1 tydzień temu
Przed 18 lutego 2027 r. przedsiębiorcy powinni sprawdzić, czy produkty z wbudowanymi bateriami spełnią nowe wymagania UE. Dotyczy to przede wszystkim konstrukcji urządzenia, możliwości bezpiecznego usunięcia i wymiany baterii, instrukcji, dokumentacji technicznej oraz dostępności baterii jako części zamiennej. Warto zrobić to wcześniej, ponieważ część zmian może wymagać przeprojektowania produktu, aktualizacji dokumentacji lub dopracowania procesu serwisowego.
Temat wymiennych baterii od 2027 roku omawialiśmy już w kontekście zmian w projektowaniu elektroniki. W tym artykule skupiamy się na praktycznych wymaganiach, które warto przeanalizować przed wejściem w życie art. 11 rozporządzenia 2023/1542.
Produkty z wbudowanymi bateriami są dziś wykorzystywane w wielu branżach. Dotyczy to nie tylko elektroniki użytkowej, ale także urządzeń domowych, narzędzi, zabawek, sprzętu medycznego, produktów smart, czujników, terminali, rowerów elektrycznych oraz lekkich środków transportu. W tej grupie znajdują się również urządzenia noszone na ciele, takie jak smartwatche, opaski sportowe czy czujniki medyczne. Im więcej takich produktów trafia na rynek, tym większe znaczenie ma ich trwałość, możliwość naprawy oraz bezpieczna wymiana baterii.
Unijne rozporządzenie 2023/1542 w sprawie baterii i zużytych baterii wprowadza wymagania, które trzeba uwzględnić już na etapie projektowania produktu. Szczególne znaczenie ma art. 11 rozporządzenia. Będzie on stosowany od 18 lutego 2027 r. i dotyczy możliwości usuwania oraz wymiany baterii przenośnych i baterii LMT, czyli baterii stosowanych w lekkich środkach transportu.
Dla producentów, importerów i podmiotów wprowadzających produkty na rynek UE oznacza to konieczność wcześniejszego sprawdzenia konstrukcji produktu, dokumentacji, instrukcji, dostępu do części zamiennych oraz ewentualnych ograniczeń technicznych.
Na czym polega nowe wymaganie?
Główna zasada jest prosta: bateria wbudowana w produkt powinna być możliwa do bezpiecznego usunięcia i wymiany. Nie chodzi jednak tylko o fizyczne wyjęcie baterii. Wymiana nie powinna prowadzić do uszkodzenia baterii ani urządzenia. Po wymianie produkt powinien przez cały czas działać zgodnie z przeznaczeniem. Nie może też dojść do pogorszenia jego bezpieczeństwa, funkcjonalności lub wydajności.
W przypadku baterii przenośnych obowiązek dotyczy co do zasady możliwości usunięcia i wymiany przez użytkownika końcowego. Chodzi o osobę dorosłą, która nie posiada specjalistycznej wiedzy ani kwalifikacji w zakresie napraw. Produkt powinien więc być zaprojektowany tak, aby użytkownik mógł wykonać tę czynność bez ryzyka i bez niszczenia urządzenia.
W przypadku baterii LMT wymagania odnoszą się do możliwości usuwania i wymiany przez niezależnych specjalistów. Dotyczy to również poziomu ogniw wchodzących w skład baterii.
Narzędzia, instrukcje i praktyczna możliwość wymiany
Sama deklaracja producenta, iż bateria jest wymienna, nie wystarczy. Liczy się praktyczna możliwość wykonania tej czynności.
Bateria przenośna powinna być możliwa do usunięcia przy użyciu narzędzi dostępnych na rynku albo bez użycia narzędzi. Nie powinno być konieczne stosowanie narzędzi zastrzeżonych, rozpuszczalników, energii cieplnej ani metod, które mogą uszkodzić urządzenie. o ile do wymiany potrzebne jest narzędzie specjalistyczne, powinno być ono dostarczone bezpłatnie razem z produktem.
Dla przedsiębiorców oznacza to potrzebę sprawdzenia konstrukcji produktu. Trzeba ocenić, czy bateria nie jest trwale zalana, przyklejona w sposób utrudniający demontaż, zamknięta w obudowie wymagającej zniszczenia albo zabezpieczona elementami, których użytkownik nie będzie mógł bezpiecznie usunąć.
Równie ważna jest instrukcja. Użytkownik lub specjalista powinien otrzymać jasne informacje o tym, jak wyjąć baterię, jak ją wymienić i jak postępować ze zużytą baterią. Instrukcja powinna też wskazywać zasady bezpiecznego przechowywania, transportu i przekazania zużytej baterii do odpowiedniego punktu zbiórki.
Kiedy wymiana przez użytkownika nie będzie wymagana?
Rozporządzenie przewiduje wyjątki. W niektórych przypadkach wystarczy, aby baterię mógł usunąć i wymienić niezależny specjalista.
Dotyczy to między innymi wybranych produktów zaprojektowanych specjalnie do pracy w środowisku mokrym. Chodzi o urządzenia, które są regularnie narażone na zachlapanie, strumienie wody lub zanurzenie i są przeznaczone do mycia albo płukania. Przykładami mogą być niektóre szczoteczki elektryczne, golarki, maszynki do strzyżenia lub depilatory.
