Postępowanie dowodowe w sprawie „aktywni rodzice w pracy”

Rozstrzygnięcie ZUS

Decyzją z 27.10.2025 r. Prezes ZUS, po rozpatrzeniu odwołania P.W. (dalej: Skarżący), utrzymał w mocy decyzję z 22.5.2025 r. o uchyleniu prawa do świadczenia „aktywni rodzice w pracy” 17.10.2024 r. Skarżący złożył wniosek o ww. świadczenie na dziecko P.W. (dalej: Córka Skarżącego). Informacją z 28.1.2025 r. powiadomiono Skarżącego o przyznaniu wnioskowanego świadczenia na okres od 1.10.2024 r. do 30.4.2025 r.

ZUS ustalił na podstawie danych zawartych w Systemie Informacji Oświatowej (dalej: SIO), iż Córka Skarżącego uczęszczała do przedszkola. Organ uwzględnił przy tym, że:

Decyzją z 22.5.2025 r. ZUS uchylił Skarżącemu prawo do świadczenia „aktywni rodzice w pracy” na Córkę Skarżącego od 1.4.2025 r., stwierdzając, iż świadczenie to nie przysługuje na dziecko, które uczęszcza do przedszkola. W odwołaniu od decyzji ZUS Skarżący poinformował, iż jego Córka nie uczęszczała do przedszkola, jest jedynie w procesie rekrutacji do przedszkola od 1.9.2025 r.

29.8.2025 r. wezwano Skarżącego do kontaktu z przedszkolem, w którym Córka Skarżącego była zarejestrowana jako uczęszczająca do placówki w okresie od 1.4.2025 r. do 31.5.2025 r., w celu wprowadzenia w SIO prawidłowej daty wyrejestrowania dziecka z przedszkola.

Utrzymując w mocy decyzję ZUS z 22.5.2025 r. – decyzją z 27.10.2025 r. Prezes ZUS wyjaśnił w uzasadnieniu, iż w ramach postępowania odwoławczego ponownie dokonał odczytu SIO i ustalił, iż Córka Skarżącego w okresie od 1.4.2025 r. do 31.5.2025 r. uczęszczała do przedszkola, co jest przesłanką bezwzględnie wykluczającą możliwość pobierania świadczenia „aktywni rodzice w pracy”.

Stanowisko Skarżącego

W skardze Skarżący zażądał uchylenia obu decyzji, przekazania sprawy ZUS do ponownego rozpoznania zgodnie z wytycznymi WSA w Poznaniu oraz wypłaty świadczenia za kwiecień 2025 r. Zarzucił naruszenie:

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, iż załączone oświadczenie przedszkola z 31.10.2025 r. jednoznacznie potwierdza, iż Córka Skarżącego nie uczęszczała do ww. placówki w spornym okresie (1.4.2025 r. – 31.5.2025 r.). Umowa dotyczyła jedynie rekrutacji dziecka na rok rozpoczynający się 1.9.2025 r. W konsekwencji nie została spełniona przesłanka wyłączająca prawo do świadczenia w kwietniu 2025 r.

Stan prawny

WSA w Poznaniu wskazał, iż zasady i tryb przyznawania świadczeń z grupy „Aktywny rodzic” normują art. 2 AktywnyRodzicU i następne, zgodnie z którymi świadczeniami tymi są:

Ich celem jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową. Zgodnie z art. 9 ust. 1 AktywnyRodzicU świadczenie „aktywni rodzice w pracy” przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko (…). Stosownie do art. 23 ust. 1 AktywnyRodzicU postępowania w sprawach ww. świadczeń prowadzi oraz świadczenia te wypłaca ZUS. Zgodnie natomiast z art. 31 AktywnyRodzicU przy ustalaniu prawa do świadczeń uwzględnia się informacje i dokumenty oraz dane uzyskane z rejestrów publicznych lub w nich zweryfikowane. Zgodnie z art. 44 ust. 1 pkt 6 AktywnyRodzicU ZUS, ustalając lub weryfikując prawo do świadczeń, jest obowiązany samodzielnie uzyskać lub zweryfikować drogą elektroniczną w rejestrach publicznych, w tym w SIO, informacje o objęciu dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym lub przedszkolu albo opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna (w przypadku świadczenia „aktywni rodzice w pracy”).

