu, ograniczeń niektórych formatów jednorazowych i celów ponownego użycia. Następne etapy przewidziano m.in. na 2035 r., 2038 r. i 2040 r.

Dodatkowym elementem jest uzależnienie rozpoczęcia stosowania niektórych wymagań od przyjęcia przez Komisję aktów delegowanych lub wykonawczych. W praktyce ustalenie obowiązującego w danym momencie standardu będzie wymagało analizy nie tylko rozporządzenia, ale również aktów wydawanych na jego podstawie.