3 godzin temu
Przyczyny wprowadzenia zmian
W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, iż przewidziane w nim zmiany stanowiły konsekwencję rozwiązań zawartych w projekcie ustawy głównej oraz miały najważniejsze znaczenie dla ukształtowania instytucji umowy o wspólnym pożyciu i statusu osoby najbliższej w związku uzyskiwanego z chwilą zawarcia tej umowy. Projekt przepisów wprowadzających szczegółowo określał konsekwencje merytoryczne i legislacyjne, jakie należało wprowadzić do innych ustaw.
Projekt zawierał m.in. uregulowania dotyczące prawa do pochówku, opieki zdrowotnej, zabezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, pomocy społecznej, dziedziczenia, podatków, a także udzielania cudzoziemcom prawa pobytu. W jego uzasadnieniu wskazano, iż zmiany miały zostać dokonane w 238 ustawach. Poniżej zostały omówione wybrane z nich.
Zmiany w KRO
Projekt ustawy przewidywał dodanie art. 13a ustanawiającego zasadę, iż nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje stroną umowy o wspólnym pożyciu, chyba iż jest stroną tej umowy wraz z osobą, z którą zamierza zawrzeć małżeństwo. Unieważnienia małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków stroną umowy o wspólnym pożyciu mógł żądać każdy, kto miał w tym interes prawny. Projekt zakładał natomiast, iż nie można unieważnić małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków stroną umowy o wspólnym pożyciu, o ile ta umowa ustała lub została unieważniona, chyba iż ustanie tej umowy nastąpiło przez śmierć osoby, która zawarła małżeństwo pozostając stroną umowy o wspólnym pożyciu.
Projektowana nowelizacja obejmowała też dodanie art. 31 § 3 KRO, zgodnie z którym o ile małżeństwo zostało zawarte przez osoby pozostające w chwili jego zawarcia stronami umowy o wspólnym pożyciu, w której ustanowiły wspólność majątkową:
- majątek wspólny małżonków obejmuje także przedmioty majątkowe wchodzące w skład majątku wspólnego w dniu ustania umowy o wspólnym pożyciu,
- udziały małżonków w majątku wspólnym po ustaniu wspólności ustawowej są równe, choćby o ile umowa o wspólnym pożyciu przewidywała nierówne udziały stron we wspólności majątkowej
– chyba iż osoby te przed dniem zawarcia małżeństwa zawarły umowę majątkową, o której mowa w art. 47 KRO, o odmiennej treści.
Przewidywała ona też zmianę brzmienia art. 60 § 3 KRO w ten sposób, iż obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasać miał w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa albo umowy o wspólnym pożyciu.
Projekt zakładał również, iż małżonek pozostający w separacji nie będzie mógł zawrzeć małżeństwa ani umowy o wspólnym pożyciu.
Zmiany w KC
W projekcie ustawy przewidziano, iż umieszczenie w firmie nazwiska albo pseudonimu osoby fizycznej w razie jej śmierci wymagać miało zgody strony jej umowy o wspólnym pożyciu. Analogiczną zmianę przewidziano w przypadku utraty członkostwa przez wspólnika. Ponadto, założono dodanie art. 121 pkt 3a KC, zgodnie z którym bieg przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu co do roszczeń, które przysługują jednej ze stron umowy o wspólnym pożyciu przeciwko drugiej stronie tej umowy – przez czas trwania umowy o wspólnym pożyciu.
Nowelizacji miały ulec również art. 301 § 1 i 2 KC w ten sposób, iż mający służebność mieszkania mógł przyjąć na mieszkanie również stronę umowy o wspólnym pożyciu oraz miało być możliwe umówienie się, iż po śmierci uprawnionego służebność mieszkania przysługiwać będzie także stronie umowy o wspólnym pożyciu. Przepisy art. 6801 § 1 i 2 KC dotyczące najmu lokalu przez małżonków miały znaleźć odpowiednie zastosowanie do stron umowy o wspólnym pożyciu. Strony te miały również zyskać prawo do wstąpienia w stosunek najmu lokalu w razie śmierci najemcy, a także do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym.