WSA w Poznaniu zwrócił jeszcze uwagę na art. 35 ust. 11 AktywnyRodzicU, który stanowi, iż ZUS może podejmować rozstrzygnięcia w sprawach świadczeń, w tym rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, w oparciu wyłącznie o zautomatyzowane przetwarzanie danych osobowych, pod warunkiem zapewnienia stronie, której dotyczy podejmowane rozstrzygnięcie, prawa do otrzymania stosownych wyjaśnień co do podstaw podjętego rozstrzygnięcia oraz prawa do uzyskania interwencji ludzkiej, do wyrażenia własnego stanowiska i do zakwestionowania takiego rozstrzygnięcia. W stosunku do rozstrzygnięć następujących w drodze decyzji strona, której dotyczy decyzja, może skorzystać z tych uprawnień w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Zgodnie zaś z klauzulą z art. 54 ust. 1 AktywnyRodzicU, w sprawach nieuregulowanych stosuje się KPA, przy czym organem wyższego stopnia w stosunku do ZUS jest Prezes ZUS.

WSA w Poznaniu wyjaśnił, iż zestawienie przepisów AktywnyRodzicU prowadzi do wniosku, iż w postępowaniach dotyczących wskazanych świadczeń ustawodawca nie wyłączył ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 ab initio KPA organ administracji publicznej, z urzędu lub na wniosek strony, podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Z zasady tej wynika m.in. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, określony w art. 77 § 1 KPA. Zastosowanie znajdują również podstawowe reguły postępowania dowodowego, w tym wynikająca z art. 75 § 1 zd. 1 KPA zasada, zgodnie z którą jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem.

W konsekwencji nie można przyjąć, iż przy ustalaniu okoliczności faktycznych istotnych dla oceny prawa do danego świadczenia organ administracji może oprzeć się wyłącznie na danych pochodzących z rejestrów publicznych, z pominięciem innych środków dowodowych.

Istota sporu

Następnie WSA w Poznaniu wskazał, iż istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia, a więc czy Córka Skarżącego była w kwietniu 2025 r. objęta opieką w przedszkolu.

Stanowisko WSA w Poznaniu

Zdaniem WSA w Poznaniu działanie Prezesa ZUS było nieprawidłowe. Organ oparł ustalenie, iż Córka Skarżącego uczęszczała w kwietniu 2025 r. do przedszkola, wyłącznie na informacjach z SIO. Dane te nie zostały jednak odpowiednio odzwierciedlone i utrwalone w aktach administracyjnych, przez co poczynione na ich podstawie ustalenia nie poddawały się kontroli sądu. Prezes ZUS pominął również wyjaśnienia Skarżącego i przedłożone przez niego dokumenty, w tym kopię umowy przedwstępnej z przedszkolem z 20.3.2025 r. oraz oświadczenie dyrektora przedszkola z 31.10.2025 r. Z dokumentów tych wynikało, iż Córka Skarżącego nie uczęszczała do placówki w spornym okresie. Organ nie odniósł się do tych dowodów choćby w odpowiedzi na skargę.

Za nieprawidłowe WSA w Poznaniu uznał także działanie Prezesa ZUS, który polecił Skarżącemu skontaktować się z przedszkolem w celu skorygowania danych w SIO, zamiast we własnym zakresie wyjaśnić z przedszkolem tę kwestię.

W konsekwencji, w ocenie WSA w Poznaniu, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia art. 7 KPA i art. 15 KPA oraz art. 77 § 1 KPA, art. 80 KPA i art. 107 § 3 KPA w zw. z art. 140 KPA, a także art. 136 § 1 KPA – w związku z art. 54 ust. 1 AktywnyRodzicU. W tym stanie rzeczy WSA w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c PostAdmU, uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS. Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes ZUS wyjaśni bezpośrednio z przedszkolem kwestię (nie)prawidłowości wpisów w SIO dotyczących uczęszczania Córki Skarżącego do tego przedszkola w kwietniu 2025 r. Następnie, opierając się na wszechstronnym rozpatrzeniu wszystkich dostępnych środków dowodowych, ustali, czy Córka Skarżącego rzeczywiście była w tamtym okresie objęta opieką przedszkola, w rozumieniu art. 9 ust. 1 AktywnyRodzicU. Potwierdzenie tej okoliczności wykluczałoby przyznanie świadczenia.

Komentarz