6 godzin temu
Stan faktyczny
Sędzia w stanie spoczynku K.Ł. wystąpiła z wnioskiem o zgodę na wykonywanie dodatkowego zajęcia polegającego na prowadzeniu wykładów na uczelni. Prezes SO w S. wyraził sprzeciw powołując się na art. 86 § 1, 2 i 5 w zw. z art. 104 § 1 i art. 105 § 1 ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 334; dalej: PrUSP). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd podkreślił, iż K.Ł. przeszła w stan spoczynku 3 lata wcześniej z uwagi na trwałą niezdolność do pełnienia urzędu sędziego z powodu choroby. Prezesa SO uznał, iż w tych okolicznościach wykonywanie dodatkowego zajęcia może przynosić ujmę godności urzędu sędziego, nie służy dobru wymiaru sprawiedliwości i jego postrzeganiu w zewnętrznym odbiorze. Jak podkreślił Prezes SO, ocena ta jest niezależna od tego, czy aktualny stan zdrowia K.Ł. pozwalałby na podejmowanie dodatkowego zajęcia, a nie pozwalałby na pełnienie służby.
Zakaz dodatkowej pracy dla sędziów
Stosownie do art. 86 § 1 w zw. z art. 105 § 1 PrUSP, sędzia nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia. Jedyny wyjątek to zatrudnienie na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach (1 etat), ale i ono możliwe jest tylko wówczas, gdy jego wykonywanie nie przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego. Sędziemu nie wolno także podejmować innego zajęcia ani sposobu zarobkowania, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków sędziego, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego.
Zgodnie z polskim prawem, a konkretnie z art. 86 § 2 PrUSP, sędzia nie musi prosić o formalną zgodę na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, ale ma bezwzględny obowiązek uprzedniego zawiadomienia prezesa adekwatnego sądu o swoim zamiarze. Prezes natomiast może się sprzeciwić podjęciu dodatkowego zatrudnienia, o ile uzna, iż będzie ono będzie przeszkadzało w pełnieniu obowiązków sędziego. Może też sprzeciwić się podejmowaniu lub kontynuowaniu innego zajęcia, które przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego, osłabia zaufanie do jego bezstronności lub przynosi ujmę godności urzędu sędziego. Co istotne, stosuje się odpowiednio do sędziego w stanie spoczynku na mocy art. 105 PrUSP.
Zarzuty skargi
K.Ł. wniosła o uchylenie czynności Prezesa SO w S. W skardze podkreślała, iż celem zakazu jest ochrona godności urzędu sędziowskiego i prawidłowe wykonywanie zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Tymczasem Prezes SO w S. przyjął, iż przejście w stan spoczynku z powodów zdrowotnych w istocie dyskredytuje jakąkolwiek inną aktywność zawodową. Skarżąca argumentowała, iż sędziowie w stanie spoczynku dysponują większą ilością czasu i praca wykonywana na uczelni nie spowoduje niewywiązywania się z obowiązków służbowych. W jej ocenie art. 86 § 2 PrUSP nie ma zastosowania do sędziego w stanie spoczynku zatrudnionego na uczelni. W orzecznictwie SN przyjmuje się, iż wykonywanie pracy dydaktycznej w okresie zwolnienia lekarskiego, która jest zalecana w procesie terapeutycznym, nie może być poczytane za wykorzystanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem i tym samym za naruszenie godności urzędu sędziego (wyrok SN z 24.9.2014 r., SNO 41/14, Legalis).
Skarżąca twierdziła, iż w jej przypadku praca na uczelni jako aktywność intelektualna przyczynia się do zachowania poczucia przydatności i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym. Ten aspekt jest szczególnie istotny dla osób, które musiały zrezygnować z dotychczasowych obowiązków ze względów zdrowotnych. W ocenie K.Ł. aktywność będąca formą osobistego rozwoju i wykorzystania doświadczenia w żaden sposób nie narusza godności urzędu sędziego w stanie spoczynku.
Status sędziego w stanie spoczynku
WSA w Gdańsku odrzucił skargę uznając, iż jest niedopuszczalna. W ocenie Sądu sprawa, której przedmiotem pozostaje wyrażenie zgody przez prezesa adekwatnego sądu w stosunku do sędziego tego sądu na jego dodatkowe zatrudnienie bądź inne zajęcie, w tym także do sędziego w stanie spoczynku, dotyczy sfery uprawnień pracowniczych. Jak podkreślono, powołanie na stanowisko sędziego następuje na czas nieoznaczony, a przejście w stan spoczynku nie powoduje ustania stosunku pracy. Stosunek służbowy sędziego nie wygasa, ale tylko ulega przekształceniu (zob. wyrok TK z 6.3.2007 r., SK 54/06, Legalis). Sędzia w stanie spoczynku, mimo braku obowiązku świadczenia pracy, pozostaje w służbie. W konsekwencji wobec niego mają zastosowanie wszystkie przepisy dotyczące sędziów w stanie czynnym, których stosowaniu nie sprzeciwia się szczególna pozycja sędziego w stanie spoczynku.
