„Ustawa frankowa” weszła w życie

3 godzin temu

Przewidziane ustawą rozwiązania przez wiele lat stanowiły przedmiot debaty publicznej. W założeniu mają one stanowić odpowiedź na aktualną sytuację związaną ze znaczną liczbą spraw dotyczących umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego rozpoznawanych przez sądy. Ich liczba wpłynęła również na czas rozpoznawania pozostałych spraw przez sądy okręgowe i apelacyjne, co godzi w konstytucyjne prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Wprowadzone zmiany

Ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie zmian odrębną ustawą o charakterze epizodycznym, a nie wyłącznie nowelizacją przepisów, w tym KPC oraz ustawy z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1228). Przyjęte w nowej ustawie rozwiązania modyfikują natomiast zasady ogólne wynikające z tych regulacji. Poniżej opisane zostały najistotniejsze z nich.

Zakres zastosowania ustawy

Przepisy ustawy znajdują zastosowanie do rozpoznawanych w sądowym postępowaniu cywilnym w trybie procesowym spraw o roszczenia związane z zawartą z konsumentem umową kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego lub umową pożyczki hipotecznej denominowanej lub indeksowanej do franka szwajcarskiego, o ile konsument ten jest stroną przedmiotowych postępowań.

Dodatkowo, w ustawie przewidziano, iż będzie ona stosowana także w sprawach z udziałem spadkobiercy konsumenta, konsumenta, który przystąpił do długu lub poręczył za dług wynikający ze wskazanych powyżej umów, a także osoby, która ponosi odpowiedzialność rzeczową za jego spłatę.

Z zakresu zastosowania ustawy wyłączono sprawy o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego stwierdzającego obowiązek spełnienia świadczeń ze wskazanych powyżej umów oraz sprawy o uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, na której zostały zabezpieczone wierzytelności o spełnienie świadczeń z takich umów, a także roszczenia dochodzone w postępowaniu grupowym, upadłościowym oraz restrukturyzacyjnym.

W sprawach nieuregulowanych w ustawie zastosowanie znajdują przepisy KPC.

Właściwość miejscowa sądu

Ustawą dokonano zmiany art. 18 ustawy z 9.3.2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 614), dotyczącego adekwatności sądu w sprawach kredytów walutowych. Dodano rozwiązanie, zgodnie z którym, o ile powód nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, powództwo wytacza się według jego ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce.

Wstrzymanie obowiązku spełnienia świadczenia z umowy kredytu

Ustawodawca przewidział, iż z chwilą doręczenia pozwanemu pozwu wniesionego przez konsumenta albo z chwilą doręczenia powodowi pozwu wzajemnego wniesionego przez konsumenta obowiązek spełniania przez konsumenta świadczeń wynikających z umowy kredytu ulega wstrzymaniu z mocy prawa do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wstrzymanie się przez konsumenta ze spełnianiem wskazanych świadczeń nie może być uznane za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Pozwany nie będzie mógł rozwiązać z tego tytułu umowy ani zgłosić lub udostępnić informacji o niespełnieniu świadczeń m.in. bankom, instytucjom pożyczkowym czy kredytowym.

Jednocześnie w ustawie przewidziano, iż postępowania w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia roszczeń konsumenta wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają umorzeniu z mocy prawa bez konieczności wydawania postanowienia w tym przedmiocie, a zażalenia na postanowienie o udzieleniu lub odmowie udzielenia zabezpieczenia wniesione po dniu wejścia w życie ustawy pozostawia się w aktach sprawy bez rozpoznania.

W ustawie przewidziano również, iż wniosek o udzielenie zabezpieczenia roszczenia przewodniczący pozostawia w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Przesłuchanie świadków i strony

Modyfikacji uległ również przebieg postępowania prowadzonego wyłącznie w oparciu o przepisy KPC. Do jego ulepszenia ma doprowadzić umożliwienie sądowi rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym również wtedy, gdy strona złożyła wniosek o wysłuchanie jej na rozprawie, a także wniosek o przeprowadzenie rozprawy w postępowaniu przed sądem II instancji.

