Odszkodowanie i zadośćuczynienie za śmierć zwierzęcia. Czy szczególna więź z pupilem jest dobrem osobistym?

Zdjęcie: Odszkodowanie i zadośćuczynienie za śmierć zwierzęcia. Czy szczególna więź z pupilem jest dobrem osobistym?

Jakiego odszkodowania można dochodzić po śmierci zwierzęcia?

Odszkodowanie nie służy naprawieniu cierpienia ani poczucia straty po śmierci pupila. Jego celem jest wyrównanie szkody majątkowej, która pozostaje w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem. Zakres roszczenia zależy od okoliczności konkretnej sprawy, jednak najczęściej może obejmować następujące koszty:

Koszty leczenia weterynaryjnego

Jeżeli po zdarzeniu podejmowano próby ratowania zwierzęcia, opiekun może domagać się zwrotu uzasadnionych kosztów wizyt weterynaryjnych, badań, zabiegów, operacji, leków czy hospitalizacji. Dla wykazania wysokości szkody istotne znaczenie mają przede wszystkim faktury, rachunki, potwierdzenia płatności oraz dokumentacja medyczna z lecznicy. Pozwalają one nie tylko ustalić poniesione wydatki, ale także wykazać ich związek ze zdarzeniem, które doprowadziło do śmierci zwierzęcia.

Wartość zwierzęcia

Szkodą majątkową może być również utrata samego zwierzęcia, a więc jego wartości majątkowej. Przy jej określaniu nie zawsze wystarczające będzie odwołanie się wyłącznie do ceny zakupu. Znaczenie mogą mieć również rasa i pochodzenie zwierzęcia, rodowód, przebyte szkolenia, szczególne umiejętności.

Koszty pochówku lub kremacji

Roszczenie odszkodowawcze może obejmować także uzasadnione koszty pochówku lub kremacji zwierzęcia. Nie oznacza to jednak, iż każdy poniesiony w tym celu wydatek zostanie zwrócony w pełnej wysokości. Sąd może bowiem oceniać, czy wybrany sposób pożegnania pupila oraz związane z nim koszty były racjonalne, uzasadnione okolicznościami sprawy i zgodne z miejscowo przyjętymi zwyczajami. Przykładowo, Sąd Rejonowy w Olkuszu nie uwzględnił pełnych kosztów kremacji indywidualnej, ograniczając odszkodowanie do kwoty odpowiadającej kosztowi kremacji zbiorowej pupila.

Inne uzasadnione wydatki

W zależności od przebiegu zdarzenia szkoda może obejmować również inne racjonalne i odpowiednio udokumentowane koszty. Może chodzić między innymi o transport rannego zwierzęcia do lecznicy, wykonanie sekcji zwłok czy uzyskanie specjalistycznej opinii pozwalającej ustalić przyczynę śmierci oraz odpowiedzialność sprawcy. Każdy z takich wydatków powinien pozostawać w bezpośrednim związku ze zdarzeniem i być uzasadniony z punktu widzenia jego skutków.

Czy śmierć zwierzęcia może stanowić naruszenie dóbr osobistych?

Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna. W orzecznictwie prezentowane się dwa odmienne poglądy dotyczące tego, czy szczególna więź emocjonalna łącząca człowieka ze zwierzęciem może zostać uznana za dobro osobiste podlegające ochronie prawnej.

Więź ze zwierzęciem nie jest dobrem osobistym

Zgodnie z pierwszym stanowiskiem choćby bardzo silna relacja człowieka ze zwierzęciem nie stanowi dobra osobistego w rozumieniu art. 23 Kodeksu cywilnego.

Takie stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 13 stycznia 2021 r., sygn. akt I ACa 289/20. Sąd nie kwestionował, iż śmierć zwierzęcia może wywołać głęboki smutek, cierpienie i poczucie straty. Uznał jednak, iż samo doznanie krzywdy nie przesądza jeszcze o naruszeniu dobra osobistego.

Podobne stanowisko wyraził Sąd Rejonowy w Olkuszu w wyroku z 28 maja 2021 r., sygn. akt I C 105/20. Zdaniem Sądu więź człowieka ze zwierzęciem nie jest wartością trwale i nierozerwalnie związaną z naturą człowieka ani możliwą do obiektywnego ujęcia. Sam fakt, iż opiekun doznał dotkliwego cierpienia, nie wystarcza zatem do przyznania mu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych.

Szczególna więź z pupilem może być dobrem osobistym

Odmienny pogląd zaprezentował Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku z 7 września 2017 r., sygn. akt II Ca 1111/17. Sąd uznał, iż pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem, w szczególności psem, może powstać szczególna relacja oparta na wzajemnym przywiązaniu. Jej gwałtowne zerwanie może wywołać smutek, tęsknotę, poczucie pustki oraz współprzeżywanie cierpienia zwierzęcia.

Stanowisko dopuszczające uznanie więzi ze zwierzęciem za dobro osobiste pojawiło się także w późniejszym orzecznictwie. Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I ACa 749/21, wskazał, iż więź emocjonalna człowieka z psem domowym może stanowić dobro osobiste.

Zadośćuczynienie za rozstrój zdrowia opiekuna

Spór dotyczący uznania więzi ze zwierzęciem za dobro osobiste nie wyczerpuje wszystkich możliwości dochodzenia zadośćuczynienia. Odrębną podstawą roszczenia może być bowiem rozstrój zdrowia, którego opiekun doznał wskutek śmierci lub poważnego zranienia zwierzęcia.

Takie stanowisko zajął Sąd Rejonowy w Bełchatowie w wyroku z 16 października 2017 r., sygn. akt I C 74/16. Sąd ustalił, iż śmierć psa wywołała u jego opiekunki nie tylko długotrwały smutek i żal, ale także rozstrój zdrowia potwierdzony dokumentacją z leczenia psychiatrycznego oraz opiniami biegłych. Zadośćuczynienie zostało zatem przyznane na podstawie art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego, bez konieczności rozstrzygania, czy więź człowieka ze zwierzęciem stanowi odrębne dobro osobiste.

Orzeczenie to pokazuje, iż naturalny smutek i żal po utracie lub skrzywdzeniu pupila należy odróżnić od rozstroju zdrowia wymagającego leczenia. W tym drugim przypadku podstawą zadośćuczynienia może być naruszenie zdrowia opiekuna, niezależnie od tego, czy sąd uzna więź ze zwierzęciem za dobro osobiste. Konieczne jest jednak wykazanie zarówno samego rozstroju zdrowia, jak i jego związku ze zdarzeniem, w szczególności dzięki dokumentacji medycznej.

Podsumowanie

Śmierć zwierzęcia spowodowana działaniem osoby trzeciej może uzasadniać dochodzenie zarówno odszkodowania, jak i – w określonych sytuacjach – zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Kwestia ochrony szczególnej więzi człowieka ze zwierzęciem przez cały czas nie jest jednak jednolicie oceniana przez sądy. Dlatego zakres możliwych roszczeń każdorazowo zależy od okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności charakteru relacji ze zwierzęciem, skutków jego utraty oraz możliwości wykazania odpowiedzialności osoby, której działanie lub zaniechanie skutkowało śmiercią zwierzęcia.