4 godzin temu
Najpierw ustalenie obowiązku, następnie wybór technologii
Zarządca musi najpierw ustalić, jaki obowiązek odnosi się do konkretnego wyrobu: zapewnienie bezpiecznego użytkowania, usunięcie materiału zakwalifikowanego do wymiany czy – w modelu projektowanej ustawy – trwałe zabezpieczenie zamiast usunięcia. Podobny efekt budowlany może mieć odmienne znaczenie prawne. Obudowanie materiału na czas przygotowania demontażu nie jest definitywnym wykonaniem obowiązku jego usunięcia.
Punktem wyjścia pozostają art. 61 i 62 ustawy z 7.7.1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 524; dalej: PrBud), dotyczące utrzymania, bezpiecznego użytkowania i kontroli obiektu. Szczegółowe reguły zawiera rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 2.4.2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. z 2004 r. Nr 71, poz. 649; dalej: WyrobyAzbestR). Jego § 4 ust. 1 wymienia właściciela, użytkownika wieczystego lub zarządcę jako podmioty zobowiązane do kontroli stanu wyrobów. Zlecenie oceny specjaliście jest sposobem wykonania tego zadania, nie podstawą do zaniechania reakcji na jej wynik.
Zarządca obiektu i przedsiębiorca wykonujący tylko czynności administracyjne nie są pojęciami tożsamymi. O statusie adresata obowiązku publicznoprawnego nie przesądza nazwa umowy, ale podstawa zarządu, zakres zadań i adekwatny przepis. Projekt UC60 operuje z kolei pojęciem „użytkującego”, wiązanym w pierwszej kolejności z właścicielem, a w przypadku jego braku – z właścicielem samoistnym lub zarządcą (materiały MRiT z 9.10.2026 r., slajd 3). Nie wolno z tego wyprowadzać wniosku, iż zatrudnienie administratora automatycznie zwalnia właściciela z obowiązków.
Obecne prawo: zabezpieczenie nie zastępuje każdej wymiany
Z § 5 pkt 1 WyrobyAzbestR wynika obowiązek zabezpieczenia wyrobów niezakwalifikowanych w ocenie do wymiany. Przepis przewiduje zamknięcie przestrzeni szczelną przegrodą bez naruszenia samego wyrobu albo zastosowanie szczelnej powłoki z odpowiednich środków wiążących azbest. Jednocześnie § 5 pkt 2 WyrobyAzbestR nakazuje wyeliminowanie obróbki mechanicznej przy pracach zabezpieczających. Nie każde przykrycie elewacji nową warstwą materiału odpowiada tym wymaganiom. Rozwiązanie, którego wykonanie narusza azbest i powoduje jego emisję, nie staje się prawidłowe tylko dlatego, iż ostatecznie zakrywa źródło zagrożenia.
Odmienną sytuację reguluje § 7 ust. 1 WyrobyAzbestR: wyroby zakwalifikowane do wymiany z powodu nadmiernego zużycia lub uszkodzenia powinny zostać usunięte. W tym przypadku decyzja zarządcy o pomalowaniu albo zabudowaniu materiału nie może sama zastąpić obowiązku usunięcia. Konieczność doraźnego ograniczenia zagrożenia przed rozpoczęciem demontażu nie zmienia tej kwalifikacji. Zabezpieczenie interwencyjne chroni do czasu usunięcia; nie jest automatycznie alternatywnym wykonaniem obowiązku usunięcia.
Formularz oceny przy pierwszym stopniu pilności może wskazywać na konieczność pilnego usunięcia albo zabezpieczenia. Nie oznacza to jednak swobody wyboru niezależnej od przepisów. Formularz należy odczytywać łącznie z § 5 i § 7 WyrobyAzbestR: decydują stan wyrobu i adekwatna kwalifikacja prawna.
Zabezpieczenie umożliwiające dalsze użytkowanie nie jest równoznaczne z bezterminowym prawem pozostawienia azbestu. § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 13.12.2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dz.U. z 2011 r. Nr 8, poz. 31; dalej: AzbestR) ustanawia termin eliminacji, z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z przepisów szczególnych. Zarządca powinien więc ustalić, czy jego przypadek rzeczywiście mieści się w projektowanym wyjątku.
Projekt UC60: wyjątek dla wyrobów trwale wbudowanych
Projekt ustawy o wyrobach zawierających azbest (UC60) przyjmuje usuwanie jako zasadę, ale przewiduje odstępstwa polegające na trwałym zabezpieczeniu. Dla zarządców budynków szczególnie istotne są płyty warstwowe lub żeberkowe w ścianach osłonowych, wyroby w pokryciach warstwowych trwale połączonych ze ścianą osłonową oraz w konstrukcji stropodachu. Projektowane rozwiązanie polega na ich zabudowie w sposób uniemożliwiający emisję azbestu (materiały MRiT z 9.10.2026 r., slajd 9). Nie jest to generalne zezwolenie na pozostawienie dowolnej elewacji ani każdego pokrycia dachowego zawierającego azbest.
