Sąd nie może zamienić skazania bez rozprawy na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności

Stan faktyczny

SR w W. zezwolił A.C. na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe z art. 56 § 2 KKS w zb. z art. 62 § 2a KKS i art. 61 § 1 KKS w zw. z art. 6 § 2 KKS i art. 7 § 1 KKS. Wobec A.C. orzeczono karę grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na 170 zł.

Wyrok uprawomocnił się, jednak Prokurator Generalny wniósł kasację na niekorzyść oskarżonego. Do aktu oskarżenia skierowanego przeciwko A.C. dołączono wniosek Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w W. o skazanie oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie oskarżonemu uzgodnionej z nim kary grzywny.

SR w W. nie rozpoznał jednak tego wniosku. Zamiast tego udzielił A.C. zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, mimo iż nie został złożony stosowny wniosek ani przez oskarżonego, ani przez Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w W.

Przed udzieleniem przez SR w W. zgody na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, oskarżony nie spełnił niezbędnych warunków uzasadniających taki tryb orzekania. Jak wyjaśniono, przypisane A.C. przestępstwo skarbowe, wyczerpujące znamiona przestępstwa m.in. z art. 62 § 2a KKS zagrożone jest karą grzywny do 720 stawek dziennych, a także karą więzienia albo obu tymi karami łącznie, co wyklucza zastosowanie takiego trybu. A.C. nie uiścił też kwoty odpowiadającej co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za przestępstwo skarbowe oraz nie uiścił co najmniej zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania.

Skazanie bez rozprawy

Zgodnie z art. 156 § 1 KKS prokurator, a także finansowy organ postępowania przygotowawczego może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie, bez przeprowadzania rozprawy, wyroku skazującego, o ile okoliczności popełnienia czynu zabronionego nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, iż cele postępowania zostaną osiągnięte. Co istotne wniosek ten musi zawierać wskazanie uzgodnionych z oskarżonym kary lub środka karnego za zarzucane mu przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe. Wniosek może dotyczyć tylko sytuacji określonych w art. 156 § 2 KKS.

SN uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę SR w W. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, iż z uwagi na złożenie przez finansowy organ postępowania przygotowawczego wniosku, w trybie art. 156 § 1 KKS, obowiązkiem SR w W. było dokonanie kontroli tego wniosku pod kątem jego poprawności formalnej i merytorycznej. W przypadku spełnienia wszystkich wymagań Sąd powinien wydać wyrok skazujący oskarżonego za zarzucane mu przestępstwo skarbowe. Natomiast w razie braku podstaw do uwzględnienia wniosku obowiązkiem Sądu było rozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych stosownie do treści art. 156 § 3 KKS w zw. z art. 343 § 7 KPK.

Zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności

W razie wystąpienia przez sprawcę o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, art. 145 KKS uprawnia finansowy organ postępowania przygotowawczego do wniesienia do sądu zamiast aktu oskarżenia wniosku o udzielenie takiego zezwolenia. Zgodnie z art. 17 KKS sąd może udzielić zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, o ile wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości, a jednocześnie: uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną, o ile w związku z przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie tej należności; sprawca uiścił kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony; sprawca wyraził zgodę na przepadek przedmiotów co najmniej w takim zakresie, w jakim ten przepadek jest obowiązkowy, a w razie niemożności złożenia tych przedmiotów – uiścił ich równowartość pieniężną; uiszczono co najmniej zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania. Ustawodawca wskazuje również sytuacje, w których udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności jest niedopuszczalne. Ma to miejsce wówczas gdy: przestępstwo skarbowe zagrożone jest karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności; przestępstwo skarbowe zagrożone tylko karą grzywny popełniono w warunkach określonych w art. 37 § 1 KKS lub art. 38 § 2 KKS; zgłoszono interwencję co do przedmiotu podlegającego przepadkowi, chyba iż zostanie ona cofnięta przez interwenienta do czasu wniesienia aktu oskarżenia do sądu.

Stanowisko SN

W uzasadnieniu wyroku podkreślono, iż instytucje skazania bez rozprawy i dobrowolnego poddania się odpowiedzialności stanowią różne podstawy orzekania bez przeprowadzania rozprawy i nie mogą być stosowane zamiennie. Zdaniem SN nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż złożony w tej sprawie przez oskarżyciela wniosek o skazanie bez rozprawy w trybie art. 156 KKS jest równoznaczny z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, o którym mowa w art. 145 KKS. W konsekwencji niedopuszczalne było udzielenie przez SR w W. oskarżonemu zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe pomimo braku wniosku ze strony oskarżonego i organu postępowania przygotowawczego. Nie zostały spełnione również pozostałe warunki konieczne do zastosowania omawianej instytucji, a mianowicie oskarżony nie uiścił ani kwoty odpowiadającej co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za przestępstwo skarbowe ani co najmniej zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania. Co istotne w tej sprawie niedopuszczalne było udzielenia przez Sąd zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, choćby gdyby wskazane wymogi zostały spełnione, gdyż zarzucane oskarżonemu przestępstwo skarbowe, z uwagi na przyjęcie w kumulatywnej kwalifikacji art. 62 § 2a KKS, zagrożone jest oprócz karą grzywny także karą więzienia albo obu tymi karami łącznie. Z uwagi na te wszystkie okoliczności SR w W. nie miał uprawnienia do skorzystania z instytucji z art. 148 KKS.