4 godzin temu
Prowadzenie firmy rodzinnej wiąże się nie tylko z wyzwaniami biznesowymi, ale również z kwestiami dotyczącymi prawa rodzinnego, odpowiedzialności majątkowej i przyszłej sukcesji. W praktyce to właśnie nieuregulowane relacje między małżonkami i wspólnikami oraz brak planu sukcesyjnego mogą stać się jednym z największych zagrożeń dla rodzinnego biznesu.
Firma rodzinna a wspólność majątkowa małżonków
Jednym z pierwszych elementów, które powinien przeanalizować przedsiębiorca, jest ustrój majątkowy małżeński. Jak wskazuje Katarzyna Strzeszewska-Lipka, adwokat i partner w kancelarii Orlik & Partners, już na etapie rozpoczynania działalności warto ustalić, kto rzeczywiście jest właścicielem poszczególnych składników majątku oraz kto będzie odpowiadał za zobowiązania firmy.
Przy ustawowej wspólności majątkowej małżonków do majątku wspólnego należą m.in. wynagrodzenia oraz dochody z działalności gospodarczej. Majątkiem osobistym pozostają natomiast co do zasady składniki nabyte przed ślubem oraz otrzymane w spadku lub darowiźnie.
W praktyce oznacza to, iż udziały w spółce lub majątek wykorzystywany w przedsiębiorstwie nie zawsze należą wyłącznie do osoby wpisanej do rejestru. Znaczenie może mieć także źródło ich finansowania.
Alternatywą jest rozdzielność majątkowa, która pozwala małżonkom samodzielnie zarządzać majątkiem i upraszcza kwestie odpowiedzialności oraz ewentualnych rozliczeń.
Umowa wspólników w firmie rodzinnej
Kolejnym problemem jest opieranie biznesu wyłącznie na zaufaniu. Firmy rodzinne często zakładają małżonkowie, rodzeństwo, rodzice i dzieci albo bliscy przyjaciele. Na początku współpracy kilka osób zakłada konflikt, różnice dotyczące rozwoju firmy czy chęć wyjścia jednego ze wspólników z biznesu.
Brak odpowiednich regulacji może jednak prowadzić do paraliżu decyzyjnego. Dlatego ważnym zabezpieczeniem jest umowa wspólników lub umowa inwestycyjna.
Jak podkreśla Piotr Mordzonek, radca prawny i counsel w Orlik & Partners, taka umowa nie powinna być postrzegana jako przejaw braku zaufania. Jej zadaniem jest określenie zasad podejmowania decyzji, sposobów rozwiązywania sporów, sprzedaży udziałów, wejścia inwestora czy wyjścia wspólnika ze spółki.
Sukcesja w firmie rodzinnej i fundacja rodzinna
Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje sukcesja w firmie rodzinnej. Przekazanie przedsiębiorstwa kolejnemu pokoleniu warto planować z dużym wyprzedzeniem. Testament i ustawowe zasady dziedziczenia nie zawsze zapewniają ciągłość biznesu. Mogą prowadzić do podziału majątku między wielu spadkobierców i konfliktów dotyczących zarządzania firmą.
Jednym z rozwiązań wspierających sukcesję międzypokoleniową jest fundacja rodzinna. Pozwala ona skupić rodzinny majątek w jednym podmiocie, określić zasady jego zarządzania oraz wypłacać beneficjentom świadczenia bez konieczności dzielenia przedsiębiorstwa.
Marcin Soja, doradca podatkowy, radca prawny i senior counsel w Orlik & Partners, zwraca uwagę, iż przy tworzeniu fundacji rodzinnej szczególnego znaczenia nabiera struktura rodziny oraz relacje pomiędzy fundatorami i beneficjentami. Mogą one wpływać m.in. na konsekwencje podatkowe wypłacanych świadczeń.
Sama fundacja rodzinna nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów sukcesyjnych. Fundacja może być wspólnikiem spółki, ale nie zastępuje jej zarządu. Dlatego skuteczna sukcesja powinna obejmować również przygotowanie osób, które w przyszłości przejmą operacyjne zarządzanie przedsiębiorstwem.
Dobrze zaplanowana sukcesja, adekwatna umowa wspólników oraz uporządkowane kwestie majątkowe małżonków mogą znacząco zwiększyć bezpieczeństwo firmy rodzinnej i ułatwić jej funkcjonowanie przez kolejne pokolenia.
