2 sierpnia 2026 r. rozpocznie się stosowanie większości postanowień art. 50 unijnego aktu w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act)[1]. Wskazany artykuł znalazł się w Rozdziale IV AI Actu zatytułowanym: „Obowiązki w zakresie przejrzystości dla dostawców i podmiotów stosujących niektóre systemy AI” i stanowi jego jedyną jednostkę redakcyjną. Określa on obowiązki przejrzystości wobec dostawców i podmiotów stosujących niektóre systemy AI. W praktyce chodzi o informowanie, że: interakcja użytkownika jest prowadzona z AI, wobec osoby stosuje się system AI określonego rodzaju albo iż osoba zapoznaje się z treścią wytworzoną przez AI. Regulacja ma zastosowanie przede wszystkim do chatbotów (wirtualnych asystentów), generatywnej AI, systemów rozpoznawania emocji oraz deepfake’ów.
Kogo dotyczy art. 50 AI Act?
Większość obowiązków przewidzianych w AI Act zależy od tego, czy dany system zostanie zakwalifikowany jako system wysokiego ryzyka. Art. 50 AI Act skonstruowano inaczej. Jego zastosowanie wynika z występowania kryterium podmiotowego (rodzaj podmiotu, którego obejmuje obowiązek) oraz przedmiotowego (rodzaj wykorzystania systemu AI o określonej charakterystyce). Obowiązki z art. 50 AI Act dotyczą systemów AI niezależnie od poziomu ryzyka, które wykazują.
Generalnie adresatami obowiązków z art. 50 AI Act, w zależności od konkretnego przykładu wymogu, są dwie grupy podmiotów. Dostawcy, czyli podmioty, które rozwijają (w tym tworzą) lub zlecają rozwój systemu AI lub udostępniają go na rynku (w celu dalszej dystrybucji lub bezpośrednio użytkownikom) pod własną nazwą. Drugą kategorią są podmioty stosujące, czyli podmioty wykorzystujące system AI w swojej działalności. Rozróżnienie to ma znaczenie praktyczne, ponieważ poszczególne obowiązki opisane poniżej obciążają różne ogniwa łańcucha wartości, a ta sama organizacja może występować w obu rolach jednocześnie.
Warto zwrócić uwagę, iż obowiązki te nie obejmują osób fizycznych, które korzystają z systemów AI w ramach czysto osobistej działalności pozazawodowej (np. hobbistycznie lub edukacyjnie w czasie wolnym).
Chatboty i inne systemy wchodzące w interakcję z człowiekiem (art. 50 ust. 1 AI Act)
Pierwszy obowiązek dotyczy dostawców „systemów AI przeznaczonych do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi”. Unijny ustawodawca nie zdecydował się na zdefiniowanie pojęcia „interakcji”. Mając jednak na uwadze słownikowe rozumienie tego terminu, należy je postrzegać jako wzajemne oddziaływanie na siebie osób, przedmiotów lub zjawisk[2]. W kontekście systemów AI interakcja oznacza bezpośrednią wymianę komunikatów lub działań między systemem a osobą fizyczną, w ramach której system reaguje na zachowanie użytkownika. Nie ma przy tym znaczenia, czy użytkownik (człowiek) podejmie określoną decyzję lub dokona wyboru – samo wystąpienie interakcji implikuje konieczność spełnienia obowiązku z art. 50 ust. 1 AI Act.
Systemy takie mają być projektowane i rozwijane tak, aby użytkownik wiedział, iż rozmawia ze sztuczną inteligencją, chyba iż w danych okolicznościach i kontekście wykorzystania jest to oczywiste z perspektywy rozsądnie zorientowanej osoby (dostatecznie poinformowanej, uważnej i ostrożnej). Istotne jest, iż obowiązek ten dotyczy wszystkich faz rozwoju systemu, także i tych następujących po udostępnieniu go na rynku. Ponadto, zgodnie z motywem (132) AI Act, przy spełnianiu takiego obowiązku należy uwzględniać cechy osób fizycznych należących do grup szczególnie wrażliwych ze względu na wiek lub niepełnosprawność – w zakresie, w jakim system AI ma również wchodzić w interakcję z tymi grupami.
Istotne jest to, iż mowa o obowiązku projektowym (transparency-by-design)[3], a nie wyłącznie informacyjnym. Nie wystarczy wzmianka w dokumentacji aplikacji, regulaminie serwisu lub polityce prywatności. Komunikat powinien być elementem samego interfejsu. Przykładowo, powinien znaleźć się w formie czytelnego oznaczenia w oknie czatu lub komunikatu głosowego na początku rozmowy z asystentem głosowym.
