1 godzina temu
Stan faktyczny
Adoptowana w dzieciństwie S.N. zwróciła się do Kierownika USC w P. o wydanie odpisu zupełnego aktu urodzenia M.W. – swojej biologicznej matki. Organ wezwał wnioskodawczynię do wykazania interesu prawnego w otrzymaniu żądanego odpisu. S.N. wskazała, iż chce poznać swoje pochodzenie genetyczne i uzyskać informacje, kim są bądź byli jej biologiczni dziadkowie. Wnioskodawczyni podkreśliła, iż nie posiada żadnych informacji dotyczących ojca biologicznego, które pozwalałyby na jego prawidłową identyfikację.
Kierownik USC w P., powołując się art. 45 ustawy z 28.11.2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 393; dalej: PrASC), odmówił wydania odpisu zupełnego aktu urodzenia M.W. W ocenie organu S.N. nie wykazała interesu prawnego niezbędnego do uzyskania takiego odpisu. Wojewoda oddalił odwołanie od tej decyzji stwierdzając, iż sama chęć poznania swojego pochodzenia nie może zostać uznana za posiadanie interesu prawnego w uzyskaniu odpisu dokumentu. Nie jest to bowiem interes aktualny, obiektywnie istniejący i konkretny, powiązany z istnieniem przepisu prawa powszechnie obowiązującego.
Zarzuty skargi
S.N. wniosła skargę powołując się na prawo do poznania własnej tożsamości biologicznej. Skarżąca wskazując na przepisy EKPCz oraz Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20.11.1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526; dalej: PrawDziecK) podkreśliła, iż każde dziecko, również przysposobione, ma prawo do poznania swojej tożsamości biologicznej i swojego pochodzenia genetycznego. Ma to znaczenie nie tylko na etapie budowania świadomości, systemu wartości oraz rozwoju dziecka, ale jest też istotne ze względów medycznych, np. z uwagi na ewentualne schorzenia genetyczne, diagnostykę, leczenie. S.N. podkreśliła, iż prawo do tożsamości obejmuje również prawo do poznania dziadków, ich systemów wartości oraz historii rodzinnej. Odwołując się do orzecznictwa SN i TK, skarżąca stwierdziła, iż prawo do poznania własnej tożsamości jest konstytucyjnym prawem osobistym, które jest chronione przez art. 30, 47 i 72 Konstytucji RP (zob. wyrok SN z 13.4.2022 r., I NSNc 52/21, Legalis; wyrok TK z 16.5.2018 r., SK 18/17, Legalis).
Skutki przysposobienia
WSA w Łodzi oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż w art. 45 ust. 1 PrASC wymieniono podmioty, które mogą ubiegać się o wydawanie odpisu aktu stanu cywilnego i zaświadczenia o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych. Wśród nich wymieniona jest m.in. najbliższa rodzina osoby, której akt dotyczy. Odpis aktu stanu cywilnego może zostać wydany również osobie, która wykaże w tym interes prawny. Ponieważ S.N. została adoptowana, doszło do całkowitej utraty jej naturalnego stanu cywilnego i zawiązania więzi z nową rodziną. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 121 KRO, stwierdził, iż M.W. nie należy już względem S.N. do kręgu osób najbliższych wymienionych w art. 45 PrASC. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono jednak, iż adoptowane dziecko po uzyskaniu pełnoletniości ma możliwość zapoznania się z danymi rodziców biologicznych. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 3 PrASC, możliwe jest udostępnienie odpisu zupełnego dotychczasowego aktu urodzenia oraz dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego dotyczących dotychczasowego aktu urodzenia. Regulacja służy ochronie tajemnicy przysposobienia, ale jednocześnie stanowi gwarancję realizacji prawa dziecka do poznania rodziców.
Warunkiem uzyskania żądanego aktu było zatem wykazanie przez S.N. istnienia po jej stronie interesu prawnego. Sąd podkreślił, iż o tym, czy w konkretnej sprawie dany podmiot ma interes prawny, decydują przepisy prawa materialnego. Istnienia interesu prawnego nie uzasadnia jednak sama chęć poznania swojego pochodzenia genetycznego, czyli uzyskanie informacji, kim są bądź byli biologiczni dziadkowie skarżącej. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono również, iż żaden z przepisów EKPCz i PrawDziecK nie przyznaje wprost adoptowanemu dziecku prawa do uzyskania informacji na temat swoich biologicznych krewnych. Jednocześnie Sąd wskazał, iż powołane przez skarżącą orzeczenia SN i TK nie odnoszą się do sytuacji osób przysposobionych, starających się o dostęp do aktów stanu cywilnego swoich biologicznych krewnych, nie mogły mieć zatem istotnego znaczenia w tej sprawie.
