Bureaucracy Index 2026, przygotowany przez słowacki instytut INESS wspólnie z partnerami z sieci 4liberty.eu przynosi wynik, który w Warsaw Enterprise Institute przyjmujemy bez zaskoczenia, ale z rosnącym niepokojem. Spośród sześciu badanych krajów, czyli Czech, Węgier, Słowacji, Mołdawii, Ukrainy i Polski, to u nas mała firma poświęca najwięcej czasu w obowiązki wobec państwa: 332 godziny na założenie działalności i pierwszy rok jej prowadzenia. Za nami są Mołdawia (321), Słowacja (320), Węgry (299), Czechy (295) i Ukraina (283).
Co mierzy Bureaucracy Index 2026?
Metoda indeksu jest prosta, i właśnie dlatego przekonująca. Autorzy wzięli dwie wzorcowe mikrofirmy zatrudniające po dziesięć osób, mały hotel z restauracją oraz producenta metalowych bram, spisali wszystkie obowiązki administracyjne, jakie muszą one wypełnić, i przeliczyli je na godziny pracy. Indeks nie mierzy opłat ani ryzyka prawnego, ale wyłącznie czas. Tymczasem czas właściciela małej firmy jest zasobem, którego nie da się odzyskać ani przekazać komuś innemu. Każda godzina spędzona nad formularzem to godzina odebrana klientom, pracownikom i rozwojowi przedsiębiorstwa.
Biurokracja w Polsce i Ukrainie: 49 godzin różnicy
Szczególnie wymowne jest porównanie z Ukrainą. Kraj, który od prawie pięciu lat odpiera rosyjską inwazję i funkcjonuje w stanie wojennym, obciąża swoje małe firmy o 49 godzin mniej niż Polska. Trudno o lepszy dowód na to, iż skala biurokracji nie wynika z okoliczności zewnętrznych, ale z wyborów ustawodawcy i administracji.
Prowadzenie firmy w Polsce: 306 godzin rocznie na formalności
Wynik Polski kryje przy tym paradoks. Założenie firmy zajmuje u nas najmniej czasu w regionie, 26 godzin, bo rejestracja oraz rozliczenia podatkowe i ubezpieczeniowe działają w całości przez internet. Autorzy indeksu słusznie stawiają to innym za wzór. Problem zaczyna się jednak później: samo prowadzenie działalności pochłania w Polsce 306 godzin rocznie, najwięcej spośród wszystkich badanych krajów. Firma w Czechach potrzebuje na to 242 godzin, na Ukrainie 213. Polski wynik odpowiada mniej więcej 38 dniom roboczym w roku. Państwo nauczyło się sprawnie przyjmować przedsiębiorców, ale wciąż nie nauczyło się pozwalać im pracować.
Obowiązki administracyjne małych firm: co zajmuje najwięcej czasu?
Struktura tego obciążenia wskazuje, gdzie szukać rezerw. Około 41% czasu zajmują podatki i sprawozdawczość operacyjna, w tym odpadowa, 35% obowiązki kadrowo-płacowe, a 20%, czyli około 60 godzin rocznie, statystyka, archiwizacja i ochrona danych osobowych. Ta ostatnia kategoria jest w Polsce wyjątkowo duża. Pytamy więc wprost, kto i w jakim celu korzysta z tak obszernych danych. jeżeli administracja nie potrafi wskazać, do czego służy dane sprawozdanie, nie powinna go wymagać.
Zbędne przepisy i zezwolenia obciążają przedsiębiorców
Indeks wskazuje także przepisy, które trudno uznać za cokolwiek innego niż absurd. Na Węgrzech trzeba prowadzić pisemny rejestr przeglądów zwykłej dwustopniowej drabinki, w Mołdawii potrzebna jest zgoda policji na umieszczenie własnego logo na własnym samochodzie dostawczym. Polskim przykładem jest wymóg uzyskania przez hotel osobnego zezwolenia na każdy rodzaj sprzedawanego alkoholu. Takie rozdrobnienie nie zwiększa bezpieczeństwa konsumentów, a jedynie mnoży procedury.
Niepewność prawa zwiększa ryzyko prowadzenia firmy
Problemem nie jest wyłącznie liczba przepisów. Jak wskazuje FOR, szczególnie szkodliwe jest połączenie wyjątkowo surowego prawa karnego, nadużywania aresztu tymczasowego i niepewności prawa, zwłaszcza podatkowego. Biurokracja w Polsce jest więc nie tylko kosztem czasu, ale także źródłem ryzyka. Gdy pomyłka w deklaracji może skończyć się postępowaniem karnym, a interpretacje przepisów zmieniają się z roku na rok, każda godzina spędzona nad dokumentami obciążona jest niepewnością.
Jak ograniczyć biurokrację? Przykłady Ukrainy i Mołdawii
Dobre wzorce są w zasięgu ręki i pochodzą od naszych sąsiadów. Ukraińska aplikacja Diia oferuje ponad 150 usług publicznych przez internet, a wiele zezwoleń zastąpiono tam zwykłym oświadczeniem. W Mołdawii, jeżeli urząd nie wyda decyzji w terminie, przedsiębiorca automatycznie otrzymuje zezwolenie opatrzone kodem QR. Najważniejsza lekcja płynie jednak od mołdawskiego instytutu IDIS Viitorul: najpierw znosić, potem cyfryzować to, co pozostanie. Zcyfryzowany absurd przez cały czas jest absurdem, tyle iż dostarczanym szybciej.
Mniej obowiązków sprawozdawczych dla małych firm
Dlatego apelujemy o przegląd wszystkich obowiązków sprawozdawczych ciążących na małych firmach i likwidację tych, których celu nie da się wykazać, o zastępowanie zezwoleń oświadczeniami tam, gdzie ryzyko jest niewielkie, oraz o zasadę, iż opóźnienie urzędu działa na korzyść obywatela, a nie na jego niekorzyść. Mistrzostwo w biurokracji to tytuł, którego Polska powinna pozbyć się jak najszybciej.

4 godzin temu