Obowiązek, o którym mowa w art. 50 ust. 1 AI Act, nie ma zastosowania, o ile łącznie:
- stosowanie systemu AI jest dopuszczone na mocy prawa,
- system jest stosowany do celów wykrywania przestępstw, zapobiegania im, prowadzenia postępowań przygotowawczych lub ścigania sprawców, oraz
- zapewniono odpowiednie zabezpieczenia praw i wolności osób trzecich (chyba iż system udostępniono ogółowi społeczeństwa na potrzeby składania zawiadomień o popełnieniu przestępstwa).
Oznaczanie treści syntetycznych (art. 50 ust. 2 AI Act)
Drugi obowiązek dotyczy dostawców systemów generujących syntetyczne treści audio, graficzne, wideo lub tekstowe. Wyniki działania takich systemów mają być oznakowane w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i możliwe do wykrycia jako sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane.
W praktyce jest to obowiązek o dużym ciężarze technicznym dla dostawców. Dotyczy on nie tylko treści wytworzonych od podstaw, ale również wyników stanowiących manipulację istniejącym tekstem, obrazem, dźwiękiem lub materiałem wideo. Ocena powinna być dokonywana indywidualnie, z uwzględnieniem charakteru i skutków ingerencji. Przykładowo, zmiana tła przy zachowaniu oryginalnego wizerunku produktu może mieć charakter techniczny, ale może również istotnie zmienić znaczenie przekazu, o ile sugeruje określone miejsce, sposób użycia lub adekwatności produktu.
Obowiązek obejmuje m.in. znakowanie metadanymi, znaki wodne lub mechanizmy uwierzytelniania pochodzenia treści (zapewnienie „cyfrowego dowodu tożsamości” dla sztucznie wygenerowanych lub zmanipulowanych treści). AI Act pozwala jednak dostosować przyjęty model oznaczania do technicznej wykonalności działania dla konkretnych rodzajów treści, biorąc pod uwagę koszty wdrożenia rozwiązania oraz stan wiedzy technicznej w tym zakresie. najważniejsze jest jedynie, aby przyjęte rozwiązanie gwarantowało skuteczność, interoperacyjność, solidność i niezawodność. W szczególności najważniejsze jest zapewnienie trwałości oznaczenia i to choćby przy próbach obejścia mechanizmu oznaczania treści przez użytkowników.
Obowiązek nie obejmuje systemów AI:
- W przypadku których AI pełni jedynie funkcję wspomagającą standardową edycję lub nie zmienia istotnie danych wejściowych przekazanych przez użytkownika ani ich semantyki. Nie dookreślono, o jakie systemy może chodzić, ale można przypuszczać, iż za takie będzie można zakwalifikować np. asystentów wspomagających pisanie tekstu (np. Grammarly)[4],
- dopuszczonych prawem do celów wykrywania przestępstw, zapobiegania im, prowadzenia postępowań przygotowawczych lub ścigania ich sprawców.
Harmonogram stosowania art. 50 ust. 2 AI Act po zmianach przewidzianych w AI Omnibus
Zatwierdzony przez Radę i Parlament tekst AI Omnibus[5] przewiduje dodatkowy okres przejściowy na spełnienie wymagań z art. 50 ust. 2 AI Act (obowiązek znakowania treści sztucznych przez narzędzie AI w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i wykrywalnym – w praktyce chodzi np. o watermarking treści).
Jeżeli AI Omnibus wejdzie w życie w przyjętym brzmieniu, dostawcy systemów AI generujących syntetyczne dźwięki, obrazy, wideo lub teksty będą uzyskają dodatkowy okres na zapewnienie zgodności do 2 grudnia 2026 r. Warunkiem jest jednak wprowadzenie takiego systemu AI do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r.
Pozostałe obowiązki, w tym także obowiązek znakowania treści sztucznych przez narzędzie AI w zakresie systemów wprowadzonych do obrotu po 2 sierpnia 2026 r., nie są modyfikowane przez AI Omnibus.
Rozpoznawanie emocji i kategoryzacja biometryczna (art. 50 ust. 3 AI Act)
Kolejny obowiązek dotyczy podmiotów stosujących systemy rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej. Osoby, wobec których takie systemy są wykorzystywane, muszą zostać o tym poinformowane, a ich dane osobowe przetwarzane zgodnie z RODO. Warto przy tym pamiętać, iż AI Act już od lutego 2025 r. zakazuje wykorzystywania systemów rozpoznawania emocji w miejscu pracy i w placówkach edukacyjnych (z wyjątkami dotyczącymi względów medycznych i bezpieczeństwa)[6]. Obowiązek informacyjny dotyczy więc wyłącznie tych zastosowań, które w ogóle pozostają dozwolone. Z tego względu każde planowane wdrożenie należy najpierw zweryfikować pod kątem zakazanych praktyk, a dopiero następnie projektować mechanizmy informowania.
