Umowa o dzieło została uregulowana w Kodeksie Cywilnym. Przedmiotem tego rodzaju umowy jest zobowiązanie do wykonania określonego dzieła (materialnego lub niematerialnego). Jest to umowa wzajemna i odpłatna. Zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia (w formie kosztorysowej albo ryczałtowej) jest istotnym elementem umowy tak samo jak ustalenie dzieła.
Najistotniejsze w tej umowie jest osiągnięcie konkretnego rezultatu, a nie staranne działanie. Dzieło powinno mieć indywidualny charakter i wynikać z umiejętności jego wykonawcy.
Co nie jest dziełem?
Zgodnie z orzecznictwem SN, co do zasady dziełem nie może być przykładowo:
- Wykład (Wyrok SN z 28.08.2014 r., II UK 12/14, LEX nr 1521243),
- Tłumaczenie (Postanowienie SN z 7.07.2025 r., I USK 41/25, LEX nr 3888012),
- chyba iż posiada cechy utworu.
- Zajęcia sportowe (Wyrok SN z 15.07.2014 r., II UK 496/13, LEX nr 1498492) – chyba iż jest możliwe osiągnięcie rezultatu.
CZYM RÓŻNI SIĘ UMOWA O DZIEŁO OD UMOWY O PRACĘ?
Umowa o dzieło a umowa o pracę – podstawa prawna
Umowa o pracę została uregulowana w Kodeksie Pracy, zaś umowa o dzieło w Kodeksie Cywilnym, więc podlegają osobnym rygorom prawnym. Do umów o pracę, w zakresie nieuregulowanym w Kodeksie Pracy, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego.
Podstawową różnicą jest odmienny typ umów. Umowa o dzieło jest umową rezultatu, a umowa o pracę umową starannego działania. W przypadku umowy o pracę przedmiotem umowy jest wykonywanie określonych zadań, zaś w przypadku umowy o dzieło, wykonanie dzieła. Umowa o dzieło nie powoduje podporządkowania wobec zlecającego wykonanie dzieła tak jak w przypadku umowy o pracę.
Umowa o dzieło a umowa o pracę – strony
Stronami stosunku pracy są pracodawca i pracownik, zaś w przypadku umowy o dzieło co do zasady zamawiający (przyjmujący zamówienie) i wykonawca.
Umowa o dzieło a umowa o pracę – zakończenie współpracy
Dla każdej z umów przewidziano inne tryby ich rozwiązania. Kodeks Pracy przewiduje aż 3 tryby: wypowiedzenie, porozumienie stron oraz rozwiązanie umowy o pracę w trybie natychmiastowym (bez wypowiedzenia). Kodeks Pracy przyznaje niektórym kategoriom pracowników ochronę przed wypowiedzeniem i/lub rozwiązaniem umowy o pracę. Kodeks Cywilny nie zapewnia takiej ochrony.
W umowie o dzieło nie funkcjonuje instytucja wypowiedzenia (właśnie ze względu na jej charakter, dzieło to konkretny efekt, a nie ciągłość wykonania). Od tej umowy można za to odstąpić:
- Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak bardzo, iż nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w umówionym czasie, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła;
- Jeżeli przyjmujący zamówienie wykonuje je w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, można wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo poprosić o poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo tego, który miał pierwotnie wykonać.
- Jeżeli do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a tego współdziałania brak, przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiającemu odpowiedni termin z zagrożeniem, iż po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu będzie uprawniony do odstąpienia od umowy;
- Dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła;
- W razie znacznego podwyższenia wynagrodzenia kosztorysowego, zamawiający może od umowy odstąpić, powinien jednak uczynić to niezwłocznie i zapłacić przyjmującemu zamówienie odpowiednią część umówionego wynagrodzenia.
Umowa o dzieło a umowa o pracę – pozostałe różnice
Wykonawca ponosi odpowiedzialność za wady wykonanego dzieła oraz za opóźnienia w jego wykonaniu. Zachowanie umówionego terminu jest zatem bardzo istotne. Jak przyjął Sąd Najwyższy, “kryterium odróżnienia umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług stanowi także możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych” (Wyrok SN z 3.11.2000 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 63).
Co więcej, wykonawca dzieła nie ma określonego czasu ani miejsca pracy, wiążą go jedynie wskazówki co do schematy wykonania dzieła, ustalenia z zamawiającym oraz terminy. Wykonawca dzieła nie jest objęty ubezpieczeniami społecznymi ani nie posiada statusu pracownika, w tym w szczególności:
- nie podlega kierownictwu ani nadzorowi i nie wykonuje poleceń służbowych. Nie należy do struktury firmy ani nie posiada przełożonego. Tę formę współpracy cechuje niezależność,
- nie podlega środkom dyscyplinującym,
- nie pozostaje w dyspozycji (otrzymuje wynagrodzenie za wykonane dzieło, a nie za pozostawanie w dyspozycji do jego wykonania), nie ma sztywnego miejsca i czasu pracy,
- brak ewidencji czasu pracy – odmiennie niż w przypadku umowy o pracy,
- brak urlopu wypoczynkowego.
- wynagrodzenie może obejmować przeniesienie praw autorskich.
Ryzyko ponosi wykonawca dzieła. Odpowiedzialność nie jest ograniczona jak w przypadku pracownika.
Autor: r. pr. Marta Kopeć, Partner Zarządzający
E-mail: [email protected]
tel.: +48 22 501 56 10
Autor: apl. adw. Zuzanna Kosiorowska
E-mail: [email protected]
tel.: +48 22 501 56 10
