Posiadanie narkotyków to faktyczne władztwo nad środkiem odurzającym lub substancją psychotropową, a w odrębnych przypadkach także nad nową substancją psychoaktywną objętą przepisami ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, wykonywane wbrew tej ustawie. Nie chodzi wyłącznie o własność. Dla odpowiedzialności karnej znaczenie może mieć także przechowywanie substancji w kieszeni, mieszkaniu, samochodzie, biurku, bagażu albo przekazanym do dyspozycji pomieszczeniu.
Podstawą odpowiedzialności jest przede wszystkim art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii [1]. Przepis obejmuje zarówno posiadanie marihuany, jak i innych środków odurzających lub substancji psychotropowych. Nowe substancje psychoaktywne podlegają odrębnym regulacjom tej ustawy. Każda sprawa wymaga jednak analizy konkretnego stanu faktycznego: rodzaju substancji, ilości, celu posiadania, okoliczności ujawnienia oraz dotychczasowej karalności.
Posiadanie narkotyków kara – podstawowe granice odpowiedzialności
Za posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych grozi co do zasady kara więzienia do 3 lat. o ile przedmiotem czynu jest znaczna ilość substancji, odpowiedzialność jest surowsza i może wynosić od roku do 10 lat więzienia [1]. W wypadku mniejszej wagi sąd może orzec grzywnę, karę ograniczenia wolności albo więzienia do roku.
Ustawa nie wskazuje sztywnych progów, od których dana ilość staje się „znaczna”. Ocena zależy od praktyki orzeczniczej i realiów sprawy. Znaczenie mają między innymi: masa netto substancji, stężenie substancji czynnej, możliwość przygotowania porcji, rodzaj narkotyku oraz kontekst ujawnienia. Inaczej może zostać oceniona niewielka ilość ujawniona przy osobie, a inaczej większa ilość podzielona na porcje, znaleziona razem z wagą, gotówką lub korespondencją wskazującą na obrót.
W sprawach karnych dotyczących narkotyków znaczenie ma szybkie zabezpieczenie linii obrony. Informacje o zakresie wsparcia w takich postępowaniach znajdują się w sekcji prawo karne.
Posiadanie marihuany a odpowiedzialność karna
Posiadanie marihuany pozostaje w Polsce czynem zabronionym, o ile nie mieści się w przewidzianych prawem podstawach legalnego posiadania. W praktyce wiele postępowań dotyczy niewielkich ilości suszu konopi innych niż włókniste, ujawnionych podczas kontroli drogowej, interwencji policji, przeszukania mieszkania albo kontroli w miejscu pracy.
Sam fakt, iż chodzi o marihuanę, nie oznacza automatycznie łagodnego potraktowania. Organy ścigania badają, czy substancja była przeznaczona na własny użytek, czy mogła służyć dalszemu udostępnianiu. Istotne jest także to, czy podejrzany był wcześniej karany, czy współpracuje w zakresie ustalenia okoliczności oraz czy w sprawie występują dodatkowe wątki, na przykład prowadzenie pojazdu po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu albo pod wpływem środka odurzającego, albo posiadanie substancji na terenie zakładu pracy.
Kiedy posiadanie nie musi oznaczać kary: trzy wyjątki
Nie każda sytuacja ujawnienia substancji prowadzi do skazania. W praktyce szczególnego znaczenia nabierają trzy wyjątki:
- posiadanie na podstawie uprawnienia wynikającego z ustawy lub zezwolenia,
- posiadanie produktu leczniczego lub surowca farmaceutycznego zgodnie z receptą lub dokumentacją medyczną,
- brak świadomego i faktycznego władztwa nad substancją.
Pierwszy przypadek dotyczy sytuacji regulowanych przepisami, na przykład obrotu medycznego, farmaceutycznego lub naukowego, o ile podmiot działa w granicach wymaganych uprawnień. Drugi może dotyczyć produktów leczniczych lub surowców farmaceutycznych zawierających substancje kontrolowane, o ile osoba dysponuje prawidłową dokumentacją. Trzeci wymaga wykazania, iż dana osoba nie wiedziała o substancji albo nie sprawowała nad nią realnej kontroli, na przykład gdy narkotyk znajdował się w miejscu dostępnym dla wielu osób.
Każdy z tych przypadków wymaga dowodów. Same twierdzenia zwykle nie wystarczają. Znaczenie mogą mieć dokumenty medyczne, recepty, umowy, monitoring, dane z telefonu, zeznania świadków albo okoliczności przeszukania.
Umorzenie za posiadanie – kiedy jest możliwe?
Umorzenie za posiadanie może nastąpić przede wszystkim na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii [1]. Przepis pozwala umorzyć postępowanie, także przed formalnym wszczęciem dochodzenia lub śledztwa, o ile łącznie występują najważniejsze warunki: ilość substancji jest nieznaczna, narkotyk był przeznaczony na własny użytek, a orzeczenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności czynu i stopień społecznej szkodliwości.
To nie jest automatyczne prawo do umorzenia. Decyzja zależy od oceny prokuratora albo sądu. Wniosek powinien być oparty na faktach, a nie wyłącznie na argumentach ogólnych. Warto wykazać brak celu handlowego, incydentalny charakter zdarzenia, adekwatną postawę procesową oraz brak dodatkowych obciążających okoliczności.