Nie oznacza to jednak, iż każdy produkt z oznaczeniem IP automatycznie korzysta z wyjątku. Producent powinien posiadać uzasadnienie techniczne. Trzeba wykazać, iż produkt rzeczywiście działa głównie w takim środowisku oraz iż wymiana baterii przez użytkownika mogłaby zagrozić bezpieczeństwu użytkownika lub samego urządzenia. Należy też wykazać, iż przeprojektowanie produktu nie jest możliwe bez poważnego wpływu na bezpieczeństwo, funkcję lub działanie produktu.
Odrębne wyjątki mogą dotyczyć także niektórych wyrobów medycznych, urządzeń o znaczeniu krytycznym dla bezpieczeństwa oraz produktów, w których stałe połączenie baterii z urządzeniem jest konieczne ze względu na integralność danych.
Bateria jako część zamienna
Nowe wymagania dotyczą również dostępności baterii po sprzedaży produktu. Baterie przenośne i baterie LMT mają być dostępne jako części zamienne przez co najmniej 5 lat od wprowadzenia do obrotu ostatniego egzemplarza danego modelu sprzętu.
To ważne dla producentów i importerów, ponieważ dostępność baterii trzeba zaplanować z wyprzedzeniem. Nie wystarczy zaprojektować produktu z wymienną baterią. Trzeba również zapewnić możliwość realnej wymiany w okresie użytkowania sprzętu.
Jeżeli do wymiany potrzebne są dodatkowe elementy, na przykład złącza, śruby, uszczelki lub inne mocowania, również one mogą wymagać dostępności jako części zamienne. Szczególnie wtedy, gdy po demontażu nie nadają się do ponownego użycia.
Kompatybilna bateria i ograniczenia programowe
Rozporządzenie zwraca uwagę także na kompatybilne baterie. Produkt powinien umożliwiać użycie baterii oryginalnej oraz kompatybilnej, o ile taka bateria nie stwarza zagrożenia i pozwala urządzeniu działać zgodnie z przeznaczeniem.
Istotne są również ograniczenia programowe. Oprogramowanie nie powinno utrudniać wymiany baterii na kompatybilną. Dotyczy to między innymi praktyk polegających na parowaniu części z konkretnym egzemplarzem urządzenia. Producent może stosować rozwiązania zapewniające bezpieczeństwo i prawidłowe działanie produktu, ale nie powinien blokować naprawy ani ograniczać funkcji urządzenia tylko dlatego, iż zastosowano kompatybilną baterię.
Dopuszczalne może być poinformowanie użytkownika, iż zastosowano nieoryginalną baterię. Taki komunikat nie powinien jednak wpływać na działanie produktu, kompatybilnej baterii ani doświadczenie użytkownika.
Co przedsiębiorcy powinni zaplanować przed 18 lutego 2027 r.?
Przedsiębiorcy wprowadzający produkty z wbudowanymi bateriami na rynek UE powinni już teraz sprawdzić, czy ich produkty spełnią nowe wymagania. Warto przeanalizować konstrukcję urządzenia, sposób montażu baterii, dostęp do narzędzi, instrukcję obsługi, dokumentację techniczną oraz dostępność baterii jako części zamiennych.
W praktyce warto odpowiedzieć na kilka pytań:
- Czy użytkownik końcowy może bezpiecznie wyjąć i wymienić baterię?
- Jak wymiana wpływa na urządzenie i czy nie powoduje jego uszkodzenia?
- Jakie narzędzia są potrzebne do usunięcia i wymiany baterii?
- Czy są to narzędzia dostępne na rynku?
- W jaki sposób instrukcja opisuje wymianę baterii i postępowanie ze zużytą baterią?
- Przez jaki okres bateria będzie dostępna jako część zamienna?
- Czy oprogramowanie nie blokuje użycia kompatybilnej baterii?
- Na jakiej podstawie można technicznie i dokumentacyjnie uzasadnić ewentualny wyjątek od obowiązku?
Wsparcie techniczne w przygotowaniu produktów do nowych wymagań
Nowe wymagania nie powinny być traktowane jako problem wyłącznie prawny. To przede wszystkim temat konstrukcyjny, techniczny i dokumentacyjny. Dotyczy sposobu zaprojektowania produktu, bezpieczeństwa użytkowania, instrukcji, części zamiennych oraz oceny zgodności.
RCC wspiera producentów, importerów i dystrybutorów w analizie wymagań technicznych oraz dokumentacji produktów wprowadzanych na rynek UE. W przypadku produktów z wbudowanymi bateriami pomocne może być sprawdzenie, czy konstrukcja urządzenia, sposób montażu baterii, instrukcje oraz dokumentacja odpowiadają nowym wymaganiom.
Dobre przygotowanie przed 18 lutego 2027 r. pozwoli ograniczyć ryzyko późniejszych zmian konstrukcyjnych, problemów z dokumentacją i opóźnień we wprowadzaniu produktów na rynek. W przypadku urządzeń zasilanych bateriami warto więc potraktować wymienialność baterii jako stały element projektowania produktu, a nie jako formalność na końcu procesu.
