Nowy podatek od nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym

1 godzina temu

Nowy podatek obejmie nadzwyczajne zyski osiągnięte od 1.3.2026 r. do 31.12.2026 r.
Podstawę opodatkowania stanowić będzie nadwyżka przychodów ponad poziom wynikający z marży referencyjnej ustalonej na podstawie danych z 2025 r.
Stawka podatku wyniesie 60%, a uzyskane wpływy staną się dochodem budżetu państwa.

Cel i ratio legis ustawy

Ustawa stanowi odpowiedź na nadzwyczajne zjawiska zachodzące na światowym rynku paliw, które doprowadziły do istotnego wzrostu cen oraz zwiększenia rentowności części przedsiębiorstw prowadzących działalność w sektorze paliwowym. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, osiągane przez niektóre podmioty ponadprzeciętne zyski nie są wyłącznie efektem zwiększenia efektywności prowadzonej działalności, ale pozostają w znacznym stopniu konsekwencją wyjątkowej sytuacji geopolitycznej oraz zaburzeń występujących na światowych rynkach energii.

Projektodawca przyjął, iż w takich okolicznościach uzasadnione jest czasowe objęcie nadzwyczajnych zysków dodatkowym opodatkowaniem. Rozwiązanie to ma umożliwić częściowe przejęcie korzyści uzyskanych wskutek wyjątkowej koniunktury rynkowej i przeznaczenie ich na finansowanie działań mających ograniczyć skutki gwałtownego wzrostu cen paliw dla społeczeństwa oraz gospodarki.

Zakres podmiotowy nowej daniny

Podatnikami nowego podatku będą podmioty prowadzące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność polegającą na wytwarzaniu paliw ciekłych albo obrocie paliwami ciekłymi z zagranicą.

Regulacja obejmie zarówno producentów paliw, jak i przedsiębiorców zajmujących się importem oraz sprzedażą paliw ciekłych. Jednocześnie ustawodawca precyzyjnie określił zakres przedmiotowy regulacji poprzez odwołanie się do definicji paliw ciekłych zawartej w ustawie z 25.8.2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1529). Z zakresu opodatkowania wyłączono natomiast oleje opałowe. Dzięki temu zakres zastosowania ustawy został jednoznacznie określony.

Nowy podatek będzie miał charakter wyjątkowy i czasowy. Rokiem podatkowym nie będzie bowiem standardowy rok kalendarzowy, ale okres od 1.3.2026 r. do 31.12.2026 r., co wyraźnie odróżnia tę daninę od klasycznych podatków dochodowych.

Konstrukcja podatku – opodatkowaniu podlega wyłącznie nadwyżka przychodów

Mimo nazwy ustawy opodatkowaniu nie podlega bezpośrednio dochód ani zysk podatnika, ale nadwyżka przychodów ustalana według szczególnego mechanizmu wykorzystującego marżę referencyjną.

Najistotniejszym elementem ustawy jest sposób ustalenia podstawy opodatkowania. Ustawodawca nie zdecydował się bowiem na objęcie podatkiem całego przychodu ani całego dochodu osiąganego przez przedsiębiorstwa paliwowe.

Konstrukcja nowej daniny opiera się na porównaniu rzeczywiście osiągniętych przychodów z przychodami hipotetycznymi, jakie podatnik uzyskałby przy zachowaniu historycznego poziomu rentowności.

Podstawę obliczenia podatku stanowi nadwyżka przychodów faktycznych ponad przychody hipotetyczne. Przychody hipotetyczne oblicza się przy zastosowaniu tzw. marży referencyjnej, ustalanej na podstawie średniej marży sprzedaży paliw osiągniętej przez podatnika w 2025 r., powiększonej o 20%.

Jeżeli tak ustalona marża jest niższa niż 2% albo podatnik nie prowadził działalności w 2025 r., ustawodawca przyjmuje minimalną marżę referencyjną wynoszącą 2%.

Tak skonstruowany mechanizm powoduje, iż opodatkowaniu mają podlegać jedynie korzyści wykraczające poza poziom uznany za normalny z punktu widzenia prowadzonej działalności gospodarczej.

W praktyce wysokość podatku będzie zależała nie tylko od osiągniętych przychodów, ale także od kosztów działalności oraz poziomu rentowności osiąganego przez podatnika przed wystąpieniem nadzwyczajnych zmian na rynku paliw.

