Pomyłka tłumacza kosztuje podatników miliardy

Po 22 latach członkostwa naszego kraju w Unii Europejskiej polskie sądy i urzędy na co dzień powołują się na unijne prawo i orzecznictwo. Przywoływanie orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE stało się codziennością wszędzie tam, gdzie unijne reguły są podobne w różnych krajach. Tak jest również w dziedzinie niektórych podatków. Okazuje się jednak, iż w wyrokach TSUE, w których oryginalny język postępowania nie był językiem polskim, wkradają się błędy w tłumaczeniach. I to takie, które potem mają znaczenie w merytorycznych rozstrzygnięciach.

Tak stało się z kilkoma wyrokami zapadłymi w 2019 r. w sprawach decyzji duńskich organów podatkowych. Dotyczyły tzw. podatku u źródła, a błąd polegał na niewłaściwym przetłumaczeniu bardzo istotnej dla tej daniny definicji podmiotu otrzymującego finansowe korzyści. W rezultacie tego błędu władze skarbowe wydały wiele decyzji obciążających podatników daniną WHT, potwierdzonych następnie wyrokami sądów administracyjnych.

Nieuprawniony odbiorca korzyści

Przypomnijmy, iż podatek u źródła (ang. withholding tax – WHT) to podatek dochodowy, który obciąża zagraniczne podmioty uzyskujące w Polsce przychód m.in. z dywidend polskich spółek córek czy odsetek od pożyczek im udzielanych. Formalnie rzecz biorąc, podatnikiem jest ten zagraniczny podmiot (często spółka z dużej międzynarodowej struktury), a formalnościami związanymi z wpłatą podatku zajmuje się jego polski partner gospodarczy (zazwyczaj powiązany kapitałowo). Jednak zgodnie z zasadą swobody przepływu kapitału w UE wprowadzono zwolnienie z opodatkowania dla dywidend czy odsetek wypłacanych europejskim wspólnikom. Jednak państwo członkowskie UE może odmówić prawa do tego zwolnienia, jeżeli wspólnik go nadużył. Może się tak stać – w uproszczeniu mówiąc – gdy struktura nie ma uzasadnienia gospodarczego. Innymi słowy – jest sztuczna i obliczona głównie na korzyści podatkowe.

Jednak takie struktury nie są jednoznacznie zdefiniowane ani w polskiej ustawie o CIT. Dlatego dla polskich organów skarbowych i sądów dobrym punktem odniesienia stały się wyroki wydane w 2019 r. w sprawach duńskich (sygnatury: C-115/16, C-116/16, C-117/16, C-118/16, C-119/16 i C-299/16). Wskazano w nich, iż zwolnienie z WHT od dywidend i odsetek nie należy się, gdy zagraniczny podmiot, do którego trafiają, „nie dysponuje prawem do korzystania i pobierania korzyści z tych kwot”. Jednak w polskim tłumaczeniu wyroku, umieszczonym na stronie internetowej TSUE, do słowa „prawem” dodano: „pełnym”. W rezultacie można było to zrozumieć, iż odbiorca należności nie może samodzielnie decydować o przeznaczeniu tych środków, choćby jeżeli jego prawo do decyzji jest tylko nieznacznie ograniczone.

Błąd powtórzono wielokrotnie

Takie rozumienie podatkowego „kombinatora” upowszechniło się w decyzjach wydawanych przez Lubelski Urząd Skarbowy (właściwy dla spraw WHT z całego kraju) i urzędy kontroli skarbowej. Pojawiło się w oficjalnych objaśnieniach Ministerstwa Finansów, a także w wielu wyrokach sądów administracyjnych. Wskazanie na „duńskie” wyroki pojawiło się już w wyroku WSA w Lublinie wydanym 21.9.2022 r., I SA/Lu 316/22, Legalis. Następnie powoływały się na nie np. WSA w Opolu w wyroku z 10.12.2025 r., I SA/Op 473/25, Legalis, czy też WSA w Krakowie w wyroku z 20.2.2024 r., I SA/Kr 1060/23, Legalis. Na błędnym tłumaczeniu oparł się też NSA w wyroku z 24.3.2026 r., II FSK 1151/25, Legalis. Wszystkie zmierzały do odmowy prawa do zwolnienia, a tym samym do zapłaty 19- lub 20-proc. podatku.