Projekt zakładał, iż strona umowy o wspólnym pożyciu tej osoby nie będzie mogła być świadkiem przy sporządzaniu testamentu.
Zmiany w KPC
Nowelizacja miała obejmować zmianę art. 17 pkt 1 KPC w ten sposób, iż spod adekwatności sądów okręgowych miały zostać wyłączone sprawy o ustalenie nieistnienia umowy o wspólnym pożyciu, a także o rozwiązanie lub unieważnienie tej umowy. W art. 17 pkt 4 KPC przewidziano natomiast wyłączenie dotyczące spraw o ustanowienie rozdzielności majątkowej między stronami umowy o wspólnym pożyciu.
W ramach przepisów o adekwatności wyłącznej dodany miał zostać art. 41a KPC, zgodnie z którym powództwo ze stosunku umowy o wspólnym pożyciu wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu jej strony miały ostatnie miejsce zamieszkania, o ile choć jedna z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie adekwatny miał być sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a o ile i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda.
Projekt ustawy przewidywał rozszerzenie zastosowania art. 170 KPC dotyczącego niedopuszczalności przywrócenia terminu do złożenia środka odwoławczego również od wyroku orzekającego unieważnienie umowy o wspólnym pożyciu lub rozwiązanie takiej umowy albo ustalającego jej nieistnienie, o ile choćby jedna ze stron zawarła po uprawomocnieniu się wyroku nowy związek małżeński albo nową umowę o wspólnym pożyciu.
Niedopuszczalne miało być wniesienie skargi kasacyjnej oraz skargi o wznowienie postępowania w sprawach o rozwiązanie umowy o wspólnym pożyciu oraz wyroku ustalającego nieistnienie umowy o wspólnym pożyciu lub orzekającego unieważnienie takiej umowy albo jej rozwiązanie, o ile choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się wyroku zawarła związek małżeński albo umowę o wspólnym pożyciu.
Projekt przewidywał również dodanie do KPC Działu IIA – Sprawy z zakresu umów o wspólnym pożyciu.
Inne ustawy
W projekcie ustawy przewidziano m.in. również:
- przyznanie stronom umowy o wspólnym pożyciu prawa do pochówku;
- przyznanie stronom umowy o wspólnym pożyciu uprawnień przewidzianych w procedurze administracyjnej, sądowoadministracyjnej, karnej, cywilnej, egzekucyjnej, wykroczeniowej w postaci umożliwienia pełnienia roli pełnomocnika, a także korzystanie z uprawnień przyznanych członkom najbliższej rodziny, takich m.in. jak prawo odmowy zeznań;
- zmiany odpowiednich przepisów zakazujących małżonkom i innym członkom rodziny pełnienia funkcji czy piastowania stanowisk, w tym w komisjach, radach konkursowych i innych gremiach;
- wprowadzenie wobec osób, które są zobowiązane sporządzać oświadczenia majątkowe, obowiązku uwzględniania w nich majątku wspólnego, o ile osoby pozostające w umowie o wspólnym pożyciu zdecydowały się na wspólność majątkową ustanowioną umową o wspólnym pożyciu;
- zmiany w definicji osoby bliskiej w ustawie z 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, oraz w innych ustawach z obszaru ochrony zdrowia;
- uprawnienie stron umowy o wspólnym pożyciu do wspólnego opodatkowania dochodów;
- uwzględnienie osoby będącej stroną umowy o wspólnym pożyciu w I grupie podatkowej w rozumieniu ustawy z 28.7.1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 478);
- umożliwienie otrzymania zasiłku opiekuńczego stronie umowy o wspólnym pożyciu, która została zwolniona od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad osobą będącą drugą stroną umowy o wspólnym pożyciu czy jej dziećmi;
- uzyskanie odszkodowania przez strony umowy o wspólnym pożyciu, których członek rodziny (strona umowy) zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,
- możliwość objęcia stron umowy o wspólnym pożyciu ubezpieczeniem zdrowotnym.
Etap legislacyjny: Prezydent RP zawetował ustawę.
