2 godzin temu
Stan faktyczny
Na podstawie pozwu z marca 2024 r. niemiecka spółka A. wytoczyła przeciwko austriackiej spółce B. powództwo przed niemieckim sądem o zapłatę wierzytelności w wysokości 57 tys. euro z tytułu niezapłaconych faktur.
Postanowieniem z września 2024 r. austriacki sąd (sąd odsyłający) wszczął postępowanie upadłościowe wobec B., co spowodowało, iż postępowanie wszczęte przed niemieckim sądem zostało przerwane. W grudniu 2024 r. A. wniosła do sądu odsyłającego powództwo w przedmiocie ustalenia wierzytelności wobec C., działającego w charakterze syndyka masy upadłości B. Powództwo to ma na celu stwierdzenie wobec syndyka i ogółu wierzycieli istnienia wierzytelności w celu jej zgłoszenia w postępowaniu upadłościowym. Kwota tej wierzytelności, ustalona na 74 tys. euro, obejmuje kwotę główną w wysokości 57 tys. euro z tytułu niezapłaconych faktur oraz odsetki, koszty przedsądowe i koszty postępowania wszczętego przed niemieckim sądem.
Sąd odsyłający powziął wątpliwości, czy w świetle art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2015/848 z 20.5.2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.Urz. UE L z 2015 r. Nr 141, s. 19) jurysdykcja międzynarodowa do orzekania w przedmiocie tego powództwa należy do sądów austriackich, czy sądów niemieckich?
Stanowisko TS
Zgodnie z orzecznictwem TS, w zakresie, w jakim rozporządzenie Nr 2015/848 uchyliło i zastąpiło rozporządzenie 1346/2000, dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów tego ostatniego rozporządzenia obowiązuje również w odniesieniu do przepisów pierwszego rozporządzenia, o ile przepisy te można uznać za równoważne (wyrok TS z 18.4.2024 r., Luis Carlos i in., C-765/22 i C‑772/22, Legalis, pkt 49).
W art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 przyznano w zakresie wszczęcia postępowania upadłościowego jurysdykcję wyłączną sądom państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika. Na podstawie art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium wszczęto zgodnie z art. 3 rozporządzenia 2015/848 postępowanie upadłościowe, mają jurysdykcję w sprawach wynikających bezpośrednio z tego postępowania i z nim ściśle powiązanych.
Trybunał wyjaśnił, iż chociaż art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 nie odpowiada żadnemu przepisowi rozporządzenia 1346/2000, to jednak kodyfikuje on zasadę jurysdykcji międzynarodowej wynikającą z orzecznictwa TS dotyczącego wykładni art. 3 ust. 1 rozporządzenia 1346/2000, a w szczególności z wyroku z 12.2.2009 r. w sprawie Seagon, C-339/07, Legalis, pkt 2. Powtórzono w nim dwa kryteria, które były już ujęte w motywie 6 tego rozporządzenia (wyrok TS z 14.11.2024 r., Oilchart International, C-394/22, Legalis, pkt 35). Zgodnie z orzecznictwem TS te dwa kryteria mają charakter kumulatywny (wyrok TS z 4.12.2019 r., Tiger i in., C-493/18, Legalis, pkt 26).
Jeżeli chodzi o pierwsze kryterium, dotyczące tego, czy powództwo wynika bezpośrednio z postępowania upadłościowego, TS wskazał, iż rozstrzygającym elementem przesądzającym o zidentyfikowaniu dziedziny, do której należy takie powództwo, nie są ramy proceduralne, w które się ono wpisuje, ale jego podstawa prawna. Tym samym należy badać, czy źródłem uprawnienia lub zobowiązania, które służy jako podstawa powództwa, są ogólne przepisy prawa cywilnego i handlowego, czy też stanowiące od nich odstępstwo przepisy szczególne dla postępowań upadłościowych (wyrok C-493/18, pkt 27). Co się tyczy drugiego kryterium, dotyczącego ścisłego powiązania między powództwem a postępowaniem upadłościowym, TS wyjaśnił, iż to intensywność związku istniejącego między tym powództwem a postępowaniem upadłościowym ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy powództwo to należy do jurysdykcji międzynarodowej sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium postępowanie upadłościowe zostało wszczęte (wyrok C-493/18, pkt 28).
Trybunał orzekł już, iż powództwo o ustalenie wierzytelności w celu zgłoszenia jej w postępowaniu upadłościowym, takie jak powództwo przewidziane w austriackim prawie, spełnia te dwa kumulatywne kryteria. Takie powództwo wchodzi bowiem w zakres uregulowań prawa upadłościowego i może być wytaczane w ramach postępowania upadłościowego przez uczestniczących w nim wierzycieli w przypadku zakwestionowania schematy lub kolejności zaspokajania wierzytelności zgłoszonych przez tych wierzycieli (wyrok TS z 18.9.2019 r., Riel, C-47/18, Legalis, pkt 37, 38). W związku z tym TS uznał, iż takie powództwo jest objęte, na podstawie art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848, jurysdykcją międzynarodową sądów państwa członkowskiego wszczęcia postępowania upadłościowego.