Obowiązek informacyjny nie ma zastosowania do systemów rozpoznawania emocji ani systemów kategoryzacji biometrycznej, których stosowanie jest dopuszczone prawem do celów wykrywania przestępstw, zapobiegania im, prowadzenia postępowań przygotowawczych lub ścigania sprawców, pod warunkiem zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń praw i wolności osób trzecich.
Deepfake i teksty publikowane w interesie publicznym (art. 50 ust. 4 AI Act)
Ostatni obowiązek określony w art. 50 AI Act dotyczy podmiotów stosujących systemy AI do generowania lub manipulowania treściami graficznymi, audio lub wideo, które przypominają rzeczywiste (istniejące) osoby, miejsca, podmioty lub zdarzenia i które odbiorca mógłby niesłusznie uznać za autentyczne lub prawdziwe (deepfake). Taka treść wymaga ujawnienia, iż została sztucznie wygenerowana lub zmanipulowana. Dla treści o ewidentnie artystycznym, twórczym, satyrycznym lub fikcyjnym charakterze należy ujawnić sztuczne wytworzenie lub zmanipulowanie w sposób, który nie utrudnia wyświetlania lub korzystania z takiego materiału. Nie jest to zatem wyłączenie obowiązku, ale złagodzenie wymagań dotyczących sposobu dokonania ujawnienia.
Odrębna reguła dotyczy tekstu generowanego lub manipulowanego przez AI. Na podstawie art. 50 ust. 4 AI Act należy oznaczyć tylko taki tekst, który jest publikowany w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym. Będą to przykładowo treści dotyczące organizacji wyborów, klęsk żywiołowych, wydarzeń państwowych. Taki tekst wymaga oznaczenia, chyba iż przeszedł weryfikację przez człowieka lub kontrolę redakcyjną (np. redakcję danego dziennika lub czasopisma, w tym internetowego), a odpowiedzialność redakcyjną za publikację ponosi konkretna osoba lub podmiot. Dla wydawców, redakcji i zespołów content marketingu najważniejsze będzie zatem udokumentowanie rzeczywistej kontroli redakcyjnej nad treściami wspomaganymi przez AI. Od tego zależy, czy powstanie obowiązek oznaczenia publikacji.
Obowiązki przejrzystości w działalności e-commerce
Obowiązek przewidziany w art. 50 ust. 1 AI Act nie jest uzależniony od tego, czy sklep prowadzi sprzedaż w modelu B2C czy wyłącznie B2B. Obowiązki dotyczą systemów AI przeznaczonych do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi, a zatem mogą znaleźć zastosowanie również w relacjach biznesowych, np. gdy z chatbotem kontaktuje się przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, pracownik albo przedstawiciel klienta korporacyjnego. Status przedsiębiorcy korzystającego z praw konsumenta nie jest w tym przypadku kryterium decydującym; istotne jest, czy dochodzi do bezpośredniej interakcji systemu AI z osobą fizyczną.
Zasady przejrzystości w reklamie i marketingu – praktyczne problemy
Mimo iż AI Act nie reguluje działalności reklamowej i marketingowej jako odrębnej kategorii, obowiązki przejrzystości przewidziane w art. 50 AI Act mogą znaleźć zastosowanie również do podmiotów z branży kreatywnej, w tym agencji reklamowych, domów mediowych i studiów produkcyjnych. Zależy to jednak nie od profilu prowadzonej działalności, ale od roli danego podmiotu w łańcuchu wykorzystania AI oraz charakteru generowanej lub manipulowanej treści.
W praktyce istotnym problemem może być ustalenie, kiedy materiał należy uznać za deepfake, a kiedy wykorzystanie AI stanowi jedynie standardową edycję, animację, postprodukcję lub użycie narzędzia pomocniczego. Szczególne wątpliwości dotyczą produkcji hybrydowych, fotorealistycznych postaci fikcyjnych, wygenerowanych teł oraz syntetycznych przedstawień rzeczywistych produktów, miejsc lub zdarzeń.
