Czy 60% nadzwyczajnych zysków ze sprzedaży paliw trafi do budżetu?

Cel ustawy

Ustawa ma wprowadzić epizodyczną daninę od ponadprzeciętnych zysków sektora paliwowego osiągniętych w następstwie nadzwyczajnej sytuacji na światowych rynkach energii. Rozwiązanie stanowi kontynuację wcześniejszych prac nad ustawą z 3.7.2026 r., która została skierowana przez Prezydenta RP do TK w trybie kontroli prewencyjnej.

Według uzasadnienia gwałtowny wzrost cen ropy i marż paliwowych był związany z eskalacją konfliktu na Bliskim Wschodzie i zakłóceniami w transporcie ropy. Jednocześnie państwo uruchomiło działania osłonowe dla odbiorców paliw, obejmujące m.in. obniżenie podatków pośrednich i ograniczenie cen detalicznych. Podatek od nadzwyczajnych zysków ma służyć częściowemu zrównoważeniu kosztów tych działań i zasilić budżet państwa.

Warto przy tym zwrócić uwagę na istotną zmianę dokonaną w toku prac parlamentarnych. Uzasadnienie pierwotnego projektu odnosi się do opodatkowania zysków osiągniętych od marca do grudnia 2026 r., natomiast ustawa uchwalona przez Sejm obejmuje okres od 1.3.2026 r. do 31.3.2027 r.

Kto zapłaci podatek od nadzwyczajnych zysków

Podatnikami będą podmioty prowadzące na terytorium Polski, samodzielnie albo za pośrednictwem innego podmiotu, działalność w zakresie:

1. wytwarzania paliw ciekłych albo
2. obrotu paliwami ciekłymi na podstawie koncesji na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą.

Na potrzeby ustawy wytwarzanie paliw ciekłych oznacza produkcję w instalacjach wytwarzania paliw w procesie przerobu ropy naftowej. Tym samym zakres regulacji jest węższy od ogólnego pojęcia wytwarzania paliw – zgodnie z uzasadnieniem nie obejmuje m.in. produkcji polegającej wyłącznie na mieszaniu komponentów lub paliw, czyli tzw. blendingu.

Przedmiotem opodatkowania są przychody osiągnięte ze zbycia paliw ciekłych. Nie oznacza to jednak opodatkowania całego obrotu. Zgodnie z art. 7 opodatkowaniu będzie podlegała wyłącznie nadwyżka przychodów faktycznych ponad poziom odpowiadający przychodom osiąganym przy zastosowaniu marży referencyjnej.

Marża z 2025 r. punktem odniesienia

Podstawę obliczenia podatku stanowi nadwyżka rzeczywistych przychodów ze zbycia paliw osiągniętych w okresie opodatkowania nad przychodami hipotetycznymi.

Przychody hipotetyczne będą ustalane z uwzględnieniem rzeczywistych kosztów nabycia lub wytworzenia paliw oraz marży referencyjnej. Punktem odniesienia jest średnia marża sprzedaży paliw ciekłych osiągnięta przez konkretnego podatnika w 2025 r. Marża referencyjna odpowiada tej wartości powiększonej o 20%.

Mechanizm ma więc oddzielić zwykłą rentowność przedsiębiorstwa od nadwyżki wynikającej z wyjątkowej sytuacji rynkowej. Według uzasadnienia 20-procentowe podwyższenie historycznej marży ma chronić przed objęciem daniną zysków wynikających ze zwykłych wahań cenowych lub normalnego wzrostu efektywności działalności.

Ustawa wprowadza jednocześnie minimalną marżę referencyjną na poziomie 2%. Będzie ona stosowana, gdy wynik wyliczenia na podstawie danych z 2025 r. będzie niższy niż 2%, a także wobec podatnika, który nie prowadził w 2025 r. działalności objętej nową daniną.

Jeżeli działalność była prowadzona tylko przez część 2025 r., przy ustalaniu marży zostaną uwzględnione miesiące faktycznego prowadzenia działalności.

60% nadwyżki przychodów

Stawka nowej daniny wyniesie 60% podstawy jej obliczenia. Oznacza to, iż opodatkowaniu nie podlega 60% wszystkich przychodów ani choćby całego zysku przedsiębiorstwa, ale 60% ustalonej zgodnie z ustawą nadwyżki ponad poziom wynikający z marży referencyjnej.

Szczególne ograniczenie przewidziano dla podatników, którzy nie prowadzą działalności polegającej na wytwarzaniu paliw ciekłych, a więc przede wszystkim podmiotów zajmujących się obrotem paliwami z zagranicą. W ich przypadku należny podatek od nadzwyczajnych zysków nie będzie mógł przekroczyć 50% przypadającego proporcjonalnie na okres opodatkowania dochodu z działalności albo – w odpowiednich przypadkach – zysku netto.