Uzasadnienie wcześniejszej wersji UC60 wskazuje, iż usunięcie materiałów z budynków wykonanych z użyciem płyt warstwowych lub żeberkowych może być niemożliwe albo bardzo utrudnione technicznie. Podkreśla trwałe połączenie tych elementów z innymi warstwami ściany oraz problemy z gruntownym remontem stale użytkowanych budynków mieszkalnych i obiektów użyteczności publicznej. Jako przykład zabezpieczenia wymienia szczelny system docieplenia. Jest to argument za dopuszczeniem alternatywy wobec demontażu, nie dowód, iż każde docieplenie już spełnia wymagania ochrony przed azbestem (uzasadnienie UC60, dokument RCL nr 744559, s. 16).
Projekt obejmuje wyjątkami także określone instalacje podziemne i drogi. Już obecne § 6 i 7 AzbestR dopuszczają, pod szczególnymi warunkami, dalsze wykorzystywanie zabezpieczonych dróg oraz pozostawienie rur azbestowo-cementowych w ziemi. Nie uzasadnia to jednak przenoszenia wyjątków infrastrukturalnych na każdy budynek.
Za słuszny kierunek zmian należy uznać podjęcie problematyki wskazanej w interpelacji poselskiej nr 20576 w sprawie trwałego zabezpieczania wyrobów zawierających azbest w przewodach wentylacyjnych budynków i budowli (data wpływu do Sejmu: 21.10.2026 r.). Zagadnienie to zasługuje na uwzględnienie w dalszych pracach nad projektem UC60, przy zachowaniu wymagań bezpieczeństwa użytkowników i prawidłowego działania wentylacji.
Kiedy zabezpieczenie może być jedynym sposobem wykonania obowiązku
Teza o zabezpieczeniu jako jedynym sposobie wykonania obowiązku jest uzasadniona w ściśle określonym znaczeniu. Chodzi o przypadek, w którym prawo dopuszcza pozostawienie danego rodzaju wyrobu, a rozpoznanie techniczne wykazuje, iż jego bezpieczne usunięcie nie jest wykonalne przy zachowaniu bezpieczeństwa i zakładanego sposobu użytkowania konkretnego obiektu. Wówczas trwałe odizolowanie materiału od otoczenia może być jedynym rozwiązaniem pozwalającym jednocześnie ograniczyć zagrożenie azbestowe i utrzymać budynek w bezpiecznym stanie. W odniesieniu do nowego wyjątku budynkowego jest to wniosek dotyczący modelu projektowanej ustawy, a nie uprawnienia wynikającego z obowiązujących przepisów.
Nie wystarcza stwierdzenie, iż demontaż byłby trudny. Należy ustalić, czy wymagałby naruszenia połączonych elementów budynku, jaka byłaby skala ingerencji i czy istnieje bezpieczna metoda usunięcia. Wnioski powinny wynikać z dokumentacji technicznej, a nie z samej oceny kosztów lub uciążliwości robót.
Sam brak pieniędzy, dotacji albo zgody mieszkańców na uciążliwy remont nie tworzy wyjątku od obowiązku usunięcia. Z drugiej strony nie można wymagać dowodu absolutnej fizycznej niemożliwości demontażu jako dodatkowej przesłanki, o ile przepis dopuszczający zabezpieczenie takiego warunku nie ustanawia. Analiza techniczna służy racjonalnemu wyborowi rozwiązania i wykazaniu staranności zarządcy; nie powinna dopisywać ani znosić warunków ustawowych.
Techniczna konieczność nie zastępuje prawnej dopuszczalności pozostawienia azbestu. jeżeli wyrób nie mieści się w wyjątku, opinia eksperta nie legalizuje jego trwałego pozostawienia. o ile natomiast bezpieczny demontaż nie jest możliwy, zarządca powinien zabezpieczyć obiekt, ograniczyć dostęp do zagrożonego miejsca i ustalić dalsze działania z adekwatnymi specjalistami i organami.
Etap prac nad ustawą
UC60 pozostaje na etapie rządowym. Autopoprawka z 13.10.2026 r. odwołuje się do ustaleń Stałego Komitetu Rady Ministrów z 7.10.2026 r. Pismo Wiceprzewodniczącego Komitetu z 20.10.2026 r., KRM-0610-43-26, podtrzymuje uwagi do cofania zezwoleń wykonawcom i proponuje dalsze zmiany.
W drugiej części opracowania zostaną omówione: dokumentowanie decyzji o pozostawieniu wyrobu, wybór wykonawcy, formalności związane z pracami oraz nadzór nad skutecznością zabezpieczenia.
Prof. SANS dr Piotr Pałka, wspólnik DERC PAŁKA Kancelaria Radców Prawnych
Radca prawny i wspólnik kancelarii, wieloletni ekspert i wykładowca prawa spółdzielczego i szkoleniowiec m.in. Krajowej Rady Spółdzielczej oraz Związku Rewizyjnego Spółdzielni Mieszkaniowych RP. Członek Rady Naukowej Spółdzielczego Instytutu Naukowego w Sopocie. Profesor w Sopockiej Akademii Nauk Stosowanych. Ekspert komisji i zespołów parlamentarnych.
