Stan faktyczny
Szwajcarska spółka Hortis GRC SA od 2007 r. zatrudniała J.A., zamieszkałego we Francji, jako dyrektora. Łącząca ich umowa podlegała szwajcarskiemu prawu, zaś J.A. mieszkał we Francji i tam wykonywał swoją działalność zawodową. Pismem z 2012 r. stosunek pracy został rozwiązany zgodnie z wymogami dotyczącymi rozwiązania umowy określonymi w szwajcarskim prawie, które nie przewiduje ani rozmowy przed rozwiązaniem umowy o pracę, ani obowiązku uzasadnienia pisma o rozwiązaniu stosunku pracy. J.A. zakwestionował zastosowaną procedurę i zasadność tego zwolnienia przed sądem w Paryżu.
Sąd orzekł, iż jedynie francuskie prawo ma zastosowanie do sporu na podstawie art. 6 Konwencji o prawie adekwatnym dla zobowiązań umownych, otwartej do podpisu w Rzymie 19.6.1980 r. (Dz.Urz. UE L z 1980 r. Nr 266, s. 1; dalej: RzymK) i iż rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło bez rzeczywistej i poważnej przyczyny, oraz zasądził od Hortis zapłatę na rzecz J.A. kwot odszkodowawczych. Sąd przyjął, iż nie można odstąpić w drodze umowy od francuskich przepisów nakazujących odbycie rozmowy przed wypowiedzeniem oraz uzasadnienie pisma o rozwiązaniu stosunku pracy, ponieważ zasadniczo miejscem wykonywania pracy była Francja.
Sąd odsyłający powziął wątpliwości co do stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa francuskiego, które zapewniają większą ochronę niż przepisy prawa szwajcarskiego. Zapytał zatem, czy powinien on na podstawie art. 6 ust. 2 in fine RzymK ustalić istnienie ściślejszych związków tej umowy ze Szwajcarią, biorąc również pod uwagę związki wynikające z dokonanego przez strony wyboru prawa w ramach wykonywania tej umowy i odstąpić od stosowania francuskiego prawa.
Stanowisko TS
Ustalenie prawa adekwatnego
Zgodnie z art. 6 ust. 1 RzymK w umowach o pracę wybór prawa adekwatnego, dokonany przez strony na podstawie art. 3 tej Konwencji nie może prowadzić do pozbawienia pracownika ochrony, która przysługuje mu na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 6 ust. 2 in fine RzymK, o ile z całokształtu okoliczności wynika, iż umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z innym państwem niż państwo określone na podstawie łączników zawartych w art. 6 ust. 2 lit. a) i b) RzymK, to na sądzie krajowym spoczywa obowiązek odstąpienia od stosowania tych łączników i zastosowania prawa tego innego państwa. Trybunał uznał, iż sąd krajowy może wziąć pod uwagę inne elementy stosunku pracy, o ile okaże się, iż elementy dotyczące jednego z dwóch łączników określonych w art. 6 ust. 2 lit. a) i b) RzymK prowadzą do stwierdzenia, iż umowa wykazuje ściślejszy związek z innym państwem niż państwo wyznaczone przy zastosowaniu tych dwóch łączników.
Trybunał uściślił również, iż ponieważ celem art. 6 RzymK jest zapewnienie odpowiedniej ochrony pracownikowi, przepis ten musi gwarantować stosowanie do umowy o pracę prawa państwa, z którym umowa ta jest najściślej związana. W ocenie TS ta wykładnia nie musi jednak koniecznie prowadzić do stosowania we wszystkich sytuacjach prawa najkorzystniejszego dla pracownika (wyrok z 12.9.2013 r., Schlecker, C-64/12, Legalis, pkt 34).
W niniejszej sprawie, w przypadku gdyby z całokształtu okoliczności wynikało, iż rozpatrywana umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek ze Szwajcarią, której prawo zostało wybrane przez strony jako prawo adekwatne dla tej umowy, niż z Francją, gdzie J.A. w wykonaniu tej umowy zwykle świadczył pracę, TS uznał, iż sąd odsyłający powinien pominąć – na podstawie art. 6 ust. 2 in fine RzymK – bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa francuskiego zapewniające większą ochronę niż przepisy szwajcarskiego prawa.
Trybunał orzekł, iż art. 6 ust. 2 in fine RzymK należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku gdy strony dokonują wyboru prawa adekwatnego dla umowy o pracę, sąd krajowy powinien dać pierwszeństwo temu prawu poprzez odstąpienie od stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów przewidujących większą ochronę wynikającą z prawa, o którego zastosowanie wnosi pracownik, i które to prawo miałoby zastosowanie w braku wyboru prawa na podstawie art. 6 ust. 2 lit. a) i b) RzymK, w sytuacji gdy w świetle całokształtu okoliczności ta umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z państwem, którego prawo zostało wybrane przez strony jako prawo adekwatne dla tej umowy.
