10 godzin temu
- Jeżeli osoba wykonująca pracę za pośrednictwem platformy lub jej przedstawiciel uprawdopodobni sprawowanie nad nią kierownictwa, w szczególności kontroli, będzie się domniemywać, iż pozostaje ona w stosunku pracy, a w razie podważenia domniemania przez platformę to na niej będzie spoczywał ciężar dowodu.
- Cyfrowe platformy pracy zostaną objęte obowiązkami dotyczącymi zarządzania algorytmicznego, w tym zakazami przetwarzania określonych danych, obowiązkiem nadzoru człowieka nad niektórymi decyzjami oraz obowiązkiem wyjaśnienia i weryfikacji decyzji podejmowanych lub wspieranych przez zautomatyzowane systemy.
- PIP będzie kontrolować prawidłowość zatrudnienia osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform oraz prowadzić postępowania w sprawie ustalenia istnienia stosunku pracy, a za naruszenie określonych obowiązków projekt przewiduje grzywnę od 2000 do 60 000 zł.
Cel i ratio legis projektu
Projekt implementuje dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z 23.10.2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform (Dz.Urz. UE L z 2024 r., s. 2831).
Celem regulacji jest ułatwienie prawidłowego ustalania statusu zatrudnienia oraz zwiększenie przejrzystości i kontroli zarządzania algorytmicznego. Projekt tworzy kompleksowe ramy prawne uwzględniające specyfikę organizowania pracy dzięki platform i systemów zautomatyzowanych.
Kogo obejmą nowe przepisy?
Cyfrową platformą pracy będzie osoba fizyczna albo prawna świadcząca usługę udostępnianą przynajmniej częściowo na odległość dzięki środków elektronicznych, której istotnym elementem jest organizowanie za wynagrodzeniem pracy wykonywanej przez osoby fizyczne. Warunkiem będzie również stosowanie zautomatyzowanych systemów monitorujących lub decyzyjnych.
Przepisy obejmą także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zawartej z pośrednikiem, a więc również modele, w których między platformą a osobą wykonującą pracę występuje dodatkowy podmiot.
Domniemanie istnienia stosunku pracy
Projekt wprowadza wzruszalne domniemanie istnienia stosunku pracy. o ile osoba wykonująca pracę za pośrednictwem platformy lub jej przedstawiciel uprawdopodobni, iż platforma albo pośrednik sprawuje nad nią kierownictwo, w szczególności kontrolę, będzie się domniemywać, iż strony łączy stosunek pracy.
Przy ocenie kierownictwa znaczenie będzie miało również korzystanie przez platformę z zautomatyzowanych systemów monitorujących lub decyzyjnych.
Domniemanie będzie mogło zostać wzruszone. Jeżeli zakwestionuje je cyfrowa platforma pracy albo pośrednik, to na tym podmiocie będzie spoczywał ciężar udowodnienia, iż łączący strony stosunek prawny nie jest stosunkiem pracy w rozumieniu art. 22 § 1 KP.
Regulacja nie oznacza zatem automatycznego uznania wszystkich osób świadczących pracę przez platformy za pracowników, ale wprowadza ułatwienie służące ustaleniu rzeczywistego charakteru zatrudnienia.
PIP ustali istnienie stosunku pracy
Projekt przewiduje zmianę ustawy z 13.4.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1712; dalej: PIPU).
PIP będzie kontrolować prawidłowość zatrudnienia osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform oraz prowadzić postępowania administracyjne w sprawie ustalenia istnienia stosunku pracy, wszczynane z urzędu albo na wniosek.
Jeżeli zostanie stwierdzone istnienie kierownictwa, w szczególności kontroli, okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję ustalającą istnienie stosunku pracy.
Decyzja będzie ustalała stosunek pracy od dnia jej wydania. W zakresie okresu wcześniejszego okręgowy inspektor pracy będzie wnosił powództwo do sądu pracy. Od decyzji będzie przysługiwało odwołanie do sądu na zasadach określonych w KPC.
Obowiązki informacyjne platform
Platformy będą przekazywały PIP informacje dotyczące wykonywania pracy za ich pośrednictwem, obejmujące m.in. liczbę osób wykonujących pracę w podziale według rodzaju zawartej umowy oraz poziom ich aktywności na koncie.
Obowiązki te mają umożliwić PIP skuteczniejszą kontrolę schematy określania statusu zatrudnienia.
Zarządzanie algorytmiczne pod kontrolą
Projekt reguluje stosowanie zautomatyzowanych systemów monitorujących i decyzyjnych wykorzystywanych do organizowania pracy.
