Gminy mogłyby wyznaczać strefy wolne od najmu na doby. Takie prawo ma dać im ustawa o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych, która wróciła do Sejmu z wprowadzonymi przez Senat poprawkami i prawdopodobnie zostanie na tym posiedzeniu przyjęta. Tymczasem przygotowywane unijne rozporządzenie w praktyce może sprawić, iż zastosowanie polskich przepisów będzie niemożliwe, a przynajmniej bardzo trudne.
Chodzi o projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy dotyczące środków stosowanych przez państwa członkowskie w celu zapewnienia przystępności cenowej i dostępności mieszkań (akt w sprawie przystępnych cenowo mieszkań) COM(2026)599. Zgodnie z nim można na obszarach dotkniętych problemami mieszkaniowymi wprowadzać ograniczenia w dostępie do usług najmu krótkoterminowego, które zwiększą przystępność cenową i dostępność mieszkań, ale pod pewnymi warunkami. Obszar, na którym mają być wprowadzone ograniczenia, musi być poddany swoistemu stress testowi, który wykaże, czy mamy na jego terenie do czynienia z kryzysem mieszkaniowym. Rozporządzenie określa wymogi, jakie muszą być spełnione, by uprawnione organy mogły ograniczać swobodę w przeznaczaniu mieszkań na wynajem krótkoterminowy. Chodzi, przede wszystkim, o zbadanie stosunku dochodów mieszkańców analizowanego obszaru do cen mieszkań. Obszarem może być dzielnica, gmina, obszar metropolitalny, miejski obszar funkcjonalny, aglomeracja, obszar wiejski lub części tych obszarów. Metodykę obliczeń określa załącznik do rozporządzenia.
Procedowany projekt ma być uzupełnieniem rozporządzenia (UE) 2024/1028 w sprawie gromadzenia i udostępniania danych dotyczących usług krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych. Zgodnie z nim każdy kraj zobowiązany jest do prowadzenia centralnej bazy lokali wynajmowanych na doby od maja 2026 r. Szersze uregulowanie tego najmu UE pozostawiła krajom członkowskim. Co spowodowało zmianę podejścia?
Legislacja UE lepsza?
„Bez dalszych działań na poziomie UE adekwatne organy będą prawdopodobnie przez cały czas mieć trudności z doborem, uzasadnianiem i opracowywaniem interwencji związanych z mieszkalnictwem w sposób zgodny z prawem Unii, a także ze skutecznym reagowaniem na presję na przystępność cenową i dostępność mieszkań tam, gdzie jest ona największa. (…) Celem (red. rozporządzenia) nie jest ujednolicanie rezultatów polityki mieszkaniowej ani propagowanie określonych interwencji związanych z mieszkalnictwem czy zachęcanie do ich wprowadzania, ale ustanowienie wspólnych europejskich ram regulujących sposób oceniania i poddawania przeglądowi zasadności i proporcjonalności interwencji związanych z mieszkalnictwem” – czytamy w uzasadnieniu do projektu.
UE narusza zasadę
Komisja Europejska martwi się, iż ograniczenia wprowadzane przez państwa członkowskie mogą stanowić naruszenie swobody świadczenia usług i swobody przedsiębiorczości. Jej projekt ma temu zapobiegać.
Te argumenty nie przekonują polskich parlamentarzystów ani rządu. Do Sejmu po wprowadzeniu senackich poprawek wróciła ustawa o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. To ona daje gminom prawo do wyznaczania stref wolnych od najmu na doby i wykreślania z ewidencji lokali, użytkowanych niezgodnie z prawem. Unijne rozporządzenie nie zabrania tego, ale w praktyce użycie tych przepisów czyni niemożliwym.
– Cieszy nas, iż KE dostrzega problem kryzysu mieszkaniowego i chce pomóc krajom członkowskim w dostarczeniu narzędzi, które mają zwiększyć dostępność mieszkań, ale rozwiązania, które znalazły się w projekcie rozporządzenia, przyniosą dokładnie przeciwny skutek. Wymóg, by wprowadzenie ograniczeń najmu krótkoterminowego było poprzedzone analizą danych z kilku lat, badającą stosunek cen mieszkań do dochodów mieszkańców danej gminy, by na tej podstawie wykazać, iż najem krótkoterminowy przyczynia się do wzrostu cen mieszkań i ich niedostępności jest na ten moment niemożliwy do spełnienia. Samorządy nie dysponują takimi danymi, chociażby z powodu braku ewidencji mieszkań wynajmowanych na doby – mówi Tomasz Lewandowski, wiceminister rozwoju i technologii.
Jego zdaniem przyjęcie rozporządzenia w proponowanym przez KE kształcie sprawi, iż gminy zostaną pozbawione możliwości wpływu na wynajmowanie mieszkań na doby na ich terenie. Tym samym narzędzie w postaci możliwości przyjmowania uchwał zakazujących najmu na doby, które rząd im daje w ustawie o usługach hotelarskich, nie mogłoby zostać użyte.
– Uważamy, iż projekt KE narusza zasadę pomocniczości. Wpływ najmu krótkoterminowego na rynek mieszkań jest zróżnicowany nie tylko z perspektywy poszczególnych krajów, ale i gmin. Tym samym nie ma jednego, uniwersalnego narzędzia, które można zastosować dla całego kraju, a cóż dopiero we wszystkich krajach UE. Kraje członkowskie powinny móc same dobrać narzędzia, a samorządy decydować, czy z nich skorzystają – mówi wiceminister Lewandowski. Rząd przekaże KE swoje stanowisko w tej sprawie.