Zdaniem TS powyższa wykładnia jest także zgodna z treścią art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z 17.6.2008 r. w sprawie prawa adekwatnego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz.Urz. UE L z 2008 r. Nr 177, s. 6).
„Ściślejszy związek”
Z orzecznictwa TS wynika, iż w celu dokonania oceny związku, jaki umowa o pracę wykazuje z państwem innym niż państwo, w którym dany pracownik zwykle świadczy pracę, lub państwo siedziby przedsiębiorstwa, w którym pracownik został zatrudniony, sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie elementy charakteryzujące stosunek pracy. W tym względzie powinien on ocenić, który z tych elementów jest jego zdaniem najistotniejszy. Trybunał podkreślił, iż ten sąd nie może jednak automatycznie wywnioskować, iż należy odstąpić od stosowania normy ustanowionej w art. 6 ust. 2 lit. a) RzymK z tego tylko powodu, iż inne istotne okoliczności – poza rzeczywistym miejscem pracy lub państwem siedziby przedsiębiorstwa, w którym pracownik został zatrudniony – ze względu na swą liczbę wskazują na inne państwo. Ponadto Trybunał stwierdził, iż pośród ważnych elementów wskazujących na związek należy wziąć pod uwagę w szczególności państwo, w którym pracownik płaci podatek dochodowy i opłaty związane z dochodami ze swojej działalności, oraz państwo, w którym pracownik podlega systemowi zabezpieczenia społecznego oraz należy do rozmaitych systemów emerytalnych, ubezpieczenia zdrowotnego i na wypadek niezdolności do pracy. Ponadto sąd krajowy musi również uwzględnić całokształt okoliczności danej sprawy, takich jak między innymi parametry związane z określeniem wynagrodzenia i innych warunków pracy.
Trybunał podkreślił, iż sąd krajowy powinien w szczególności zbadać, czy elementy te wynikają ze wspólnego porozumienia lub czy pracodawca narzucił pracownikowi ich stosowanie.
Trybunał orzekł, iż art. 6 ust. 2 in fine RzymK, należy interpretować w ten sposób, iż w celu ustalenia, czy umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z państwem innym niż państwo, o którym mowa w art. 6 ust. 2 lit. a) i b) RzymK, sąd krajowy musi uwzględnić w ramach całościowej oceny wszystkie obiektywne czynniki charakteryzujące dany stosunek pracy, w tym te, które wynikają, w ramach wykonywania tej umowy, z dokonanego przez strony wyboru prawa adekwatnego dla tej umowy. W ramach tej całościowej oceny zadaniem tego sądu jest dokonanie odpowiedniego wyważenia tych elementów.
Komentarz
Bardzo istotny wyrok dla pracowników świadczących transgraniczną pracę zdalną i ich pracodawców w zakresie ustalania prawa adekwatnego dla łączącej ich umowy o pracę w kontekście zastosowania reguły ściślejszego związku z „innym państwem” na gruncie Konwencji rzymskiej oraz rozporządzenia Rzym I.
Trybunał uznaje, iż choćby jeżeli strony wybrały prawo adekwatne dla danej umowy o pracę, to prymat ma reguła ściślejszego związku tej umowy o pracę z „innym państwem”. Trybunał szczegółowo wyjaśnił w niniejszym wyroku, według jakich kryteriów sąd krajowy powinien ocenić ten ściślejszy związek. Trybunał przyjął, iż stosowanie prawa państwa, z którym umowa wykazuje ściślejszy związek, pozwala na zapewnienie odpowiedniej ochrony pracownika, przy czym TS podkreślił, iż to prawo niekoniecznie jest dla danego pracownika najkorzystniejsze.
Z wyroku tego wynika również, iż w transgranicznych stosunkach pracy prawo państwa, w którym pracownicy zwykle wykonują swoją pracę, nie zawsze wykazuje ów ściślejszy związek z daną umową o pracę. Ponadto pracodawcy zatrudniający pracowników świadczących transgraniczną pracę zdalną nie mogą jedynie powoływać się na klauzulę wyboru prawa adekwatnego, jeżeli z oceny wszystkich elementów charakteryzujących dany stosunek pracy wynika, iż umowa o pracę jest ściślej związana z innym państwem.
Na polskim sądzie rozpatrującym spór analogiczny do sprawy Hortis ciąży obowiązek wykładni zgodnej z tym wyrokiem TS. Sąd powinien nie tylko uwzględnić klauzulę wyboru prawa adekwatnego zawartą w umowie o pracę, ale również dokonać pełnej analizy danego stosunku pracy według kryteriów wskazanych przez Trybunał w tym wyroku.
Wyrok TS z 9.7.2026 r., Hortis, C-768/24, Legalis

12 godzin temu
![Skrócony czas pracy a pensja bez zmian - najpierw o 10% a potem o 20%. Dziemianowicz-Bąk: Bardziej wypoczęci pracownicy wracają do pracy z głową pełną innowacji [trwa pilotaż]](https://g.infor.pl/p/_files/39313000/czas-pracy-dokumenty-ksiegowy-nadgodziny-39312814.jpg)