Platforma będzie informować osoby wykonujące pracę o stosowaniu takich systemów oraz ich wpływie na warunki wykonywania pracy. Będzie także zobowiązana do regularnej oceny wpływu zautomatyzowanych systemów monitorujących i decyzyjnych na warunki pracy.
Jeżeli analiza wykaże wysokie ryzyko dyskryminacji albo naruszenie praw osoby wykonującej pracę, platforma będzie musiała podjąć działania zmierzające do usunięcia ryzyka lub naruszenia.
Decyzje wymagające udziału człowieka
Projekt przewiduje nadzór człowieka nad decyzjami szczególnie istotnymi dla sytuacji osoby wykonującej pracę.
Decyzja o rozwiązaniu umowy, ograniczeniu, zawieszeniu lub usunięciu konta albo powodująca równoważną szkodę będzie musiała zostać podjęta przez człowieka.
Osoba wykonująca pracę będzie mogła żądać wyjaśnienia decyzji podjętej lub wspieranej przez system zautomatyzowany oraz jej weryfikacji. o ile decyzja naruszy jej prawa, platforma będzie musiała ją zmienić, a gdy nie będzie to możliwe – zaproponować odpowiednie odszkodowanie lub zadośćuczynienie.
Ograniczenia dotyczące danych osobowych
Projekt ogranicza możliwość wykorzystywania systemów zautomatyzowanych do przetwarzania określonych danych osób wykonujących pracę.
Zakazane będzie m.in. przetwarzanie przez takie systemy danych dotyczących stanu emocjonalnego lub psychicznego osoby wykonującej pracę. Projekt przewiduje również obowiązki dotyczące oceny wpływu systemów na ochronę danych osobowych.
BHP a zarządzanie algorytmiczne
Platforma będzie zobowiązana do oceny ryzyka związanego ze stosowaniem systemów monitorujących lub decyzyjnych dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.
Projekt wprowadza zakaz stosowania systemów wywierających nadmierną presję na osoby wykonujące pracę albo w inny sposób zagrażających ich bezpieczeństwu lub zdrowiu fizycznemu i psychicznemu.
Platformy będą także zobowiązane do zapewnienia skutecznych kanałów zgłaszania zagrożeń związanych z BHP oraz przemocą i molestowaniem.
Ochrona przed działaniami odwetowymi
Projekt zakazuje niekorzystnego traktowania osoby wykonującej pracę z powodu skorzystania z praw przewidzianych w ustawie, wszczęcia postępowania albo złożenia skargi.
Platforma nie będzie mogła z tego powodu wypowiedzieć lub rozwiązać umowy ani zastosować działania o równoważnym skutku. W razie sporu to platforma będzie musiała wykazać, iż jej działanie było uzasadnione przyczynami niezwiązanymi ze skorzystaniem z ustawowych praw.
Osoba, która poniosła szkodę wskutek naruszenia jej praw, będzie mogła dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia.
Odpowiedzialność platformy i pośrednika
Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy z pośrednikiem ma korzystać z ochrony odpowiadającej ochronie osoby związanej bezpośrednio z platformą.
Projekt przewiduje solidarną odpowiedzialność platformy i pośrednika za określone roszczenia wynikające z niewykonania obowiązków oraz naruszenia praw osoby wykonującej pracę.
Sankcje za naruszenie nowych obowiązków
Za określone naruszenia obowiązków przez platformy, pośredników oraz osoby działające w ich imieniu będzie groziła grzywna od 2000 do 60 000 zł.
W zakresie naruszeń dotyczących ochrony danych osobowych zastosowanie będą miały sankcje wynikające z RODO.
Zmiany w PIPU i KPC
Zmiany w PIPU mają dostosować kompetencje PIP do kontroli pracy platformowej i prowadzenia postępowań dotyczących ustalenia istnienia stosunku pracy.
Nowelizacja KPC ureguluje natomiast sądową kontrolę decyzji okręgowych inspektorów pracy oraz relację między postępowaniem przed PIP a postępowaniem sądowym dotyczącym stosunku pracy.
Etap legislacyjny i wejście w życie
Projekt ustawy o wykonywaniu pracy za pośrednictwem cyfrowych platform pracy podlega opiniowaniu.
Przewiduje, iż ustawa wejdzie w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia.
W przypadku umów trwających w dniu wejścia w życie ustawy domniemanie stosunku pracy będzie stosowane wyłącznie do okresu trwania umowy liczonego od 2.12.2026 r.
Platformy otrzymają ponadto 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy na pierwszą realizację części nowych obowiązków informacyjnych i organizacyjnych.