Ochrona prawna życia prywatnego
Na skutek skargi kasacyjnej S.N., NSA uchylił wyrok Sądu I instancji oraz decyzje organów obu instancji, uznając, iż skarżąca wykazała swój interes prawny w żądaniu odpisu aktu urodzenia biologicznej matki. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, iż nie ma ani potrzeby posiłkowania się przepisami unijnymi ani umowami międzynarodowymi, bowiem w polskim prawie istnieje norma prawa, która umożliwia S.N. uzyskanie aktu stanu cywilnego, czyli art. 45 PrASC. Zaznaczono jednak, iż norma ta wymaga uzupełnienia o przepisy odrębne, czyli Konstytucję RP oraz umowę międzynarodową.
NSA wskazał, iż w art. 45 PrASC zapewniono mechanizm umożliwiający wyważenie prawa skarżącej do poznania swego pochodzenia i interesu matki biologicznej do pozostania anonimową. Mechanizm ten nie zakłada bowiem automatyzmu prawa do uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego przez biologiczne dziecko, ale opiera się na ustaleniu w każdej indywidualnej sprawie znaczenia pojęciowego „interesu prawnego”. Wykazanie interesu prawnego polega na wskazaniu okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes. Chodzi tu o normy zawarte w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, które określają treść praw i obowiązków tych podmiotów, do których w ramach danego stosunku prawnego przepisy te mogą mieć zastosowanie. Co istotne, wnioskujący nie ma obowiązku wskazaniu przepisu z którego wprost wynikałby obowiązek przedłożenia aktu stanu cywilnego.
W przypadku S.N., ze względu na adopcję, nastąpiło rozerwanie więzi rodzicielskiej i pozostawienie jedynie więzi biologicznej. Ze względu na skutki przysposobienia pełnego, adoptowana osoba została wyłączona z kręgu podmiotów, wskazanych wprost w art. 45 PrASC, które mogą uzyskać odpis aktu urodzenia swej biologicznej matki. W konsekwencji interesu prawnego skarżącej nie można wywieść z art. 619 KRO, zgodnie z którym matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. Jednak skarżąca wywodzi swój interes prawny nie z racji stosunku rodzicielstwa, ale wyłącznie z racji obiektywnej więzi biologicznej i przeniesienia skutków tej więzi na życie prywatne. W ocenie NSA przepisem prawa materialnego, który kreuje interes prawny S.N., w powiązaniu z okolicznościami podanymi przez skarżącą we wniosku o wydanie aktu stanu cywilnego, jest art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 EKPCz.
W art. 47 Konstytucji RP zagwarantowano każdej osobie fizycznej prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym. Zasada poszanowania godności człowieka została wyrażona w art. 30 Konstytucji RP. Natomiast art. 8 EKPCz chroni prawo do tożsamości oraz rozwijania relacji z innymi osobami. W zakresie jego ochrony mieści się ustalenie tożsamości zainteresowanej osoby oraz uzyskanie informacji istotnych dla poznania tej tożsamości, w tym tożsamości swoich przodków. Prawo do poznania własnej tożsamości biologicznej służy ochronie ściśle osobistego interesu polegającego na poznaniu i zrozumieniu własnej osoby oraz zapewnieniu prawidłowego rozwoju osobowości. Prawo to jest konstytucyjnym prawem osobistym i w zasadzie nie podlega ograniczeniom (zob. wyrok SN z 13.4.2022 r., I NSNc 52/21, Legalis). Mieści się zatem w pełni w prawie do poszanowania życia prywatnego.
NSA podkreślił, iż własna tożsamość jest wynikiem tożsamości naszych przodków i uzasadnia poznanie tych osób w rozumieniu genetycznym i etnicznym. Na obecnym etapie rozwoju nauki szczególnie istotne są predyspozycje genetyczne, uwarunkowania genetyczne i inne kwestie zdrowotne, które mogą znaleźć potwierdzenie wyłącznie przy uzyskaniu danych od biologicznych przodków. NSA zastrzegł jednak, iż to prawo należy postrzegać wyłącznie w ujęciu podmiotowym osoby, która ubiega się o takie informacje, bez jakiegokolwiek rozszerzenia tego prawa czy wykreowania obowiązku na osoby trzecie, w tym wypadku matkę biologiczną.
Wyrok NSA z 28.7.2026 r., II OSK 884/24, Legalis
