3 dni temu
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie podkreślał jak istotna jest faktyczna, a nie jedynie iluzoryczna ochrona praw konsumenta w prawie krajowym. W sprawie C – 761/24 Trybunał pochylił się nad zagadnieniem dochodzenia przez konsumenta praw wynikających z umowy, która stanowiła przedmiot cesji między instytucjami kredytowymi i po raz kolejny wskazał, iż sądy krajowe zobligowane są do zapewnienia pełnej skuteczności Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
Omawiany spór zawisł na tle umowy o kredyt hipoteczny, wypowiedzianej konsumentowi z powodu opóźnień w spłacie rat, a następnie stanowiącej przedmiot cesji z innymi podmiotami rynku finansowego.
Jakkolwiek spór zawisł na tle węgierskiego porządku prawnego, to zważywszy na podobne uregulowania w zakresie odpowiedzialności nabywcy danej wierzytelności tj. cesjonariusza, a także powszechną praktykę Banków polegającą na sprzedaży wierzytelności, omawiana sprawa leży w obszarze zainteresowania polskiego Kredytobiorcy.
Wątpliwości sądu węgierskiego dotyczyły ustalenia instytucji, wobec której Konsument może dochodzić swoich praw z tytułu nieważności umowy kredytowej, w szczególności jeżeli to nie nabywca tej wierzytelności, a Bank będący cedentem, ponosi odpowiedzialność za wprowadzenie abuzywnych zapisów do treści umowy stanowiącej przedmiot cesji.
W sprawie Konsument również wyrażał obawę, czy adresatem jego żądań powinien być jedynie cesjonariusz, skoro może dojść do sytuacji, w której w wyniku masowych powództw dojdzie do niewypłacalności tego podmiotu, przy jednoczesnym zwolnieniu od odpowiedzialności kredytodawcy. Powstała wątpliwość, czy w takiej sytuacji możemy mówić o rzeczywistej ochronie praw Konsumenta?
Po rozpoznaniu sprawy Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniu 23 kwietnia 2026 r. wydał wyrok, w którym wskazał, iż w zaistniałym stanie faktycznym Konsument powinien dochodzić praw, które wywodzi z tej dyrektywy, wyłącznie wobec cesjonariusza tej umowy, o ile owa cesja nie czyni dochodzenia praw wywodzonych przez tego konsumenta z owej dyrektywy w praktyce niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym.
Znamienne, iż Trybunał powtórzył za wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2021 r., wydanym w sprawie C-485/19, iż w ramach dyrektywy 93/13 nieważność warunku umownego nie zależy ani od zawinionego charakteru zachowania danego podmiotu, ani od ponoszenia za niego odpowiedzialność, ale wyłącznie od obiektywnie nieuczciwego charakteru spornego warunku umownego.
Nie oznacza to jednak, iż ryzykiem niemożności wykonania pozytywnego dla siebie orzeczenia będzie obciążony konsument, zaś Bank może zwolnić się od odpowiedzialności w wyniku zbycia portfela wierzytelności.
Zawarcie umowy cesji pomiędzy Bankiem a inną instytucją finansową nie może uderzać w interesy Kredytobiorcy, zaś państwo członkowskie zobowiązane jest do podjęcia takich kroków, by zapobiec dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami a także zagwarantować, aby dana czynność prawna, w wyniku, której Bank ceduje swoje uprawnienia, nie pozbawiała danego konsumenta praw, które są mu zagwarantowane na podstawie art. 6 ust. 1 tej dyrektywy.
Kluczowa zatem jest weryfikacja czy dochodzenie praw konsumenta nie jest w praktyce niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.
Za wystarczającą gwarancję wysokiego poziomu ochrony konsumentów na tle omawianej sprawy Trybunał uznał mechanizm polegający na konieczności uzyskania zezwolenia od odpowiedniego organu nadzorczego nad sektorem bankowym, w przypadku cedowania wierzytelności przez Bank.
Zgodnie z polskim porządkiem prawnym, Komisja Nadzoru Finansowego sprawuje nadzór nad sektorem bankowym, a zatem w ramach swoich uprawnień może przeprowadzić nadzór nad daną transakcją przeniesienia wierzytelności, zaś instytucja finansowa przejmująca prawa i obowiązki musi zapewnić ciągłość realizacji umowy, w tym w ramach analizy musi uwzględnić wszystkie ryzyka wiążące się z przejęciem danej umowy.
Jednocześnie, nie jest zatem wykluczone iż Konsumentowi będzie przysługiwało prawo do dochodzenia należnego mu świadczenia od pierwotnego kredytodawcy, jeżeli wykazane będzie, iż dochodzenie roszczeń od cesjonariusza nie będzie możliwe lub będzie nadmiernie utrudnione.
