Surowe kary za naruszenie sankcji gospodarczych – do 20 mln zł i choćby 12 lat więzienia

Cel ustawy

Ustawa z 6.11.2026 r. o środkach ograniczających ma stworzyć kompleksowe ramy prawne stosowania sankcji unijnych i krajowych w Polsce. Regulacja służy również wdrożeniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1226 z 24.4.2024 r. w sprawie określenia przestępstw związanych z naruszeniem unijnych środków ograniczających i sankcji za takie naruszenia oraz zmiany dyrektywy (UE) 2018/1673 (Dz.Urz. UE L z 2024 r., s. 1226).

Dotychczas przepisy dotyczące stosowania i egzekwowania sankcji były rozproszone w różnych aktach prawnych, co utrudniało ustalenie kompetencji organów oraz przestrzeganie regulacji przez przedsiębiorców.

Ustawa określa rodzaje środków ograniczających, zasady ich stosowania oraz odpowiedzialności za naruszenia. Przewiduje również utworzenie Zespołu do spraw Środków Ograniczających, odpowiedzialnego za koordynowanie działań adekwatnych organów.

Sankcje unijne i krajowe – jakie ograniczenia przewidziano?

Ustawa obejmuje środki ograniczające przyjmowane przez Unię Europejską oraz krajowe sankcje stosowane ze względów ochrony bezpieczeństwa narodowego lub podstawowego interesu bezpieczeństwa państwa.

Zgodnie z art. 5 Rada Ministrów będzie mogła, na wniosek ministra adekwatnego do spraw zagranicznych, wprowadzać w drodze rozporządzenia zakazy lub ograniczenia współpracy gospodarczej z określonymi państwami trzecimi. Mogą one dotyczyć m.in. obrotu towarami, tranzytu, inwestycji, świadczenia usług, rozliczeń finansowych oraz pomocy technicznej. Ograniczenia będą wprowadzane na okres do 24 miesięcy, z możliwością przedłużenia.

Odrębne środki przewidziano wobec konkretnych osób i podmiotów. Na podstawie art. 6 mogą one obejmować zamrożenie środków finansowych lub zasobów gospodarczych, zakaz ich udostępniania, wpis do wykazu cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest niepożądany, oraz wykluczenie z postępowań o udzielenie zamówień publicznych lub konkursów.

Ustawa rozszerza również katalog przesłanek stosowania krajowych sankcji o działania polegające na ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym. Art. 4 umożliwia objęcie sankcjami osób i podmiotów inicjujących, realizujących, koordynujących lub finansujących takie działania, o ile stwarzają one poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i są podejmowane na korzyść określonych państw albo podmiotów objętych sankcjami unijnymi. Przewidziano jednocześnie zastrzeżenia chroniące korzystanie z wolności wypowiedzi i działalność dziennikarską.

Obowiązki przedsiębiorców wynikające ze środków ograniczających

Dla przedsiębiorców szczególne znaczenie mają zakazy wynikające z poszczególnych unijnych i krajowych reżimów sankcyjnych. Ich zakres zależy od rodzaju zastosowanego środka oraz charakteru działalności. Podstawowym ograniczeniem jest zakaz bezpośredniego lub pośredniego udostępniania środków finansowych albo zasobów gospodarczych osobom i podmiotom objętym sankcjami. Regulacje mogą również nakładać obowiązek zamrożenia aktywów należących do tych osób i podmiotów lub pozostających pod ich kontrolą.

Ograniczenia mogą dotyczyć zawierania i wykonywania umów, importu i eksportu towarów, świadczenia określonych usług oraz prowadzenia rozliczeń finansowych. Przewidziano także obowiązki informacyjne, obejmujące m.in. przekazywanie adekwatnym organom informacji o zamrożonych aktywach.

Obchodzenie sankcji – jakie działania będą zakazane?

Ustawa przewiduje odpowiedzialność również za obchodzenie środków ograniczających.

Zgodnie z art. 56 administracyjnej karze pieniężnej może podlegać m.in. wykorzystywanie, przekazywanie osobie trzeciej lub zbywanie środków finansowych albo zasobów gospodarczych w celu ukrycia aktywów podlegających zamrożeniu.

Odpowiedzialność obejmuje także przekazywanie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji o rzeczywistym właścicielu albo beneficjencie rzeczywistym takich aktywów, naruszanie określonych obowiązków informacyjnych oraz świadome uczestniczenie w działaniach służących obejściu zakazów.

Administracyjne kary pieniężne do 20 mln zł

Za naruszenia określone w art. 55–57 ustawy przewidziano administracyjne kary pieniężne do 20 mln zł.

