Zażalenie na środek egzekucyjny nie obejmuje zasadności nałożonego obowiązku

Opis okoliczności faktycznych

Prezydent Miasta decyzją nakazał Z.R. i K.R., właścicielom nieruchomości położonej przy ul. (…) w P., wykonanie obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Prezydent wydał następnie upomnienie wzywając do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji. Upomnienie zawierało pouczenie, zgodnie z którym w przypadku niewykonania obowiązku po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia, może być wszczęte postępowanie egzekucyjne przewidziane dla egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym. W dalszej kolejności organ wystawił tytuły wykonawcze. Postanowieniem nałożył na zobowiązanych grzywnę informując, iż w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona przymusowo ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych; ponownie wezwał do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, polegającego na przyłączeniu nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Zobowiązani w zażaleniu skierowanym do prezydenta wskazali, iż nie są stronami w sprawie. Wskazali osobę będącą obecnym właścicielem nieruchomości oraz stwierdzili, iż jako byli właściciele (obecnie lokatorzy) nie mogą nic w tej sprawie zrobić, ponieważ nie mają żadnego umocowania prawnego.

SKO uchyliło w całości zaskarżone postanowienia i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium stwierdziło, iż obowiązek przyłączenia do sieci kanalizacyjnej dotyczy przede wszystkim właścicieli nieruchomości, ale także podmiotów faktycznie władających nieruchomością. Wobec podniesienia przez stronę zarzutu, iż nie jest w tej chwili właścicielem nieruchomości, należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia statusu prawnego nieruchomości oraz kwestii faktycznego władania nią.

Ponownie procedując w sprawie organ pozyskał m.in. oświadczenie właściciela nieruchomości, z którego wynika, iż nigdy nią nie władał. Stwierdził również, iż K.R. i Z.R. nie wydali mu dotąd nieruchomości, a nadto nie uiszczają w stosunku do niego żadnej opłaty. To te osoby mają zawarte umowy na dostawy mediów oraz generują ścieki i odpady.

Postanowieniami organ ponownie nałożył grzywnę i wezwał do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, polegającego na przyłączeniu nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Uzasadniając wskazał, iż zobowiązany jest użytkownikiem i mieszkańcem, który faktycznie włada przedmiotową nieruchomością jako właściciel samoistny. Właściciel nieruchomości, zgodnie z zeznaniami stron postępowania w sprawie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, nie ma fizycznego dostępu do nieruchomości, tym bardziej prowadzenia na jej terenie prac budowlanych. Między właścicielem a zobowiązanym nie została zawarta umowa, o której mowa w art. 2 ust. 2a ustawy z 13.9.1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 733; dalej: CzystGmU). Organ stwierdził również, iż okoliczność faktycznego władania przedmiotową nieruchomością, a nie dysponowania formalnym tytułem prawnym do tejże nieruchomości, ma zasadnicze znaczenie przy ustalaniu podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązków określonych w postanowieniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienia.

Stanowisko WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargi w całości.

W pierwszej kolejności WSA wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 CzystGmU ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielach nieruchomości – rozumie się przez to także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Natomiast w myśl art. 5 ust. 1 pkt 2 CzystGmU właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, o ile nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych.

Zgodnie z art. 15 § 1 EgzAdmU egzekucja administracyjna może być wszczęta, o ile wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. W kontrolowanym postępowaniu przesłanka ta została spełniona. Stosownie zaś do art. 29 § 1 EgzAdmU, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Postanowienia organu egzekucyjnego zawierają wszystkie wymagane ustawowo elementy. Argumentacja skarżących opiera się na twierdzeniach, iż nie są oni właścicielami nieruchomości objętej obowiązkiem przyłączenia do sieci kanalizacyjnej.

Zarzuty te oparte zostały o przepisy prawa materialnego, które mogły stanowić podstawę odwołania od decyzji organu I instancji, natomiast nie mogą odnieść zamierzonych przez stronę skutków w toku postępowania egzekucyjnego. Decyzja o nałożeniu na skarżących obowiązków o charakterze niepieniężnym nie podlega kontroli w niniejszej sprawie. Kontrolą legalności objęte są postanowienia organów egzekucyjnych w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, a kontrola ta sprowadza się do oceny, czy nałożone obowiązki zostały wykonane oraz do określenia wymiaru grzywny. Skarżący tymczasem skutecznie nie podważyli ustaleń faktycznych co do niewykonania nałożonych na nich obowiązków o charakterze niepieniężnym.

Zgodnie z art. 122 § 3 EgzAdmU, zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34 EgzAdmU) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Alternatywne ujęcie tych środków prawnych prowadzi do wniosku, iż prawidłowość nałożonej grzywny nie może być kwestionowana przez podnoszenie okoliczności związanych z egzekucją nałożonego obowiązku i określonych w art. 33 EgzAdmU. W zażaleniu na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia nie jest zatem dopuszczalne powoływanie okoliczności wskazanych w art. 33 EgzAdmU, ponieważ zażalenie takie byłoby w istocie rzeczy zarzutem. Kwestionując postanowienia nakładające grzywnę w celu przymuszenia, pełnomocnik skarżących powołuje się w istocie na okoliczności mieszczące się w kategorii zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, czyli nieistnienie obowiązku, wywodzone z treści przepisów prawa materialnego, to jest art. 5 ust. 1 pkt 2 CzystGmU. W zażaleniu, o którym mowa w art. 122 § 3 EgzAdmU, a także w razie wniesienia następnie skargi do sądu możliwe jest zakwestionowanie dopuszczalności oraz schematy skorzystania przez organ egzekucyjny ze środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia. Nie można natomiast kwestionować zasadności obowiązku, do którego wykonania grzywna ma przymusić.

Uzupełniająco należy podkreślić, iż organ egzekucyjny nie jest władny podejmować żadnych działań ingerujących w treść decyzji, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny nie jest w szczególności uprawniony do kontroli istniejącej decyzji, na podstawie której wystawiono tytuły wykonawcze. Celem postępowania egzekucyjnego pozostaje doprowadzenie do wykonania spoczywającego na zobowiązanych obowiązku. W czasie trwania tego postępowania nie może dochodzić do powtórnego kwestionowania jego istnienia ani tym bardziej zasadności jego realizacji.

Komentarz