Trybunał wskazał, iż rozporządzenie 2015/848 nie przewiduje żadnego przepisu przyznającego jurysdykcję międzynarodową, który powierzałby sądom państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie wszczęcia postępowania upadłościowego jurysdykcję do rozpoznawania powództw o ustalenie wierzytelności do celów jej zgłoszenia w tym postępowaniu, o ile powództwa te wynikają bezpośrednio z postępowania upadłościowego i są z nim ściśle powiązane. Co więcej, wyłączność tej jurysdykcji międzynarodowej, która znajduje odzwierciedlenie w motywie 35 rozporządzenia 2015/848, jest wyłączona w systemie tego rozporządzenia jedynie w sytuacji wyraźnie wskazanej w art. 6 ust. 2 rozporządzenia 2015/848. Wyłączenie to dotyczy sytuacji, w której powództwo, które wynika bezpośrednio z postępowania upadłościowego i jest z nim ściśle powiązane, jest związane z innym powództwem opartym na ogólnych przepisach prawa cywilnego i handlowego, jak zauważył rzecznik generalny N. Wahl w opinii w sprawie Wiemer & Trachte (wyrok TS z 14.11.2018 r., C-296/17, Legalis, pkt 66, 67). Niemniej taka sytuacja, w której zarządca ma możliwość wytoczenia dwóch powództw przed sądami państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego, zdaniem TS, nie występuje w niniejszej sprawie.
Trybunał wskazał, iż sytuacja, w której różne sądy miałyby jurysdykcję do rozpoznania powództw wszczętych w różnych państwach członkowskich i bezpośrednio powiązanych z upadłością, mogłaby osłabić realizację tego celu (wyrok C-296/17, pkt 35). Wynika z tego, zdaniem TS, iż jurysdykcja międzynarodowa sądów państwa członkowskiego wszczęcia postępowania upadłościowego do rozpoznania powództw, które wynikają bezpośrednio z tego postępowania i są z nim ściśle powiązane, jest jurysdykcją wyłączną.
W niniejszej sprawie, ponieważ postępowanie upadłościowe będące przedmiotem postępowania głównego zostało wszczęte w Austrii, powództwo takie jak wytoczone przed sądem odsyłającym należy zdaniem TS, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien on dokonać, do wyłącznej jurysdykcji sądów austriackich.
Reasumując, TS orzekł, iż art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 należy interpretować w ten sposób, iż sądy państwa członkowskiego wszczęcia postępowania upadłościowego mają wyłączną jurysdykcję do rozpoznania powództwa o ustalenie wierzytelności do celów zgłoszenia tej wierzytelności w owym postępowaniu, choćby jeżeli w chwili wszczęcia tego postępowania toczyło się już postępowanie mające ten sam przedmiot przed sądami innego państwa członkowskiego.
Komentarz
W niniejszym wyroku TS dokonał wykładni art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 regulującego jurysdykcję w sprawach wynikających bezpośrednio z postępowania upadłościowego i ściśle z nim powiązanych. Wynika z niego, iż aby ustalić swoją adekwatność sąd państwa członkowskiego wszczęcia postępowania upadłościowego powinien w pierwszej kolejności zweryfikować, czy powództwo o ustalenie wierzytelności w celu zgłoszenia jej w postępowaniu upadłościowym spełnia łącznie dwa kryteria wymagane w art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848. Odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa, TS wyjaśnił też, jak należy interpretować każde z tych kryteriów, czyli po pierwsze, dotyczące tego, czy powództwo wynika bezpośrednio z postępowania upadłościowego oraz po drugie, odnoszące się do ścisłego powiązania między powództwem a postępowaniem upadłościowym. W konsekwencji TS przyjął, iż przewidziana w art. 6 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 jurysdykcja międzynarodowa do rozpoznania powództwa, które wynika bezpośrednio z postępowania upadłościowego i jest z nim ściśle powiązane, ma charakter wyłączny.
Uzasadniając stanowisko przemawiające za koncentracją wszystkich powództw bezpośrednio związanych z upadłością przedsiębiorstwa przed sądami państwa członkowskiego adekwatnego do wszczęcia postępowania upadłościowego, Trybunał powołał się również na potrzebę przeciwdziałania tzw. forum shopping. Odmienny pogląd mógłby bowiem skłaniać zainteresowanych do przenoszenia majątku lub postępowania sądowego z jednego państwa członkowskiego do innego w celu uzyskania korzystniejszej sytuacji prawnej ze szkodą dla ogółu wierzycieli.
Ze względu na bezpośrednie stosowanie rozporządzenia 2015/848 powyższą wykładnię powinny uwzględniać również polskie sądy.
Wyrok TS z 11.6.2026 r., shopping24, C-292/25, Legalis
