Detencja małoletnich cudzoziemców. MSWiA odpowiada Rzeczniczce Praw Dziecka

MSWiA w odpowiedzi z 4 marca 2026 r. podkreśliło, iż zmiana przepisów nie prowadzi do ograniczenia ochrony praw dziecka. Przeciwnie, została wprowadzona w odpowiedzi na stwierdzone przez Straż Graniczną nadużycia oraz trudności w zapewnieniu najlepszego interesu małoletnich na gruncie dotychczasowych regulacji i w oparciu o dostępne instytucje systemu pieczy zastępczej.

Odpowiedź MSWIA

Apel RPD

Rzeczniczka Praw Dziecka w piśmie z 18 stycznia 2026 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wyraziła zdecydowane zastrzeżenia wobec zmiany ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Detencja nigdy nie jest zgodna z zasadą dobra dziecka. Apel RPD do MSWiA

Jej zdaniem nowelizacją ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw zmieniony został przepis o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w ten sposób, iż wyłączono małoletnich bez opieki z katalogu osób, których nie umieszcza się w strzeżonym ośrodku ani nie stosuje się wobec nich aresztu dla cudzoziemców.

Wprowadzono także przepis, na podstawie którego w strzeżonym ośrodku może być umieszczony małoletni cudzoziemiec przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez opieki, który ukończył 15. rok życia.

Obowiązujące od 1 stycznia 2026 r. wskazane zmiany umożliwiają umieszczanie w ośrodkach strzeżonych małoletnich cudzoziemców przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej bez opieki, względem których złożono wniosek w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej.

Zastrzeżenia RPD

Rzeczniczka Praw Dziecka z całą mocą podkreśla, iż detencja nigdy nie jest zgodna z zasadą dobra dziecka wymienioną między innymi w art. 72 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka.

Wadliwa procedura legislacyjna

Monika Horna-Cieślak wyraziła też przekonanie, iż wszelkie planowane zmiany przepisów, które mogą mieć wpływ na sytuację osób małoletnich powinny być przed ich wprowadzeniem przedmiotem szerszej konsultacji uwzględniającej opinie ekspertów i środowisk związanych z ochroną praw dziecka. W przypadku omawianej zmiany nie miało to miejsca, co więcej – projekt nie został przekazany Rzeczniczce Praw Dziecka do opiniowania.

Odpowiedź MSWiA

Resort odpowiadając Rzecznice w zakresie zastrzeżeń proceduralnych wskazał, iż jest to w pełni dopuszczalny tryb ustawodawczy i nie budzi wątpliwości natury prawnej. Poprawka została poddana analizie merytorycznej, a MSWiA podzieliło zasadność jej przyjęcia, w związku z czym uzyskała pozytywną rekomendację Rządu RP.

MSWiA odnosząc się do zarzutów RPD w zakresie ograniczenia ochrony praw dziecka, stwierdziło, iż dotychczasowy stan prawny powodował rozbieżności w zakresie dopuszczalności detencji małoletnich cudzoziemców bez opieki. Ustawa o cudzoziemcach dopuszczała możliwość umieszczenia w strzeżonym ośrodku małoletniego powyżej 15. roku życia, natomiast ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP – w poprzednim brzmieniu – wykluczała taką możliwość wobec osób ubiegających się o ochronę międzynarodową. W praktyce prowadziło to do nadużyć polegających na wszczynaniu postępowań o udzielenie ochrony wyłącznie w celu uzyskania zwolnienia ze strzeżonego ośrodka, a następnie – w zdecydowanej większości przypadków – do samowolnego opuszczania placówek opiekuńczo‑wychowawczych przez małoletnich.

W ocenie MSWiA sytuacje, w których dziecko opuszcza placówkę otwartą i narażone jest na zagrożenia, w tym związane z handlem ludźmi czy wykorzystaniem, nie mogą być uznane za realizację jego najlepszego interesu. Zrównanie regulacji obu ustaw ma na celu wyeliminowanie tych ryzyk i zapewnienie spójności systemu.

Małoletni bez opieki w strzeżonym ośrodku

Resort podkreślił, iż umieszczenie małoletniego bez opieki w strzeżonym ośrodku ma charakter wyjątkowy, czasowy i każdorazowo podlega indywidualnej ocenie sądu. Po nowelizacji ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, w każdym przypadku detencji małoletniego bez opieki stosuje się art. 397 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, który nakazuje sądowi kierować się dobrem dziecka, uwzględniając m.in. jego rozwój, cechy osobowości, okoliczności zatrzymania.

Ministerstwo zapewniło, iż dostrzega potrzebę dalszego wzmacniania gwarancji wykonawczych, w tym kontroli sądowej, opieki psychologicznej oraz rozwoju alternatywnych form opieki pozadetencyjnej. Prace w tym zakresie będą kontynuowane, aby zapewnić wyważone i odpowiedzialne stosowanie środków przewidzianych prawem wobec małoletnich cudzoziemców bez opieki.