Zgodnie z art. 59 kary za naruszanie lub obchodzenie sankcji będzie nakładał naczelnik urzędu celno-skarbowego. W przypadku naruszenia zakazu ubiegania się o zamówienie publiczne lub udziału w konkursie przez podmiot podlegający wykluczeniu adekwatny będzie Prezes Urzędu Zamówień Publicznych.

Przy ustalaniu wysokości kary organ uwzględni m.in. wagę naruszenia, czas jego trwania, osiągnięte korzyści lub uniknięte straty, wcześniejsze ukaranie, współpracę z organem oraz działania podjęte w celu usunięcia skutków naruszenia. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy waga naruszenia jest znikoma, możliwe będzie odstąpienie od nałożenia kary.

Art. 58 rozgranicza odpowiedzialność administracyjną i karną. Przepisów o administracyjnych karach pieniężnych nie stosuje się do osoby fizycznej, o ile jej czyn wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w rozdziale 6 ustawy. Odrębne wyłączenie dotyczy podmiotów podlegających odpowiedzialności na podstawie przepisów o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych.

Odpowiedzialność karna za naruszenie sankcji

Ustawa przewiduje również odpowiedzialność karną za określone naruszenia środków ograniczających, wdrażając w tym zakresie dyrektywę 2024/1226/UE.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 za udostępnianie środków finansowych lub zasobów gospodarczych podmiotowi objętemu sankcjami, niedopełnienie obowiązku ich zamrożenia albo realizowanie określonych zakazanych transakcji przewidziano karę więzienia od 6 miesięcy do 8 lat. o ile czyn dotyczy mienia znacznej wartości, kara wynosi od roku do 10 lat.

Art. 63 ust. 3 wyłącza karalność określonego czynu polegającego na zawarciu lub realizowaniu zakazanej umowy albo transakcji, o ile jej wartość jest mniejsza niż 800 zł. Wyłączenie nie dotyczy wszystkich naruszeń sankcji.

Odrębne sankcje przewidziano za naruszenia ograniczeń związanych z obrotem towarami. Zgodnie z art. 65 ust. 1 grozi za nie kara więzienia od roku do 10 lat, a w przypadku mienia znacznej wartości – od 2 do 12 lat.

Szczególne zasady dotyczą towarów wymienionych we wspólnym wykazie uzbrojenia Unii Europejskiej oraz produktów podwójnego zastosowania wskazanych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2021/821 z 20.5.2021 r. ustanawiającym unijny system kontroli wywozu, pośrednictwa, pomocy technicznej, tranzytu i transferu produktów podwójnego zastosowania (wersja przekształcona) (Dz.Urz. UE L z 2021 r. Nr 206, s. 1). Naruszenie związanych z nimi zakazów może skutkować karą więzienia od 2 do 12 lat. Przewidziano również odpowiedzialność za nieumyślne popełnienie określonego czynu.

Odpowiedzialność karna obejmie ponadto wskazane w ustawie przypadki ukrywania aktywów podlegających zamrożeniu i naruszania obowiązków informacyjnych.

Lista sankcyjna i konsekwencje dla kontrahentów

Krajowa lista osób i podmiotów objętych sankcjami będzie prowadzona przez ministra adekwatnego do spraw wewnętrznych i publikowana w Biuletynie Informacji Publicznej. Wpis nastąpi w drodze decyzji administracyjnej określającej zastosowane środki ograniczające. Decyzja będzie podlegała natychmiastowemu wykonaniu, a stronie będzie przysługiwała skarga do sądu administracyjnego. Samo wniesienie skargi nie wstrzyma wykonania decyzji.

Wpis kontrahenta na listę może oznaczać konieczność wstrzymania płatności, świadczenia usług lub przekazywania zasobów gospodarczych, zależnie od zakresu zastosowanych sankcji.

Szczególne konsekwencje przewidziano w zamówieniach publicznych. Zgodnie z art. 44 zamawiający będzie zobowiązany do odstąpienia od umowy albo jej wypowiedzenia, o ile wobec wykonawcy zastosowano wskazany środek ograniczający i nie uzyskał on odpowiedniego odstępstwa. Oświadczenie należy złożyć w terminie 120 dni od udostępnienia decyzji o wpisie na listę, a rozwiązanie umowy nastąpi po 30 dniach od jego złożenia.

Ustawa dopuszcza również zwolnienie określonych zamrożonych aktywów lub ich udostępnienie po spełnieniu ustawowych przesłanek i uzyskaniu odpowiedniego rozstrzygnięcia.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Sejm uchwalił ustawę 6.11.2026 r. Proces legislacyjny nie został jeszcze zakończony.

Zgodnie z art. 95 podstawowe przepisy mają wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 73, dotyczącego zmiany ustawy z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 869), który ma wejść w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.