Opis stanu faktycznego i przebieg postępowania
E.K. świadczyła usługi księgowe na podstawie umowy zlecenia na rzecz spółki T. sp. z o.o. oraz jednoosobowej działalności gospodarczej prowadzonej przez J.T., dysponując pełnomocnictwami i dostępem do firmowych rachunków bankowych. Strony przez lata łączyła jednak nie tylko kooperacja biznesowa, ale również bliska relacja osobista. Po rozpadzie tego związku pokrzywdzony złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, twierdząc, iż księgowa przez 6 lat wyprowadzała środki z kont firmowych na pokrycie prywatnych zobowiązań oraz nienależnego wynagrodzenia.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z 30.10.2023 r., III K 1/22, uznał oskarżoną za winną kradzieży mienia znacznej wartości w warunkach czynu ciągłego (art. 278 § 1 KK w zw. z art. 294 § 1 KK i art. 12 KK) na łączną kwotę ponad 600 tys. zł (279 616,16 zł na szkodę J.T. oraz 334 032,72 zł na szkodę T. Sp. z o.o.) i wymierzył jej karę 2 lat pozbawienia wolności, orzekając obowiązek naprawienia szkody oraz zakaz prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług finansowo-księgowych na okres 5 lat.
Po rozpoznaniu apelacji obu stron Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 4.9.2025 r., II AKa 48/24, zmienił kwalifikację prawną na przywłaszczenie mienia (art. 284 § 2 KK w zw. z art. 294 § 1 KK i art. 12 § 1 KK), obniżył przypisaną szkodę na rzecz J.T. do 245 449,28 zł, a karę więzienia do 1 roku i 6 miesięcy. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymano w mocy.
Od powyższego wyroku kasację wniósł obrońca oskarżonej, argumentując m.in., iż sąd I instancji wadliwie oddalił wnioski dowodowe na okoliczności odnoszące się do osoby pokrzywdzonego, które zmierzały bezpośrednio do wykazania, iż J.T. miał motyw (ucieczkę z majątkiem), aby wykorzystując E.K. wyprowadzać pieniądze ze spółki, a nadto miał pełną wiedzę o realizowanych przez oskarżoną przelewach. Sąd odwoławczy nie skorygował tego błędu, uznając relacje osobiste za nieistotne dla sprawy, a nadto, iż oskarżona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających porozumienie z pokrzywdzonym co do dokonywania przelewów.
Stanowisko Sądu Najwyższego
SN wyrokiem z 6.10.2026 r., I KK 135/26, Legalis, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, koncentrując się na błędnej ocenie splotu relacji prywatnych i gospodarczych:
- Wpływ więzi osobistych na standardy dokumentowania rozliczeń: Sąd kasacyjny przyjął za dowolne wnioski sądów obu instancji co do tego, iż relacja osobista między stronami nie miała znaczenia dla wykazania, iż oskarżona dokonywała przelewów za zgodą pokrzywdzonego. Podobnie za nielogiczne uznał wnioski, iż w przypadku takiej relacji oskarżona powinna była zgodę od pokrzywdzonego na wszystkie przelewy pobierać na piśmie – trudno przecież bezkrytycznie przyjmować, iż takie żądanie służyłoby pogłębianiu więzi osobistych. SN uznał za sprzeczne z doświadczeniem życiowym i nielogiczne wymaganie, aby osoba pozostająca w bliskim związku intymnym z przedsiębiorcą pobierała od niego na piśmie zgodę na każdy realizowany przelew lub gromadziła dowody „na wszelki wypadek”.
- Konieczność badania braku zgody w czasie dokonywania transakcji (ex ante), a nie po rozstaniu (ex post): Sądy bezkrytycznie zaufały pokrzywdzonemu, ignorując fakt, iż oskarżenia pojawiły się dopiero po definitywnym zerwaniu relacji osobistych. Obowiązkiem sądu było zbadanie, czy zgoda pokrzywdzonego rzeczywiście nie istniała w chwili wykonywania dyspozycji bankowych, a nie przyjmowanie jego późniejszych twierdzeń motywowanych emocjonalnym rozstaniem.
- Wiedza i bieżąca kontrola finansów przez partnera: W materiale dowodowym pominięto okoliczność, iż pokrzywdzony na bieżąco kontrolował wpływy i wydatki spółki – wyciągi bankowe były drukowane codziennie, a sam przedsiębiorca pobierał je bezpośrednio z banku bez wiedzy księgowej. Wyklucza to tezę o wieloletnim, nieświadomym tolerowaniu nieuprawnionych przelewów.
- Kwestia motywacji majątkowych i rozliczeń stron: Sąd zignorował ewentualne porozumienie stron co do wyprowadzania środków (np. w kontekście zadłużenia i upadłości podmiotów pokrzywdzonego), co mogło rzutować na stopień winy oskarżonej lub wręcz wykluczać przestępny charakter transferów.
- Naruszenie prawa do obrony i nielojalność procesowa sądów: Sąd Najwyższy przywołał fundamentalną zasadę prawa karnego procesowego, zgodnie z którą sąd jest nie tylko organem rozpoznającym oskarżenie i przeprowadzającym postępowanie w tym zakresie, ale równocześnie gwarantem zapewnienia oskarżonemu możliwości korzystania z przyznanych mu i przysługujących uprawnień procesowych, w tym prawa do obrony materialnej. Postawa sądu, który odrzuca prawie wszystkie wnioski dowodowe oskarżonej, a następnie zarzuca jej, iż nie zdołała wykazać określonych faktów, stanowi nielojalność procesową – sąd nie może wyciągać negatywnych wniosków z nieudowodnienia faktu, skoro sam zablokował oskarżonej możliwość przeprowadzenia wnioskowanych dowodów.
Wnioski dla praktyki
W sprawach karnych gospodarczych, gdzie między menedżerem/właścicielem a osobą dysponującą rachunkiem istniały więzi osobiste, sądy nie mogą mechanicznie stosować korporacyjnych standardów formalizmu, choćby jeżeli osoba oskarżona jest podmiotem profesjonalnym (tu księgowa). Ustne uzgodnienia, nieformalne dyspozycje czy wzajemne finansowanie są w takich układach regułą, a nie wyjątkiem.
Organy ścigania i sądy powinny także badać, czy zarzut kradzieży lub sprzeniewierzenia (art. 278, art. 284 KK) nie jest instrumentalnym wykorzystaniem procesu karnego do odwetu osobistego lub wymuszenia rozliczeń majątkowych po nieudanym partnerstwie.

10 godzin temu




