Samo zabezpieczenie zabytku nie daje prawa do zwolnienia z podatku od nieruchomości

4 godzin temu

Sprawa dotyczyła zespołu dawnej elektrowni miejskiej w S. Został on wpisany indywidualnie do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 1996 r. Wpis obejmował budynek elektrowni oraz grunt, na którym był posadowiony. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z 12.1.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 707; dalej PodLokU) grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru zabytków są zwolnione z podatku od nieruchomości pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Wyjątkiem są części tych nieruchomości zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej. Właściciele zespołu dawnej elektrowni miejskiej w S. ubiegali się o zwolnienie z podatku od nieruchomości za 2021 r., twierdząc, iż podejmowali działania służące zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku.

Ocena organów podatkowych

Organy podatkowe ustaliły, iż budynek znajdował się w złym stanie technicznym i wymagał licznych napraw oraz prac konserwatorskich. Obiekt był zdewastowany, część otworów okiennych zabezpieczono blachą lub folią, inne zamurowano, a niektóre drzwi i otwory wejściowe pozostawały uszkodzone lub prowizorycznie zabezpieczone. Elewacja była zdegradowana, pokryta graffiti, widoczne były ubytki gzymsów i obróbek blacharskich. Miejski Konserwator Zabytków w pismach z 2020, 2021 i 2022 r. wskazywał, iż budynek elektrowni nie jest utrzymywany i konserwowany zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Ocena ta znalazła potwierdzenie również w informacjach Wojewódzkiego Konserwatora.

W rezultacie organy podatkowe odmówiły zastosowania zwolnienia z podatku od nieruchomości za 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach utrzymało to rozstrzygnięcie uznając, iż właściciele nie wykazali spełnienia ustawowego warunku utrzymywania i konserwowania obiektu zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Sam fakt wykonania niektórych prac zabezpieczających nie oznaczał należytego sprawowania opieki nad nieruchomością.

Sprawa w sądzie

Właściciele zaskarżyli decyzję do WSA w Białymstoku. Argumentowali, iż wykonywali wszystkie możliwe w istniejących okolicznościach czynności służące ochronie obiektu. Podważali również ocenę konserwatora zabytków i wskazywali na potrzebę przeprowadzenia dodatkowych dowodów, w szczególności z opinii biegłego. Wyrokiem z 24.4.2025 r., I SA/Bk 21/25, Legalis, WSA oddalił skargę. Uznał, iż zgromadzony materiał dowodowy, obejmujący dokumentację konserwatorską i wyniki oględzin, potwierdzał niewłaściwy stan zabytku. Sąd podkreślił, iż organy podatkowe mogą korzystać z informacji organów nadzoru konserwatorskiego, które dysponują specjalistyczną wiedzą pozwalającą ocenić sposób wykonywania obowiązków związanych z ochroną zabytków.

Właściciele wnieśli skargę kasacyjną do NSA. Zarzucali przede wszystkim naruszenie art. 7 ust. 1 pkt 6 PodLokU w związku z art. 5 ustawy z 23.7.2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292; dalej OchrZabU). Ich zdaniem organy błędnie uznały, iż podejmowane działania nie spełniały warunków zwolnienia. Kwestionowali także odmowę powołania biegłego oraz wiarygodność stanowiska miejskiego konserwatora.

NSA w wyroku z 17.7.2026 r., III FSK 902/25, Legalis, uznał skargę kasacyjną za niezasadną. Sąd zwrócił uwagę na art. 7 ust. 1 pkt 6 PodLokU. NSA podkreślił, iż przewidziane w tym przepisie zwolnienie jest wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Jego wykładnia nie może mieć charakteru rozszerzającego, powinna jednak uwzględniać również cel regulacji. NSA odwołał się do art. 5 OchrZabU, który określa obowiązki właściciela lub posiadacza zabytku. Obejmują one m.in. zapewnienie warunków prowadzenia badań, prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, zabezpieczenie obiektu i jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystanie z niego w sposób gwarantujący trwałe zachowanie jego wartości.

Ocena NSA

W ocenie sądu opieka nad zabytkiem nie może ograniczać się do niedopuszczenia do dalszego pogorszenia jego stanu. Konieczne jest podejmowanie działań pozwalających zachować wartości historyczne i naukowe. choćby poprawa stanu nieruchomości w stosunku do momentu jej nabycia nie oznacza automatycznie spełnienia warunków zwolnienia. Odnosząc te zasady do rozpatrywanej sprawy, NSA stwierdził, iż indywidualny wpis budynku i gruntu do rejestru zabytków był bezsporny. Nie została jednak spełniona druga przesłanka zwolnienia, czyli utrzymanie i konserwacja obiektu zgodnie z przepisami. Stan nieruchomości był zły, co potwierdziły oględziny przeprowadzone w 2019 r. i 2021 r. oraz stanowiska miejskiego i wojewódzkiego konserwatora.

Sąd nie podzielił także argumentu dotyczącego rzekomych przeszkód w prowadzeniu prac konserwacyjnych. W ocenie NSA, brak miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz niepewność związana z projektowaną linią kolejową nie zwalniały właścicieli z obowiązku adekwatnej opieki nad zabytkiem.

NSA wskazał również, iż decyzja o warunkach zabudowy dotycząca adaptacji obiektu na cele usługowe, którą uzyskali właściciele zabytku, nie oznacza upoważnienia do prowadzenia robót budowlanych. Akceptację sądu zyskała także ocena WSA dotycząca materiału dowodowego. Stanowiska konserwatorów nie były jedynymi dowodami, ponieważ uzupełniały je protokoły oględzin i dokumentacja fotograficzna. Nie było zatem konieczności powoływania dodatkowego biegłego. Przedstawiona przez właścicieli opinia techniczna z 17.4.2024 r. dotyczyła przede wszystkim późniejszego stanu obiektu i nie podważała ustaleń odnoszących się do 2021 r.

W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, iż warunek utrzymywania i konserwacji zabytku musi być rozumiany szeroko i nie może ograniczać się wyłącznie do działań zabezpieczających.
Wyrok NSA z 17.7.2026 r., III FSK 902/25, Legalis
Idź do oryginalnego materiału