W zakresie postępowania dowodowego przewidziano, iż sąd będzie mógł przesłuchać świadka poza salą sądową w ramach posiedzenia zdalnego pomimo złożenia sprzeciwu, o którym mowa w art. 263¹ KPC, jak również przesłuchać stronę przez złożenie zeznań na piśmie.

Skład sądu

W ustawie przewidziano, iż sąd II instancji rozpoznaje sprawę w składzie jednego sędziego, z uwzględnieniem art. 367¹§ 3 KPC, który stanowi, iż prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, o ile uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy. Dodatkowo zażalenie zarówno sąd I instancji, jak i sąd II instancji będzie rozpoznawał w składzie jednego sędziego.

Do kompetencji referendarzy sądowych dodano wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania oraz jego kosztach w razie cofnięcia pozwu ze skutkiem prawnym przed wydaniem wyroku oraz o umorzeniu postępowania apelacyjnego oraz o jego kosztach w razie cofnięcia apelacji.

Powództwo wzajemne

W ustawie zmodyfikowano zasady wytaczania powództwa wzajemnego. Przewidziano, iż można wytoczyć je aż do zamknięcia rozprawy przed sądem I instancji, a o ile sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, aż do wydania wyroku przez sąd I instancji. Ustawodawca przyjął, iż sąd może wyłączyć powództwo wzajemne do oddzielnego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia, o ile jego rozpoznanie łącznie z powództwem głównym mogłoby doprowadzić do nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Przewidziano również, iż Sąd adekwatny do rozpoznania powództwa głównego jest również adekwatny do rozpoznania powództwa wzajemnego bez względu na wartość przedmiotu sporu.

Ograniczenie uzasadnienia wyroku

Ustawa przewiduje, iż o ile okoliczności sprawy nie stoją temu na przeszkodzie, uzasadnienie wyroku sądu I instancji może ograniczać się do powołania się na pozew, odpowiedź na pozew lub dalsze pisma przygotowawcze, doręczone stronie przeciwnej przed zamknięciem rozprawy oraz wskazania przepisów prawa, na których sąd się oparł.

Postępowania kasacyjne

Ustawa przewiduje, iż w sprawach, w których przed dniem jej wejścia w życie przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, SN może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, o ile w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 KPC. Postanowienie w tym przedmiocie SN wydaje na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.

Nie oznacza to jednak, iż stronie z urzędu zostanie zwrócona część opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, bowiem zastosowanie art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. b KSCU zostało wyłączone.

Koszty procesu

Ustawodawca przewidział, iż sąd z urzędu zwróci połowę uiszczonej opłaty:

powodowi od pozwu cofniętego także po rozpoczęciu posiedzenia, na które sprawa została skierowana,
stronie od apelacji cofniętej także po rozpoczęciu posiedzenia, na które sprawa została skierowana,
stronie od skargi kasacyjnej cofniętej także po jej przyjęciu do rozpoznania,

jeżeli cofnięcie nastąpiło nie później niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Dodatkowo w zakresie kosztów procesu przyjęto rozwiązanie, zgodnie z którym o ile kredytodawca złożył oświadczenie o potrąceniu po wytoczeniu powództwa, a konsument nie zakwestionował zasadności potrącenia, kredytodawca ponosi koszty procesu w części, w jakiej powództwo zostało oddalone wskutek uwzględnienia potrącenia, niezależnie od wyniku sprawy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w przypadku umorzenia postępowania na skutek cofnięcia pozwu przez konsumenta w związku ze złożeniem przez kredytodawcę oświadczenia o potrąceniu.

Analogiczne rozwiązanie przyjęto w sprawach zainicjowanych przed dniem wejścia w życie ustawy.