Odrębną instytucją jest warunkowe umorzenie postępowania na podstawie art. 66 Kodeksu karnego [2]. Może być rozważane między innymi wtedy, gdy wina i społeczna szkodliwość nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne, a czyn jest zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Skutek jest inny niż przy umorzeniu z art. 62a, dlatego dobór strategii wymaga analizy procesowej.
Jak minimalizować konsekwencje po zatrzymaniu lub przeszukaniu?
Największe ryzyko pojawia się na początku sprawy. To wtedy zapadają decyzje o wyjaśnieniach, zgodzie na dobrowolne poddanie się karze, zabezpieczeniu telefonu, przeszukaniu, badaniach oraz wnioskach dowodowych. Pochopne wypowiedzi mogą utrudnić późniejszą obronę.
- Nie należy składać wyjaśnień bez oceny akt. Prawo do odmowy składania wyjaśnień i prawo do obrońcy wynikają z Kodeksu postępowania karnego [3].
- Trzeba zweryfikować substancję i jej ilość. Istotne są badania, masa netto, sposób zabezpieczenia oraz ciągłość dowodowa.
- Należy ostrożnie podchodzić do dobrowolnego poddania się karze. Szybkie zakończenie sprawy nie zawsze oznacza najlepszy wynik, zwłaszcza przy ryzyku wpisu w rejestrze karnym.
- Warto zebrać dowody przemawiające za własnym użyciem lub brakiem świadomości. Mogą to być zeznania, monitoring, dokumentacja medyczna, historia leczenia albo inne obiektywne dane.
- W środowisku firmowym konieczna jest równoległa ocena ryzyk pracowniczych i reputacyjnych. Dotyczy to szczególnie kadry zarządzającej, pracowników wykonujących zadania w ruchu, osób mających dostęp do mienia oraz sytuacji ujawnionych w zakładzie pracy.
Szersze omówienie praktycznych konsekwencji, jakie może powodować posiadanie narkotyków, pozwala lepiej przygotować się do rozmowy z obrońcą i oceny realnych scenariuszy procesowych.
Ryzyka dla firm, zarządów, HR i compliance
Sprawa o posiadanie narkotyków może wyjść poza odpowiedzialność indywidualną. W organizacji pojawiają się pytania o bezpieczeństwo pracy, dostęp do informacji, odpowiedzialność menedżerską, procedury wewnętrzne i komunikację kryzysową. Pracodawca musi działać w granicach prawa pracy, ochrony danych osobowych i zasad proporcjonalności.
Nie każda informacja o postępowaniu karnym uzasadnia natychmiastowe działania kadrowe. Inaczej ocenia się pracownika biurowego, inaczej kierowcę, operatora maszyn, osobę odpowiedzialną za bezpieczeństwo lub członka zarządu reprezentującego spółkę publicznie. Decyzje powinny być udokumentowane i oparte na faktach, nie na domysłach.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. o ile sprawa wymaga oceny dowodów, ryzyk procesowych lub działań wobec pracodawcy, kontrahentów albo organów ścigania, kancelaria Kopeć & Zaborowski może przeanalizować sytuację po kontakcie przez stronę KKZ.
FAQ – posiadanie narkotyków
Czy za każdą ilość narkotyków grozi odpowiedzialność karna?
Co do zasady tak, o ile posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych następuje wbrew ustawie. Przy nieznacznej ilości przeznaczonej na własny użytek możliwe jest jednak umorzenie na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Czy posiadanie marihuany jest w Polsce legalne?
Nie, poza sytuacjami przewidzianymi prawem, na przykład dotyczącymi legalnie przepisanego produktu leczniczego albo surowca farmaceutycznego. Rekreacyjne posiadanie marihuany pozostaje zagrożone odpowiedzialnością karną.
Co oznacza „znaczna ilość” narkotyków?
Ustawa nie zawiera jednego progu. Ocena zależy od rodzaju substancji, masy, stężenia, liczby możliwych porcji i okoliczności sprawy.
Czy można uniknąć wpisu do Krajowego Rejestru Karnego?
Jest to możliwe w niektórych scenariuszach, na przykład przy umorzeniu z art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Skutki zależą od podstawy zakończenia sprawy.
Czy warto zgodzić się na dobrowolne poddanie się karze?
Nie zawsze. Taka decyzja może gwałtownie zakończyć sprawę, ale może też oznaczać skazanie i dalsze konsekwencje zawodowe lub reputacyjne. Wymaga analizy akt.
Czy pracodawca może zwolnić pracownika za posiadanie narkotyków?
To zależy od okoliczności, stanowiska, związku zdarzenia z pracą oraz stopnia naruszenia obowiązków pracowniczych. Każda decyzja powinna mieć konkretną podstawę faktyczną i prawną.
Bibliografia
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, w szczególności art. 62, art. 62a i art. 62b.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 66.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności przepisy dotyczące prawa do obrony i składania wyjaśnień.
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne.
Autor: adw. Maciej Zaborowski, Partner Zarządzający
E-mail: [email protected]
tel.: +48 22 501 56 10
