Rzeczniczka Praw Dziecka w piśmie z 18 stycznia 2026 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wyraziła zdecydowane zastrzeżenia wobec najnowszej zmiany ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zmiany w ustawie

Ustawą o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw zmieniony został przepis o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w ten sposób, iż wyłączono małoletnich bez opieki z katalogu osób, których nie umieszcza się w strzeżonym ośrodku ani nie stosuje się wobec nich aresztu dla cudzoziemców.

Wprowadzono także przepis, na podstawie którego w strzeżonym ośrodku może być umieszczony małoletni cudzoziemiec przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez opieki, który ukończył 15. rok życia.

Obowiązujące od 1 stycznia 2026 roku opisane wyżej zmiany umożliwiają umieszczanie w ośrodkach strzeżonych małoletnich cudzoziemców przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej bez opieki, względem których to małoletnich złożono wniosek w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej.

Zastrzeżenia RPD

Rzeczniczka Praw Dziecka z całą mocą podkreśla, iż detencja nigdy nie jest zgodna z zasadą dobra dziecka wymienioną między innymi w art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych.

Wystąpienie RPD do MSWIA dotyczące zmian w ustawie o udzieleniu cudzoziemcom ochrony

Dzieci mają prawo do bezpieczeństwa

Niezależnie od obywatelstwa, wszystkie osoby poniżej 18. roku życia są dziećmi i jesteśmy jako dorośli – jako państwo polskie – zobowiązani do sprawowania prawidłowej opieki nad wszystkimi małoletnimi pozbawionymi opieki bliskich. Strzeżone ośrodki są miejscami pozbawienia wolności. Rekomendowanym kierunkiem zmian legislacyjnych powinno być całkowite wyłączenie możliwości stosowania detencji imigracyjnej wobec małoletnich cudzoziemców bez opieki.

– Dyrektywy unijne podkreślają konieczność umieszczania małoletnich bez opieki w miejscach, które będą dostosowane do ich szczególnych potrzeb – podkreśla Monika Horna-Cieślak.

Problematykę związaną z detencją imigracyjną małoletnich Rzeczniczka Praw Dziecka poruszała między innymi w wystąpieniu z dnia 28 października 2024 roku skierowanym wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich do Prezesa Rady Ministrów. Wskazano tam również argumentację prezentowaną przez Specjalnego Sprawozdawcę Narodów Zjednoczonych ds. tortur, innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania. W raporcie z roku 2015 dotyczącym standardów ochrony praw dzieci pozbawionych wolności Specjalny Sprawozdawca podnosił, iż zasada stosowania detencji jako środka ostatecznego wyrażona w art. 37 lit. b Konwencji o prawach dziecka powstała z myślą o nieletnich sprawcach czynów karalnych. Nie powinna być jednak przenoszona na grunt postępowań imigracyjnych i nie może usprawiedliwiać pozbawiania dzieci wolności w celu zabezpieczenia przebiegu tych procedur.

RPD i RPO wspólnie apelują do premiera. Chodzi o migrujące dzieci bez opieki

Wadliwa procedura legislacyjna

Monika Horna-Cieślak wyraziła też przekonanie, iż wszelkie planowane zmiany przepisów, które mogą mieć wpływ na sytuację osób małoletnich powinny być przed ich wprowadzeniem przedmiotem szerszej konsultacji uwzględniającej opinie ekspertów i środowisk związanych z ochroną praw dziecka. W przypadku omawianej zmiany nie miało to miejsca, co więcej – projekt nie został przekazany Rzeczniczce Praw Dziecka do opiniowania.

Dlatego RPD zwróciła się do MSWiA o zajęcie stanowiska odnośnie do przedstawionych zagadnień oraz o podjęcie działań zmierzających do zainicjowania stosownych zmian legislacyjnych w celu zabezpieczenia praw małoletnich cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez opieki.