Zgodnie z AI Act deepfake oznacza wygenerowane lub zmanipulowane przez AI obrazy, treści dźwiękowe lub treści wideo, które przypominają istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia i które odbiorca mógłby niesłusznie uznać za autentyczne lub prawdziwe[7]. Oznacza to, iż dla zakwalifikowania materiału jako deepfake konieczne jest więc nie tylko wykorzystanie AI, ale także wystąpienie podobieństwa do rzeczywistej osoby, przedmiotu, miejsca, podmiotu lub zdarzenia oraz ryzyka błędnego uznania treści za autentyczną. Sam fakt wykorzystania AI, a choćby fotorealistyczny charakter materiału, nie przesądza zatem automatycznie o powstaniu obowiązku ujawnienia.
Praktyczne trudności dotyczą również sposobu oznaczenia treści, podziału odpowiedzialności pomiędzy producenta, agencję i podmiot publikujący oraz relacji art. 50 AI Act z ochroną wizerunku i praw autorskich, regulacjami dotyczącymi reklamy, a także zakazem wprowadzania konsumentów w błąd.
Sankcje i kary
Naruszenie powyższych obowiązków przejrzystości podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości do 15 mln EUR lub do 3% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa, w zależności od tego, która z tych kwot jest wyższa[8]. Przy wymiarze kary uwzględnia się okoliczności konkretnego przypadku, a wobec MŚP, w tym przedsiębiorstw typu startup, i małych spółek o średniej kapitalizacji (zgodnie z AI Omnibus) przewidziano mechanizmy proporcjonalności.
Wytyczne Komisji i Kodeks postępowania
Praktyczną realizację obowiązków wynikających z art. 50 AI Act wspierają dwa dokumenty Komisji Europejskiej: Wytyczne dotyczące obowiązków dostawców i podmiotów stosujących systemy AI w zakresie przejrzystości[9] oraz Kodeks postępowania w zakresie przejrzystości treści generowanych przez AI[10]. Wytyczne wyjaśniają zakres obowiązków poszczególnych podmiotów w łańcuchu wartości, definiują najważniejsze pojęcia, w tym bezpośrednią interakcję z systemem AI, treści syntetyczne i deepfake’i, a także omawiają wyjątki oraz przedstawiają praktyczne przykłady sytuacji objętych i nieobjętych art. 50 AI Act. Wskazują również, w jaki sposób dostawcy i podmioty stosujące mogą wykazywać zgodność z obowiązkami przejrzystości.
Kodeks postępowania uzupełnia Wytyczne w odniesieniu do oznaczania treści generowanych lub zmanipulowanych przez AI. Przystąpienie do Kodeksu jest dobrowolne, ale może to stanowić prosty sposób wykazania zgodności z nowymi wymogami. W praktyce może on także zostać punktem odniesienia dla organów nadzoru w przypadku weryfikacji wypełnienia obowiązków z art. 50 AI Act.
Nadzór w Polsce (Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji)
Równolegle finalizowane są prace nad krajowymi ramami egzekwowania obowiązków z AI Act, w tym obowiązku oznaczania deepfake’ów. Na początku lipca 2026 r. zakończyły się prace parlamentarne nad ustawą o systemach sztucznej inteligencji, której centralnym elementem jest powołanie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) – krajowego organu nadzoru rynku AI[11]. KRiBSI będzie prowadzić postępowania, wydawać decyzje i nakładać kary pieniężne, a każdy będzie mógł złożyć do niej skargę na naruszenie przepisów AI Act. jeżeli ustawa zostanie sprawnie podpisana przez Prezydenta – w Polsce stosunkowo gwałtownie od dnia rozpoczęcia stosowania art. 50 AI Act będzie funkcjonował konkretny organ egzekwujący obowiązki wynikające z tego artykułu oraz konkretna ścieżka pozwalająca konsumentom, konkurentom i organizacjom społecznym na zgłaszanie naruszeń w zakresie tego przepisu.
Jak przygotować się na 2 sierpnia 2026 r.?
Rekomendujemy rozważyć następujące działania przed rozpoczęciem procesu zapewniania zgodności z nowymi obowiązkami.
- Inwentaryzacja systemów AI. Punktem wyjścia jest zmapowanie wykorzystywanych narzędzi pod kątem czterech opisanych wyżej sytuacji: interakcji z człowiekiem, generowania treści syntetycznych, rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej oraz deepfake’ów i tekstów publikowanych w interesie publicznym.
- Ustalenie ról w łańcuchu wartości. Dla każdego systemu należy określić, czy organizacja występuje jako dostawca, czy podmiot stosujący. Należy także zweryfikować, czy integracja cudzego modelu we własnym produkcie albo zmiany cudzego systemu AI nie czyni z organizacji dostawcy objętego obowiązkiem oznaczania treści.