Sąd uznał więc, iż sprzeciw Prezesa SO w S. nie stanowi czynności o charakterze publicznoprawnym, podlegającej zaskarżeniu do sądu administracyjnego, ale czynność podejmowaną w ramach stosunku służbowego sędziego. Mimo pewnych odrębności między sytuacją sędziego w stanie czynnym a pozycją sędziego w stanie spoczynku, należy uznać, iż sędzia w stanie spoczynku może dochodzić roszczeń ze stosunku służbowego przed sądem pracy. W uzasadnieniu podkreślono, iż od 3.4.2018 r., na podstawie art. 108 ustawy z 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2018 r. poz. 5), utracił moc obowiązującą art. 86 § 6 PrUSP, który dawał możliwość poddania weryfikacji przez kolegium adekwatnego sądu sprzeciwu wyrażonego przez prezesa. w tej chwili przepisy nie przewidują jakiejkolwiek drogi kontroli prawnej decyzji prezesa sądu o sprzeciwie wobec zamiaru podjęcia zatrudnienia albo podejmowania lub kontynuowania innego zajęcia przez sędziego czy też sędziego w stanie spoczynku. Mając na uwadze art. 45 ust. 1 i art. 177 Konstytucji RP, WSA w Gdańsku stwierdził więc, iż zaskarżona czynność Prezesa SO w S. podlega kontroli jaką sprawuje sąd pracy w ramach przyznanej mu adekwatności.
Stanowisko NSA
NSA oddalił skargę kasacyjną K.Ł. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, iż choć art. 86 § 5 PrUSP wprost stanowi o wydaniu decyzji o sprzeciwie, to nie można tej regulacji odczytywać literalnie. Sprzeciw ten nie stanowi decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 104 § 1 KPA. Ustawodawca przyjmuje tu wyłącznie potoczne rozumienie terminu „decyzja”, w znaczeniu rozstrzygania o czymś. Wyrażony przez Prezes SO w S. sprzeciw nie jest zatem decyzją administracyjną, nie jest też innym aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143), gdyż nie stanowi wykonywania administracji publicznej.
NSA wyjaśnił, iż zaskarżona przez K.Ł. czynność podejmowana jest w ramach specyficznie skonstruowanego stosunku służbowego sędziego, który nawiązuje się po doręczeniu aktu powołania. W aspekcie pracowniczym łączy on sędziego ze wskazanym w akcie powołania sądem, jako pracodawcą, a w aspekcie publicznoprawnym z państwem. W ocenie NSA roszczenia ze stosunku służbowego, w jakim pozostaje sędzia po przeniesieniu w stan spoczynku są roszczeniami, które mogą być dochodzone przed sądem pracy. Sędzia jako pracownik może wytoczyć powództwo o ustalenie, iż podjęcie konkretnego zatrudnienia nie koliduje z zakazami z art. 86 § 1-3 PrUSP, jak również, iż pracodawca sędziego może wytoczyć powództwo o ustalenie, iż podjęcie zatrudnienia narusza zakazy (zob. wyrok SN z 18.7.2002 r., III RN 38/02, Legalis; Wyrok SN z 6.1.1999 r., III RN 180/98, Legalis).
NSA nie zgodził się z zarzutami K.Ł. sprowadzającymi się do obowiązku odmiennego traktowania sytuacji sędziego w stanie spoczynku, w stosunku do aktywnego zawodowo sędziego. Jak wyjaśniono, sędzia przechodzący w stan spoczynku zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia pracy, ale zachowuje dotychczasowy status, jego stosunek służbowy nie ulega rozwiązaniu. W efekcie na sędziach w stanie spoczynku spoczywają te same obowiązki i ograniczenia co na sędziach w stanie czynnym. Dotyczy to także ograniczeń związanych z podejmowaniem dodatkowego zatrudnienia. Kwestia ta ma charakter cywilny, należy bowiem do sfery pracowniczej stosunku służbowego sędziego.
Postanowienie NSA z 7.5.2026 r., II GSK 550/26, Legalis