Dlaczego błędne określenie „pełne prawo” co do władztwa nad dywidendami czy odsetkami ma takie znaczenie? Jak wyjaśnia Monika Dziedzic, doradca podatkowy i partner w MDDP, odbiorca takich należności jest zwykle częścią większej międzynarodowej struktury. – Najczęściej to spółka z własnymi władzami, ale w zasadzie nigdy nie ma ona stuprocentowej swobody w decyzjach o swoich finansach. Zawsze jest w jakimś stopniu zależny od decyzji podejmowanych kolegialnie w interesie całej grupy – tłumaczy ekspertka. Dodaje, iż każda spółka musi realizować interesy wspólników, którzy mają w niej udziały, a sporo ma do powiedzenia także rada nadzorcza.

– Dlatego błędne tłumaczenie o „pełnym” prawie do korzystania z odsetek czy dywidend jest bardzo szkodliwe dla rozpatrywania kwestii opodatkowania takich spółek. Może się przekładać na odmowę zwrotu wielomilionowych kwot zapłaconych w Polsce z tytułu WHT – zauważa Monika Dziedzic.

Potrzebny mechanizm weryfikacji

Błąd w tłumaczeniu jako pierwszy wykrył dr hab. Błażej Kuźniacki, profesor Uczelni Łazarskiego podczas pracy nad swoją habilitacją. – W 2025 r. przygotowywałem ekspertyzę dla jednego z zagranicznych inwestorów w Polsce i przy tej okazji zwróciłem się do biura tłumaczeń przy TSUE o sprostowanie błędu językowego. Rok wcześniej, również na skutek mojej interwencji, do tego biura trafiła prośba pełnomocnika podatnika w sprawie analogicznego błędu w tłumaczeniu w wyroku dotyczącym odsetek – wspomina prof. Kuźniacki. W rezultacie TSUE skorygował błędy.

– Niestety tę błędną definicję wciąż stosują polskie organy podatkowe i sądy w decyzjach wymiarowych sięgających dziś już miliardów złotych podatku u źródła – utyskuje prof. Kuźniacki.

– Takie praktyki, spowodowane błędnym tłumaczeniem, mogą być sprzeczne też z podstawową dla UE zasadą swobody przepływu kapitału – dodaje Monika Dziedzic.

Eksperci sugerują, iż warto wprowadzić mechanizm trwale zapobiegający upowszechnianiu podobnych błędów. – Skoro Ministerstwo Spraw Zagranicznych potrafi prostować błędy w umowach międzynarodowych, to Ministerstwo Finansów też mogłoby wprowadzić podobny mechanizm dla różnych obcojęzycznych dokumentów dotyczących podatków – proponuje prof. Kuźniacki.

Serwisy też mają kłopot

O ile na stronie internetowej TSUE błędy w „duńskich” wyrokach zostały już sprostowane, to jednak w praktyce wielu prawników szuka treści orzeczeń przede wszystkim w komercyjnie wydawanych programach zawierających prawo i orzecznictwo. Jak zapewniła „Rzeczpospolitą” Anna Wrzosek, redaktor naczelna bazy orzeczniczej w programie Legalis wydawnictwa C. H. Beck, najnowsza wersja już uwzględnia poprawki w uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 26.2.2019 r., C-115/16, Legalis, i sprawach powiązanych.

– Staramy się śledzić wszystkie sprostowania błędów i uwzględniać je w naszym serwisie. Nie zawsze jednak sądy publikują osobne informacje o tym, iż coś prostują, częściej po prostu wprowadzają zmiany w treści wyroków. Wtedy trudniej to wychwycić – przyznaje Anna Wrzosek. Dodaje, iż jej wydawnictwo na bieżąco monitoruje wszystkie oficjalne bazy orzecznictwa sądowego.