- Dostosowanie interfejsów. Tam, gdzie zostanie określony obowiązek transparentności w zakresie interfejsu (np. system wchodzący w bezpośrednią interakcję z użytkownikiem albo system rozpoznawania emocji), należy przeprowadzić działania techniczne w celu wprowadzenia odpowiedniego oznaczenia.
- Weryfikacja techniczna i kontraktowa oznaczania treści. W przypadku generatywnej AI rekomendujemy audyt wykorzystywanych lub planowanych rozwiązań w zakresie treści pod kątem spełniania wymagań prawnych z AI Act, w tym w zakresie zgodności charakterystyki technicznej. Jednocześnie warto odpowiednio określić w zawieranych umowach konieczność oznaczania treści sztucznych lub utrzymywania już nakładanego oznaczenia.
- Przegląd procesów publikacji treści. Procesy kreatywne, edytorskie, wydawnicze i reklamowe powinny zostać wzbogacone o punkty pozwalające na wykrycie treści podlegających obowiązkowi ich oznaczenia. Należy odpowiednio wskazać na rodzaj treści, miejsce procesu, osoby zobowiązane oraz wygląd samego oznaczenia, które ma znaleźć zastosowanie. Tak stworzony proces powinien pozwalać także na udokumentowanie realizacji obowiązku.
Co to oznacza w praktyce?
Art. 50 AI Act obejmie szeroki krąg podmiotów – od dostawców chatbotów i rozwiązań z obszaru GenAI, po podmioty, które wykorzystują AI do generowania lub modyfikowania treści. Obowiązki wymagają współdziałania szeregu zespołów: produktowego, technicznego (np. programistycznego), a także prawnego. Wymagają one odpowiedniej analizy przesłanek, zestawienia ich z technicznymi aspektami systemu AI, jak i dostępnymi technicznymi możliwościami zapewnienia i wykazania zgodności z obowiązkami z art. 50 AI Act. Prace przygotowawcze warto rozpocząć jak najwcześniej, gdyż stosowanie tych obowiązków nie jest uzależnione od rozpoczęcia działalności przez polski organ nadzoru rynku AI.
[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Dz.Urz. UE L z 12.07.2024 r.), dalej: „AI Act”.
[2] Wielki słownik języka polskiego PAN, interakcja, https://wsjp.pl/haslo/podglad/33579/interakcja (dostęp: 16.07.2026 r.).
[3] Obowiązek przejrzystości powinien być zapewniony już na etapie projektowania i następnie dalszego rozwijania systemu AI, co w drodze analogii do przepisów o ochronie danych osobowych można objąć zasadą transparency-by-design. Por. W. Biernacki [w:] AI Act. Akt w sprawie sztucznej inteligencji. Komentarz, red. M. Jędrzejczak, Ł. Szoszkiewicz, J. Wydra, Warszawa 2025, art. 50, teza 3.
[4] W. Biernacki [w:] AI Act. Akt w sprawie sztucznej inteligencji. Komentarz, red. M. Jędrzejczak, Ł. Szoszkiewicz, J. Wydra, Warszawa 2025, art. 50, teza 16.
[5] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) 2024/1689, (UE) 2018/1139 i (UE) 2023/1230 w odniesieniu do uproszczenia wdrażania zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (akt zbiorczy prawa cyfrowego dotyczący AI, „AI Omnibus”), 2025/0359(COD): https://data.consilium.europa.eu/doc/document/PE-30-2026-REV-1/pl/pdf (dostęp: 16.07.2026 r.). Na dzień publikacji AI Omnibus nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
[6]Zakaz wynika z art. 5 ust. 1 lit. f AI Act i jest stosowany od 2 lutego 2025 r.
[7] Art. 3 pkt 60) AI Act.
[8]Art. 99 ust. 4 lit. g AI Act.
[9] Commission publishes guidelines on transparency obligations for providers and deployers of certain A… (dostęp: 22.07.2026 r.).
[10]O Kodeksie więcej pisaliśmy w cyklu MCE Explains AI w ramach MCE News: https://www.linkedin.com/posts/mcenews-kodeks-oznaczania-tre%C5%9Bci-generowanych-ugcPost-747295129… (dostęp: 16.07.2026 r.).
[11]Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji. Na dzień publikacji prace nad ustawą nie zostały zakończone, ustawa oczekuje na podpis Prezydenta https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2443 (dostęp: 16.07.2026 r.);
