Po skreśleniu z listy radców prawnych nie jest łatwo uzyskać ponowny wpis

Stan faktyczny

W 2001 r. A.R. został wpisany na listę radców prawnych, jednak kilkanaście lat później, z powodu nieuiszczania składek członkowskich, skreślono go z listy radców prawnych. Gdy A.R. ubiegał się o ponowny wpis, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych odmówiła uwzględnienia jego wniosku, a Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W ocenie Organów wnioskodawca nie spełniał przesłanki polegającej na wykazywaniu się przez kandydata do zawodu radcy prawnego nieskazitelnością charakteru oraz dawaniem dotychczasowym zachowaniem rękojmi należytego wykonywania tego zawodu. Stwierdzono, iż A.R. został skazany za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu. Z ustaleń Organu wynikało też, iż wobec A.R. jako radcy prawnemu toczyło się kilka postępowań dyscyplinarnych dotyczących niewywiązywania się ze zobowiązań wobec klientów organów samorządu radcowskiego. W trzech postępowaniach A.R. został ukarany karą nagany z ostrzeżeniem lub karą pieniężną, pozostałe umorzono po skreśleniu go z listy radców prawnych. Ustalono również, iż A.R., przez ok. 7 miesięcy po uprawomocnieniu się decyzji o skreśleniu z listy, posługując się tytułem zawodowym „radca prawny”, świadczył pomoc prawną i brał udział w charakterze profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniach sądowych. Przez ponad pół roku po utracie uprawnień był zatrudniony w Urzędzie Miasta Ż. na stanowisku radcy prawnego oraz prowadził działalność gospodarczą pod nazwą „Kancelaria Radcy Prawnego A.R.”.

Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, uznając, iż zachowanie A.R. podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność, a w efekcie uniemożliwia pełnienie przez niego funkcji zaufania publicznego. Szczególnie naganny jest fakt, iż po prawomocnym skreśleniu z listy A.R. świadczył pomoc prawną, posługując się tytułem „radca prawny”. Zachowanie to nie miało charakteru incydentalnego, A.R. w ciągu 7 miesięcy świadomie wprowadzał w błąd klientów, organy i sądy, przed którymi występował. Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż wnioskodawca odbył aplikację radcowską, zdał egzamin zawodowy, przez wiele lat wykonywał zawód radcy prawnego, powinien więc mieć pełną świadomość, iż działanie takie jest niezgodne z prawem. Organ wziął pod uwagę przedstawione przez kandydata pozytywne opinie, jednak uznał, iż A.R. z uwagi na swoje zachowania nie może być on postrzegany jako osoba wiarygodna, która gwarantuje prawidłowość świadczenia pomocy prawnej.

Zarzuty skargi

A.R. w skardze do WSA w Warszawie dowodził, iż Organy w ogóle nie uwzględniły pozytywnych opinii oraz tego, iż od 4 lat przed datą złożenia wniosku doszło do trwałej poprawy zachowania skarżącego, któremu w tej chwili nie można przypisać żadnego niewłaściwego zachowania. Organy z góry założyły, iż po skreśleniu z listy A.R. świadomie posługiwał się tytułem, podczas gdy mogło do tego dojść na skutek zawiadomienia go o tym fakcie z opóźnieniem. Skarżący twierdził, iż skazanie go za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu w ogóle nie powinno być brane pod uwagę, gdyż doszło już do zatarcia skazania. A.R. zarzucił też, iż ocena prowadzonych wobec niego postępowań dyscyplinarnych była powierzchowna oraz podkreślił, iż w żadnym z nich nie wymierzono kary wydalenia z zawodu. Zdaniem A.R. przyjęta przez Organy wykładnia art. 24 ust. 1 pkt. 5 ustawy z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 499; dalej: RadPrU) pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnie gwarantowaną zasadą wolności wykonywania wyuczonego zawodu. Nie można bowiem zgodzić się z tym, iż osoba, która chce wykonywać zawód radcy prawnego, w zasadzie dożywotnio zostanie pobawiona takiej możliwości z uwagi na popełnienie w przeszłości incydentalnego czynu nagannego.

Wymogi wobec przedstawicieli zawodów zaufania publicznego

WSA w Warszawie oddalił skargę A.R. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, iż zawód radcy prawnego wiąże się ze szczególną rolą, jaką pełnią osoby wykonujące zawody zaufania publicznego. Dokonując analizy, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, zarówno organ samorządu zawodowego, jak i Minister Sprawiedliwości, powinni brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc wszystkie znane im zdarzenia. Nie jest przy tym wykluczone, iż jednostkowe zdarzenie będzie rzutować na ocenę tej rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu w sposób decydujący. Sąd podzielił stanowisko Organów, iż w przypadku A.R. powtarzalność działań naruszających normy etyczne obowiązujące radcę prawnego podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność jako osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Sąd podkreślił, iż dla oceny postawy etyczno-moralnej kandydata nie ma znaczenia fakt przedawnienia, czy zatarcia kary, ponieważ uznanie ukarania za niebyłe nie uniemożliwia dokonania oceny tych faktów pod kątem nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania dającego rękojmię należytego wykonywania zawodu. Co więcej w przypadku skarżącego, naganne zachowania nie miały charakteru jednostkowego, było to szereg czynów, których dopuścił się w ramach prowadzonej działalności na rynku usług prawniczych.

