Zgłoszenie ubezpieczycielowi roszczenia przerywa bieg przedawnienia

Stan faktyczny

W 1999 r. na skutek obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym zmarła A.B. W 2019 r. J.F. – brat ofiary wypadku wystąpił do ubezpieczyciela sprawcy z żądaniem zapłaty 30 tys. zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć siostry. Ubezpieczyciel odmówił wypłaty świadczenia podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia. W 2020 r. J.F. wniósł przeciwko ubezpieczycielowi sprawcy powództwo ograniczając żądaną kwotę do 15 tys. zł. Sąd Rejonowy w G. oddalił powództwo, a Sąd Okręgowy w P. utrzymał to orzeczenie w mocy uznając, iż roszczenie uległo przedawnieniu.

W ocenie Sądów decydujące znaczenie w tej sprawie ma art. 819 § 3 KC, który w sposób szczególny reguluje kwestię przedawnienia roszczeń dochodzonych od ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zgodnie z tym przepisem w wypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej roszczenie poszkodowanego do ubezpieczyciela o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się według reguł odnoszących się do roszczeń przewidzianych w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym.

Jak podkreślono, odpowiedzialność sprawcy szkody oraz zakładu ubezpieczeń opiera się na różnych podstawach prawnych. Odpowiedzialność ubezpieczyciela wobec poszkodowanego tylko pośrednio wynika z umowy ubezpieczenia i jest pochodną odpowiedzialności samego sprawcy szkody. Nie można przy tym zakresu rozszerzać odpowiedzialności ubezpieczyciela w stosunku do zakresu odpowiedzialność sprawcy szkody. W konsekwencji Sądy uznały, iż przedawnienie roszczenia wobec sprawcy szkody powoduje, iż roszczenie wobec ubezpieczyciela nie może być skutecznie dochodzone. Skoro wypadek komunikacyjny miał miejsce w 1999 r., a w sprawie znajduje zastosowanie 20 letni termin przedawnienia z art. 442¹ § 2 KC, to termin ten upływał 31.12.2019 r. Jednocześnie Sądy stwierdziły, iż nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 819 § 4 KC. Przerwanie biegu terminu przedawnienia następuje wyłącznie na skutek jednej z okoliczności wskazanych w art. 123 KC, a w tej sprawie żadna z nich nie miała miejsca.

Przerwanie biegu przedawnienia

Nie każda czynność wierzyciela podjęta w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia powoduje przerwanie biegu przedawnienia. Zgodnie z art. 123 § 1 KC bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia; przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Przerwanie biegu przedawnienia następuje w wyniku aktywności uprawnionego w stosunku do zobowiązanego, a bieg przedawnienia przerywają określone czynności podjęte przez wierzyciela wobec dłużnika. Czynność taka powinna być podjęta przed adekwatnym organem, a np. wezwanie dłużnika do zapłaty nie powoduje przerwania biegu przedawnienia.

W art. 819 § 4 KC w drodze wyjątku do art. 123 § 1 KC rozszerzono zakres czynności skutkujących przerwaniem biegu przedawnienia. Na podstawie tego przepisu bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. W takim przypadku bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy uwzględnił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu II instancji wniesioną przez J.F. SN podzielił stanowisko skarżącego, iż w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem SO w P. doszło do rażącego naruszenia art. 819 § 4 KC. Powód zgłosił pozwanemu żądanie zapłaty zadośćuczynienia za śmierć siostry w 2019 r. a więc przed upływem terminu przedawnienia. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, iż rozwiązanie zawarte w art. 819 § 4 KC odnosi się do biegu wszystkich terminów określonych w tym przepisie, a nie tylko do terminu ogólnego z art. 819 § 1 KC. Wskazuje na to umiejscowienie przepisu określającego szczególną przyczynę przerwy biegu przedawnienia roszczenia kierowanego do zakładu ubezpieczeń po art. 819 § 1-3 KC – kompleksie przepisów normujących termin przedawnienia takich roszczeń.

Art. 819 § 4 KC dotyczy więc wszelkich roszczeń określonych w tym przepisie kierowanych do ubezpieczyciela, a nie tylko roszczeń wynikających z umowy ubezpieczenia. Brzmienie przepisu ma wyraźnie bezosobowy charakter; wskazuje na dochodzenie roszczenia od ubezpieczyciela przez kogokolwiek, a nie tylko przez stronę umowy ubezpieczenia. Ustawodawca dąży w ten sposób do ochrony słabszej strony tej relacji prawnej, pokrzywdzonej zdarzeniem spowodowanym przez sprawcę objętego ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej. Art. 819 § 4 KC nie ma natomiast zastosowania do roszczeń wynikających ze szkody spowodowanej ruchem pojazdu mechanicznego – objętych obowiązkowym ubezpieczeniem posiadaczy pojazdów mechanicznych od odpowiedzialności cywilnej za szkody spowodowanej ruchem tych pojazdów – kierowanych przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu (zob. wyrok SN z 22.2.2023 r., II CSKP 735/22, Legalis).

Wyrok SN z 2.10.2025 r., II CNPP 6/23, Legalis