Dochód będący podstawą tego limitu będzie ustalany przed pomniejszeniami i odliczeniami, w tym przed rozliczeniem strat z lat ubiegłych.

Jak ustalane będą przychody i koszty

Przychody i koszty będą określane zasadniczo na podstawie ksiąg rachunkowych, a w przypadkach wskazanych w ustawie – innych ksiąg podatkowych. W transakcjach między podmiotami powiązanymi zastosowanie znajdzie zasada ceny rynkowej, co ma ograniczyć możliwość sztucznego przenoszenia przychodów lub kosztów w celu obniżenia marży podlegającej opodatkowaniu.

Przy kalkulacji będą uwzględniane m.in. wyniki zrealizowanych instrumentów pochodnych służących zabezpieczeniu przychodów i kosztów oraz określone koszty obowiązków regulacyjnych związanych z działalnością paliwową.

Nie będą natomiast uwzględniane m.in. niezrealizowane przychody i koszty, niezrealizowane różnice kursowe ani wyceny zapasów paliw ciekłych. Ma to zapobiec wpływowi czysto księgowych zmian wartości na wysokość nadzwyczajnego zysku.

Jeżeli określonych kosztów lub wyniku na instrumentach finansowych nie będzie można jednoznacznie przypisać do przychodów objętych ustawą, zastosowanie znajdzie proporcja odpowiadająca udziałowi przychodów ze sprzedaży paliw w ogólnych przychodach podatnika.

Zaliczki miesięczne i rozliczenie podatku

Podatek będzie pobierany w formie miesięcznych zaliczek obliczanych narastająco. Podatnik będzie porównywał podatek należny od początku okresu opodatkowania z sumą zaliczek należnych za wcześniejsze miesiące.

Zaliczki trzeba będzie wpłacać do 25. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni. Szczególna zasada dotyczy pierwszej zaliczki, która obejmie łącznie okres od 1.3.2026 r. do 31.10.2026 r. W konsekwencji pierwsza płatność przypadnie na listopad 2026 r.

Jeżeli w kolejnych miesiącach narastająca nadwyżka zmniejszy się, wysokość kolejnej zaliczki również ulegnie obniżeniu, a gdy podatek obliczony narastająco nie będzie przewyższał wcześniejszych zaliczek – za dany miesiąc nie powstanie kolejna kwota do zapłaty.

Podatnik będzie zobowiązany złożyć elektroniczne zeznanie o wysokości podatku do 31.12.2027 r. i w tym samym terminie wpłacić należną różnicę między ostateczną wysokością podatku a sumą zapłaconych zaliczek.

Podatek nie będzie kosztem uzyskania przychodów

Ustawa wprowadza również zmiany w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku dochodowym od osób prawnych.

Zapłacony podatek od nadzwyczajnych zysków nie będzie stanowił kosztu uzyskania przychodów ani na gruncie PIT, ani CIT. Podatnik nie pomniejszy więc podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym o wartość nowej daniny.

Minister będzie mógł obniżyć akcyzę

Uchwalona ustawa zawiera również szczególne upoważnienie dla ministra adekwatnego do spraw finansów publicznych. Będzie on mógł, w drodze rozporządzenia, czasowo obniżyć stawki akcyzy na wskazane wyroby akcyzowe, o ile będzie to niezbędne do ograniczenia negatywnych skutków konfliktu na Bliskim Wschodzie dla rynku paliw.

Obniżka będzie mogła obowiązywać nie dłużej niż do końca okresu podatkowego, czyli do 31.3.2027 r., a przy podejmowaniu decyzji minister będzie obowiązany uwzględnić sytuację gospodarczą państwa.

Opodatkowanie obejmie także okres sprzed wejścia ustawy w życie

Jednym z najbardziej istotnych zagadnień prawnych jest objęcie daniną nadwyżki przychodów osiągniętej od 1.3.2026 r., mimo iż ustawa ma zasadniczo wejść w życie dopiero 1.11.2026 r.

W uzasadnieniu projektu problem ten analizowano w kontekście zasady lex retro non agit. Projektodawca argumentował, iż wyjątkowa sytuacja społeczno-gospodarcza, zasada sprawiedliwości społecznej oraz potrzeba ochrony równowagi budżetowej uzasadniają objęcie daniną również okresu poprzedzającego wejście ustawy w życie. Wskazano również na epizodyczny charakter regulacji i nieprzewidywalność zdarzeń powodujących powstanie nadzwyczajnych zysków.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Sejm uchwalił ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca 2026 r. do marca 2027 r. ze zbycia paliw ciekłych 18.9.2026 r. Senat nie wniósł do niej poprawek 24.9.2026 r. Obecnie czeka na podpis Prezydenta RP. Regulacje mają wejść w życie 1.11.2026 r. Wyjątek stanowi przepis upoważniający ministra adekwatnego ds. finansów publicznych do czasowego obniżania stawek akcyzy – ten ma wejść w życie następnego dnia po ogłoszeniu ustawy.