Rozwiązanie kryzysu
Uchwałę stwierdzającą naruszenie zasady pomocniczości przyjął już Senat. Zgodnie z tą zasadą UE może podejmować działania w dziedzinach niebędących jej wyłącznymi kompetencjami tylko wtedy, gdy cele te nie mogą zostać wystarczająco osiągnięte przez państwa członkowskie (na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym), a ze względu na rozmiary lub skutki działania możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie unijnym. W ocenie senatorów KE nie uzasadniła dostatecznie, iż państwa członkowskie nie poradzą sobie lepiej z osiągnięciem celu, jakim jest regulacja najmu krótkoterminowego i poprawa dostępności mieszkań. Zdaniem Senatu chybiony jest też argument, dotyczący pewności prawa.
„W ocenie Senatu Rzeczypospolitej Polskiej pewność prawa jest w stopniu wystarczającym zapewniana przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)” – czytamy w uchwale.
Głos w tej sprawie postanowili zabrać też posłowie. Komisja ds. Unii Europejskiej przyjęła opinię zgodną ze stanowiskiem rządu i Senatu. Ze względu na terminy, w których możliwe jest przesyłanie KE stanowisk, Sejm nie zdąży przyjąć jej opinii w formie uchwały.
„Specyfika rynku mieszkaniowego każdego państwa członkowskiego jest inna i państwa lepiej i skuteczniej niż Unia Europejska mogą rozwiązać problemy dostępności mieszkań. Proponowane rozporządzenie narzuciłoby ujednolicenie warunków, na jakich państwa członkowskie mogą podejmować działania, co znacznie ograniczyłoby ich pole manewru, a choćby podważyło krajowe ramy regulacyjne, podczas gdy polityka mieszkaniowa pozostaje w kompetencji krajowej” ocenili posłowie.
Z informacji rządu wynika, iż podobne stanowiska przygotowały inne kraje członkowskie.
Opinia dla „Rzeczpospolitej”
dr Grzegorz Kubalski
zastępca dyrektora biura Związku Powiatów Polskich
Affordable Housing Act ma w swoim zamierzeniu ograniczyć niepewność prawną, co do ograniczeń (w zakresie możliwości wykorzystywania zakupionych mieszkań) w przepisach ustanawianych lokalnie – tak, aby post factum nie zostały one uznane za sprzeczne ze wspólnym rynkiem. Przy takim założeniu wprowadzenie jasnych przepisów wskazujących przesłanki zgodności ograniczeń ze wspólnym rynkiem w zakresie dopuszczalności najmu krótkoterminowego jest w pełni uzasadnione. Kłopot polega na tym, iż zaproponowane kryteria są zbyt restrykcyjne i momentami bardziej wyglądają jak podyktowane zabezpieczeniem interesów inwestorów niż poszczególnych wspólnot lokalnych. Przypomnieć należy, iż zgodnie z EKSL samorząd to prawo i zdolność społeczności lokalnych do zarządzania sprawami publicznymi w interesie ich mieszkańców. W mojej ocenie wprowadzone niedyskryminacyjnie ograniczenia gwarantujące, iż lokale mieszkalne są używane zgodnie z ich przeznaczeniem, nie powinno być uznawane za naruszające swobodę przepływu kapitału. Interes lokalnych wspólnot nie może być zakładnikiem kapitału.
Opinia dla „Rzeczpospolitej”
Grzegorz Żurawski
prezes Polskiego Stowarzyszenia Wynajmu Krótkoterminowego
Dwa miesiące temu ogłoszono projekt AHA, który ma zapewniać państwom unijnym środki prawne do zwiększenia podaży mieszkań i obniżenia cen ich wynajmu czy zakupu. Duża część tych rozwiązań opisuje mechanizmy, w jakich będzie można ograniczać działalność najmu krótkoterminowego. Szykowana w tej chwili w Polsce zmiana ustawy o usługach hotelarskich, która ma regulować naszą branżę, nie jest dostosowana do tych nowych wymagań unijnych. Stoi z nimi w jawnej sprzeczności, o czym alarmowaliśmy zarówno rząd, jak i parlamentarzystów. Pakiet regulacji unijnych pozwala na wprowadzanie ograniczeń prawnych dla działalności najmu krótkoterminowego, ale pod pewnymi, ściśle określonymi warunkami, Po pierwsze ograniczenia można wprowadzać, ale wyłącznie w celu ochrony dostępności mieszkań. Po drugie wymagane będzie wykazanie, iż najem krótkoterminowy ogranicza dostępność mieszkań lub podnosi ich ceny na danym obszarze oraz iż łagodniejsze środki by nie wystarczyły. I te dowody będą musiały być opisane według wspólnej metodyki i na podstawie danych z co najmniej 3 lat. Takich rozwiązań w „naszej” polskiej ustawie nie uwzględniono, a przecież wiadomo było, jakie przepisy szykuje Unia. Wskazano za to państwom kierunki przyspieszania podaży przystępnych cenowo mieszkań, w tym socjalnych oraz zachęcono do odblokowywania gruntów czy pustostanów, a także skracania etapów planowania i wydawania pozwoleń. Bo to nie najem krótkoterminowy stoi za ograniczaniem dostępności mieszkań. Dlatego w AHA opisane są obszary, gdzie państwa członkowskie muszą podjąć realne działania, zamiast szykować przepisy pod presją polityków skupionych po lewej stronie sceny politycznej i wspierających ich aktywistów. jeżeli prezydent „naszą” ustawę podpisze, możemy spodziewać się skarg do TSUE i konieczności pisania ustawy od nowa.

1 godzina temu