Stawka podatku i ograniczenie jego wysokości

Ustawodawca określił stawkę podatku od nadzwyczajnych zysków na poziomie 60% podstawy opodatkowania. Oznacza to, iż ponad połowa nadwyżki przychodów przekraczających poziom wynikający z marży referencyjnej zostanie przekazana do budżetu państwa, co podkreśla wyjątkowy i czasowy charakter tej daniny.

Jednocześnie ustawa przewiduje mechanizm ograniczający wysokość podatku w przypadku podmiotów nieprowadzących działalności polegającej na wytwarzaniu paliw ciekłych. W odniesieniu do przedsiębiorców zajmujących się wyłącznie obrotem paliwami z zagranicą wysokość należnego podatku nie będzie mogła przekroczyć dochodu osiągniętego przez te podmioty lub – w przypadku podmiotów niebędących podatnikami podatków dochodowych – zysku netto ustalonego zgodnie z przepisami o rachunkowości.

Obowiązki podatników

Podatnicy będą zobowiązani do obliczania i wpłacania miesięcznych zaliczek na podatek od nadzwyczajnych zysków. Nowa regulacja nakłada również szereg innych obowiązków związanych z bieżącym rozliczaniem tej daniny.

Co istotne, pierwsza zaliczka obejmie cały okres od 1.3.2026 r. do 31.7.2026 r. i zostanie rozłożona na cztery równe części płatne w terminach przypadających od sierpnia do listopada 2026 r. Rozwiązanie to ma umożliwić objęcie podatkiem okresu rozpoczynającego się jeszcze przed wejściem ustawy w życie, jednocześnie ograniczając jednorazowe obciążenie podatników.

Ostateczne rozliczenie podatku nastąpi poprzez złożenie elektronicznego zeznania do adekwatnego naczelnika urzędu skarbowego do 30.4.2027 r. W tym samym terminie podatnicy będą obowiązani wpłacić należny podatek albo różnicę pomiędzy podatkiem należnym a sumą wpłaconych wcześniej zaliczek. Ustawa reguluje również zasady zwrotu ewentualnej nadpłaty oraz jej oprocentowania.

Zmiany w ustawach o PIT i CIT

Nowelizacja obejmuje również przepisy ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 592) oraz ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 554).

Do obu ustaw dodano regulacje jednoznacznie przesądzające, iż podatek od nadzwyczajnych zysków nie będzie stanowił kosztu uzyskania przychodów. Oznacza to, iż przedsiębiorcy objęci nową daniną nie będą mogli pomniejszyć podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym o kwotę zapłaconego podatku od nadzwyczajnych zysków. Rozwiązanie to wzmacnia fiskalny charakter nowej regulacji i zapobiega częściowemu neutralizowaniu jej skutków poprzez rozliczenia w podatkach dochodowych.

Retroaktywne działanie ustawy

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów nowej regulacji jest objęcie podatkiem okresu przypadającego przed jej wejściem w życie.

Projektodawca poświęcił temu rozwiązaniu obszerną część uzasadnienia, wskazując, iż co do zasady zakaz nadawania przepisom podatkowym mocy wstecznej wynika z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Jednocześnie podkreślono, iż w orzecznictwie TK przyjmuje się, iż wyjątkowo możliwe jest odstąpienie od zakazu działania prawa podatkowego wstecz, o ile przemawia za tym szczególnie istotny interes publiczny oraz zachowana zostaje zasada proporcjonalności.

W uzasadnieniu wskazano, iż gwałtowny wzrost cen paliw i osiąganych przez część przedsiębiorstw ponadprzeciętnych zysków miał charakter nagły i był konsekwencją nadzwyczajnych wydarzeń na światowych rynkach energii. W ocenie projektodawcy wcześniejsze ogłoszenie planowanych rozwiązań mogłoby prowadzić do podejmowania przez przedsiębiorców działań zmierzających do ograniczenia skuteczności nowych przepisów, a tym samym uniemożliwić osiągnięcie zakładanego celu fiskalnego. Z tego względu zdecydowano się na objęcie podatkiem całego okresu, w którym występowały nadzwyczajne korzyści ekonomiczne będące podstawą wprowadzenia nowej daniny.

Jednocześnie ustawodawca zwraca uwagę, iż podatek ma charakter jednorazowy i wyjątkowy. Nie stanowi trwałego elementu systemu podatkowego, ale jest środkiem służącym reagowaniu na szczególne okoliczności gospodarcze. Z uzasadnienia wynika również, iż przyjęta konstrukcja ma zapewnić realizację zasady sprawiedliwości społecznej poprzez częściowe przejęcie nadzwyczajnych korzyści osiągniętych wskutek zdarzeń pozostających poza normalnym ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej.