3 godzin temu
Stan faktyczny
Referendarz sądowy wydał nakaz zapłaty, w którym nakazano A.W. zapłatę na rzecz powoda ponad 13 tys. zł wraz z odsetkami oraz ponad 2,5 tys. zł tytułem zwrotu kosztów procesu. A.W. wniósł sprzeciw, jednak Sąd Rejonowy w W. odrzucił ten środek zaskarżenia z uwagi na nieuzupełnienie jego braków formalnych. Postanowienie to, wraz ze sporządzonym z urzędu uzasadnieniem, zostało doręczone jedynie pełnomocnikowi powoda. Pomimo tego pełnomocnik pozwanego wniósł zażalenie kwestionując postanowienie i podnosząc fakt jego niedoręczenia. Po wpływie zażalenia SR w W. doręczył pełnomocnikowi A.W. odpis postanowienia.
Sąd Okręgowy w W. odrzucił zażalenie, wskazując, iż zgodnie z art. 357 § 21 KPC postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy podlega ono zaskarżeniu, i tylko na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia. W konsekwencji warunkiem rozpoznania przez sąd odwoławczy zażalenia jest uprzednie złożenie przez skarżącego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia kwestionowanego orzeczenia (zob. uchwała SN z 20.8.2021 r., III CZP 59/20, Legalis). Z uwagi na niedochowanie tego wymogu Sąd nie mógł rozpoznać merytorycznie zażalenia wniesionego przez pełnomocnika A.W.
Skarga nadzwyczajna RPO
RPO zaskarżył orzeczenie SO w W. zarzucając mu rażące naruszenie art. 373 § 1 w zw. z art. 397 § 3 w zw. z art. 357 § 2 w zw. z art. 358 KPC w brzmieniu obowiązującym do 6.11.2019 r. w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469; dalej: ZmKPC19), w brzmieniu obowiązującym do 30.6.2023 r. RPO stwierdził, iż na skutek tych uchybień doszło do naruszenia wynikającego z art. 78 Konstytucji RP prawa pozwanego do kontroli instancyjnej wydanego przez SR w W. postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu. RPO wskazał, iż uzasadnienie kwestionowanego zażaleniem postanowienia powinno być i w rzeczywistości zostało sporządzone z urzędu, gdyż w sprawie miały zastosowanie art. 357 § 2 w zw. z art. 358 KPC w brzmieniu obowiązującym do 6.11.2019 r. Na mocy przepisu przejściowego zawartego w art. 11 ust. 1 pkt 1 ZmKPC19, w jego ówcześnie obowiązującym brzmieniu, w chwili wydania postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu należało stosować przepisy KPC w brzmieniu sprzed nowelizacji. W rezultacie wniosek o uzasadnienie postanowienia SR w W. był zbędny. RPO wskazał, iż z uwagi na dynamikę podejmowanych przez sąd i strony czynności procesowych, nałożenie się na siebie obu reżimów prawnych w toku postępowania powodowało ryzyko powstania nierozwiązywalnych sprzeczności. Aby uniknąć tych problemów art. 11 ust. 1 ZmKPC19 został zmodyfikowany ustawą z 9.3.2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 614).
RPO zwrócił uwagę również na uchybienia, które doprowadziły do odrzucenia samego sprzeciwu. Wydanie postanowienia SR w W. nastąpiło w związku z budzącymi liczne kontrowersje początkami stosowania tzw. e-doręczeń w czasie pandemii SARS-CoV-2. Powodem odrzucenia sprzeciwu było niewykonanie doręczonego w ten sposób wezwania do uzupełnienia braków formalnych. W ocenie RPO, z uwagi na brak jednoznacznej informacji dla adresata wezwania o tym, iż publikacja w Portalu Informacyjnym stanowi tzw. e-doręczenie, wywołujące skutki procesowe, doręczenie to, w świetle orzecznictwa SN, powinno zostać uznane za nieskuteczne. RPO dowodził, iż sytuacja, w której ustawodawca wprowadził e-doręczenia bez zapewnienia adekwatnej do tego infrastruktury informatycznej, nie powinna obciążać pozwanego.
Przepisy adekwatne dla sprawy
SN uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał SO w W. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż w pierwotnym brzmieniu art. 11 ust. 1 pkt 1 ZmKPC19 stanowił, iż sprawy, w których przed dniem wejścia w życie ZmKPC19 wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji podlegają rozpoznaniu zgodnie z przepisami, w brzmieniu dotychczasowym. Po zmianie obowiązującej od 1.7.2023 r., regulacja ta przewiduje, iż sprawy, w których przed dniem wejścia w życie ZmKPC19 wydano nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji podlegają rozpoznaniu zgodnie z przepisami części pierwszej księgi pierwszej tytułu VII działu V lub VIII KPC, w brzmieniu dotychczasowym. Ma to o tyle istotne znaczenie, iż wszystkie orzeczenia w niniejszej sprawie zapadły, przed wejściem w życie znowelizowanego art. 11 ust. 1 pkt 1 ZmKPC19.
SN stwierdził, iż aby w danej sprawie znalazły zastosowanie przepisy w brzmieniu sprzed ZmKPC19, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym musiałby zostać wydany przed 7.11.2019 r., tak jak to miało miejsce w tej sprawie. Dla ustalenia przepisów adekwatnych dla danej sprawy na gruncie art. 11 ust. 1 pkt 1 ZmKPC19 nie ma natomiast znaczenia doręczenie pozwanemu nakazu zapłaty po tej dacie. Dlatego do zażalenia na postanowienie SR w W. o odrzuceniu sprzeciwu należało stosować przepisy KPC w brzmieniu sprzed nowelizacji, czyli obowiązującym do 6.11.2019 r. Ponieważ SO w W. zastosował art. 373 § 1 w zw. z art. 397 § 3 w zw. z art. 357 § 21 KPC w brzmieniu obowiązującym od 7.11.2019 r. do 30.6.2023 r., SN uznał, iż doszło do naruszenia prawa pozwanego prawa do kontroli instancyjnej wydanego przez SR w W. postanowienia.
Konstytucyjna gwarancja dwuinstancyjności postępowania
SN stwierdził, iż zaskarżone postanowienie wydane na skutek wadliwego działania SO w W. pozbawiło pozwanego prawa do merytorycznej kontroli instancyjnej wniesionego środka odwoławczego, dlatego uwzględnił skargę nadzwyczajną RPO. Zgodnie z art. 78 Konstytucji RP, każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w I instancji, natomiast wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, iż art. 78 Konstytucji RP sprzyja realizacji prawa do sądu przez to, iż nakłada na ustawodawcę obowiązek ustanowienia unormowań, które umożliwiają wyeliminowanie uchybień, pomyłek i arbitralności orzeczeń wydanych przez sąd I instancji. SN podkreślił, iż konstytucyjna gwarancja zaskarżalności pełni wiele funkcji. Przede wszystkim przyczynia się do podwyższenia standardu rzetelności postępowań przed organami państwa, przez wymuszenie istnienia systemu kontroli rozstrzygnięć. Ponadto zwiększa zaufanie do aparatu państwowego oraz oddziałuje prewencyjnie na rozstrzygnięcia organów niższego szczebla (zob. postanowienie SN z 21.9.2021 r., I NSNc 78/20, Legalis).
Wyrok SN z 10.3.2026 r., II NSNc 270/24, Legalis