Odbudowa nieskazitelności charakteru i rękojmi

Sąd stwierdził, iż wbrew zarzutom skarżącego utrata nieskazitelności charakteru i rękojmi należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego nie musi mieć charakteru definitywnego. Możliwa jest bowiem sytuacja, w której dojdzie do odbudowy tych przymiotów poprzez postawę etyczno-moralną danej osoby w życiu prywatnym oraz zawodowym. Sąd wyjaśnił, iż przesłankę z art. 24 ust. 1 pkt. 5 RadPrU, w szczególności znaczenie pojęcia „dotychczasowego zachowania”, należy interpretować w ujęciu systemowym poprzez pryzmat regulacji wynikającej z art. 65 ust. 2c RadPrU. Zdaniem WSA w Warszawie dopiero po upływie 10 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o skreśleniu z listy radców prawnych możliwa jest realna odbudowa nieskazitelności charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania prawniczego zawodu zaufania publicznego. Tymczasem A.R. w chwili złożenia wniosku o ponowny wpis na listę radców prawnych wskazywał na swoją nienaganną postawę w trakcie poprzednich 4 lat.

Stanowisko NSA

NSA oddalił skargę kasacyjną A.R. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż Organy, badając spełnienie przesłanki nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi należytego wykonywania zawodu, mają obowiązek uwzględniać całokształt dotychczasowego zachowania kandydata oraz wszystkie okoliczności składające się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Chodzi tu o wszystkie działania i zaniechania kandydata, niezależnie od tego, czy wywoływały skutki prawne. Szczególnie doniosły charakter, z punktu widzenia oceny wiarygodności osoby ubiegającej się o ponowny wpis na listę radców prawnych, mają wcześniejsze zachowania, polegające na wykonywaniu czynności adekwatnych zawodowi radcy prawnego pomimo utraty uprawnień. NSA nie podzielił zarzutów skarżącego, iż Organy pominęły przedstawione przez niego opinie i dokumenty świadczące o jego nienagannej postawie. Z uzasadnienia rozstrzygnięć Organów wynika, iż wzięto je pod uwagę, jednak nie były one wystarczające do podważenia negatywnej oceny wynikającej z jego zachowań.

Bezpodstawne jest też twierdzenie A.R., że przyjęta przez Organy i Sąd I instancji wykładnia art. 24 ust. 1 pkt. 5 RadPrU prowadzi do dożywotniego pozbawienia go prawa wykonywania zawodu. Organy dokonały oceny aktualnej postawy skarżącego, uznając jednak, iż jego wcześniejsze zachowania podważają zaufanie niezbędne do wykonywania zawodu zaufania publicznego. Ocena ta jest zgodna z art. 17 Konstytucji RP, który dopuszcza wprowadzenie szczególnych wymagań wobec osób wykonujących zawody zaufania publicznego w celu ochrony interesu publicznego. NSA za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten nie gwarantuje bezwzględnego prawa do wykonywania zawodu niezależnie od spełnienia ustawowych przesłanek, ale dopuszcza ustanowienie ustawowych warunków dostępu do zawodów regulowanych, których celem jest ochrona interesu publicznego oraz zapewnienie należytego poziomu wykonywania zawodu radcy prawnego.

NSA podkreślił, iż ocena spełnienia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt. 5 RadPrU ma charakter aktualny i odnosi się do stanu istniejącego w dacie rozpoznania wniosku o wpis na listę radców prawnych. Oznacza to, iż nie ma ona charakteru definitywnego ani nie prowadzi do trwałego wykluczenia możliwości ubiegania się o wpis w przyszłości. W razie zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności upływu czasu oraz wykazania przez zainteresowanego stabilnej zmiany postawy odpowiadającej standardom wymaganym od radcy prawnego jako przedstawiciela zawodu zaufania publicznego, kandydat może ponownie ubiegać się o wpis. NSA zaznaczył, iż ocena dokonana w niniejszej sprawie odnosi się wyłącznie do stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji i nie przesądza o wyniku ewentualnych przyszłych postępowań w tym przedmiocie.

Wyrok NSA z 5.2.2026 r., II GSK 1703/22, Legalis