Prezes UKE ma nadzorować stosowanie Data Act

Etap prac i stan obecny

Rada Ministrów przyjęła projekt 13.10.2026 r. (nr w wykazie prac legislacyjnych: UC114). Do Sejmu wpłynął 19.10.2026 r., a 22.10.2026 r. skierowano go do pierwszego czytania w Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii, która ma się nim zająć 5.11.2026 r. Ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z 13.12.2023 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2017/2394 i dyrektywy (UE) 2020/1828 (akt w sprawie danych) (Dz.Urz. UE L z 2023 Nr 300, s. 2854; dalej: Data Act) stosuje się co do zasady od 12.9.2025 r. Reguluje ono m.in. dostęp do danych z produktów skomunikowanych (np. samochodów czy urządzeń inteligentnego domu), dzielenie się danymi między przedsiębiorcami, udostępnianie ich organom publicznym oraz zmianę dostawcy usług chmurowych. Prawa i obowiązki wynikają wprost z Data Act, jednak (jak przyznaje projektodawca) polskie prawo nie zawiera dziś rozwiązań pozwalających w pełni je stosować. Projekt dotyczy wyłącznie spraw, które Data Act pozostawia państwom członkowskim: organów, procedur i sankcji.

Jeden organ zamiast kilku

Data Act pozwala wyznaczyć więcej niż jeden adekwatny organ (art. 37 ust. 1 Data Act), ale projekt skupia wszystkie funkcje w rękach Prezesa UKE (art. 4 projektu). Projektodawca uzasadnia to doświadczeniem regulatora rynku komunikacji elektronicznej i chęcią uniknięcia sporów kompetencyjnych. Nowe zadania mają zostać dopisane do art. 419 ust. 1 ustawy z 12.7.2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1221).

Prezes UODO zachowuje kompetencje w zakresie ochrony danych osobowych, które przyznaje mu art. 37 ust. 3 Data Act. W postępowaniach skargowych i nadzorczych Prezes UKE będzie mógł zwrócić się do niego o stanowisko; termin na jego zajęcie wyniesie miesiąc, a w sprawach szczególnie skomplikowanych do 3 miesięcy (art. 2 projektu). Według uzasadnienia stanowisko ma charakter pomocniczy i nie warunkuje wydania decyzji.

Skargi użytkowników i osób trzecich

Skargi przewidziane w rozdziale II Data Act będą wszczynać postępowanie administracyjne zakończone decyzją Prezesa UKE (art. 6–8 projektu). Użytkownik zaskarży umowne ograniczenia lub zakazy dostępu do danych, uzasadniane wymogami bezpieczeństwa produktu (art. 4 ust. 2 Data Act). Użytkownik albo osoba trzecia, której dane mają zostać udostępnione, zakwestionuje też wstrzymanie lub zawieszenie dzielenia się danymi oraz odrzucenie wniosku z powołaniem na tajemnicę przedsiębiorstwa (art. 4 ust. 7 i 8 oraz art. 5 ust. 10 i 11 Data Act). Status strony uzyska zarówno właściciel danych, jak i skarżący.

Dane dla sektora publicznego

Prezes UKE rozstrzygnie również spory na tle udostępniania danych organom sektora publicznego, Komisji Europejskiej, EBC i organom Unii w razie wyjątkowej potrzeby, m.in. o odmowę dostarczenia danych, o sam wniosek, o wysokość rekompensaty i o przekazanie danych organizacjom badawczym lub urzędom statystycznym (art. 10–13 projektu). Przesłanki żądania danych wynikają wyłącznie z Data Act, projekt ich nie rozszerza. Wnioski organów Prezes UKE opublikuje w BIP, chyba iż publikacja zagrażałaby bezpieczeństwu publicznemu (art. 9 projektu w zw. z art. 17 ust. 2 lit. g Data Act).

Certyfikacja organów rozstrzygania sporów

Prezes UKE będzie certyfikował na 5 lat organy rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 10 Data Act. Warunki z art. 10 ust. 5 Data Act trzeba spełniać przez cały okres certyfikacji; w razie wątpliwości regulator zażąda dokumentów, a gdy warunki przestaną być spełniane, cofnie certyfikację decyzją natychmiast wykonalną. Wniosek o przedłużenie na kolejne 5 lat trzeba złożyć najpóźniej 60 dni przed upływem certyfikacji; spóźniony pozostanie bez rozpoznania (art. 17–24 projektu).

Skarga ogólna i postępowanie z urzędu

Każdy, kto uważa, iż naruszono jego prawa wynikające z Data Act, może wnieść skargę na podstawie art. 38 Data Act. Prezes UKE poinformuje skarżącego o przebiegu postępowania i podjętej decyzji w ciągu 2 miesięcy od wpływu skargi, a w razie opóźnienia najpóźniej w ciągu 4 miesięcy. Nie będzie to skarga w rozumieniu działu VIII KPA (art. 25 projektu).

Podstawowym narzędziem nadzoru będzie wszczynane z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przepisów Data Act (art. 26–30 projektu). Prezes UKE wskaże stronie stwierdzone naruszenia i wyznaczy co najmniej 14 dni na zajęcie stanowiska. o ile strona go nie przedstawi albo nie pozwoli ono stwierdzić braku naruszenia, otrzyma wezwanie do zaprzestania naruszeń z terminem, który na uzasadniony wniosek można przedłużyć. Decyzję nakazującą usunięcie naruszeń i nakładającą karę Prezes UKE wyda dopiero wtedy, gdy naruszenie trwa po upływie tego terminu. o ile naruszenia nie było albo ustało, postępowanie zostanie umorzone.

Kary pieniężne

Karom podlegać będą naruszenia obowiązków m.in. producentów produktów skomunikowanych, posiadaczy danych, użytkowników, osób trzecich i dostawców usług przetwarzania danych (art. 31 ust. 1–14 projektu). Kara wyniesie do 100 000 zł, a w przypadku przedsiębiorcy do 4% obrotu z roku obrotowego poprzedzającego jej nałożenie. Przy jej wymiarze Prezes UKE uwzględni kryteria z art. 40 ust. 3 Data Act i możliwości finansowe podmiotu; będzie też mógł odstąpić od nałożenia kary. Przedsiębiorca, który na żądanie w ciągu 30 dni nie przekaże danych potrzebnych do jej obliczenia, musi się liczyć z ustaleniem kary w sposób szacunkowy. Nie zastosuje się art. 189e KPA, a więc siła wyższa nie wyłączy odpowiedzialności. Skarga do sądu administracyjnego wstrzyma wykonanie decyzji o karze.

Pozostałe rozwiązania

Minister adekwatny do spraw informatyzacji będzie powiadamiał Komisję Europejską o przepisach krajowych niezezwalających na sprzedaż danych na potrzeby statystyki publicznej i zgłaszał jej zastrzeżenia do wspólnych specyfikacji w zakresie interoperacyjności (art. 14 i 16 projektu). Limit wydatków UKE na realizację ustawy w latach 2027–2036 wyniesie 93,23 mln zł.

Projekt nie zmienia obowiązków materialnych, które wynikają z Data Act już dziś. Zmieni się sposób ich egzekwowania: spór o dostęp do danych będzie mógł trafić do Prezesa UKE, a naruszenie niezakończone mimo wezwania, skończyć się karą liczoną od obrotu.