Fundacje rodzinne – projekt przewiduje podwyżkę podatku i ograniczenie zwolnień

Cel i ratio legis projektu

Projekt jest rezultatem przeglądu funkcjonowania ustawy z 26.1.2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 326; dalej: FundRodzU), którego przeprowadzenie przewidziano w art. 143 tej ustawy.

Projektodawca zwraca uwagę także na skalę dochodów korzystających ze zwolnienia. W 2025 r. 3017 fundacji rodzinnych wykazało ponad 25,3 mld zł przychodów zwolnionych z opodatkowania.

Projekt zmierza więc przede wszystkim do ograniczenia możliwości stosowania preferencji podatkowych w sytuacjach, które w ocenie projektodawcy nie pozostają dostatecznie związane z sukcesyjną funkcją fundacji rodzinnej. Jednocześnie zawiera rozwiązanie korzystne dla części beneficjentów – rozszerzenie zakresu zwolnienia w PIT na zstępnych rodzeństwa fundatora.

Fundacje rodzinne mają zostać objęte regulacjami CFC i exit tax

Projekt zakłada objęcie fundacji rodzinnych regulacjami dotyczącymi zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC) oraz podatkiem od dochodów z niezrealizowanych zysków – exit tax. W obecnym modelu zwolnienie fundacji rodzinnej powoduje, iż przepisy te nie znajdują do niej zastosowania.

W uzasadnieniu wskazano w szczególności na identyfikowane struktury z udziałem podmiotów zagranicznych, w których przeniesienie udziałów lub akcji do fundacji rodzinnej pozwalało uniknąć opodatkowania przewidzianego dla CFC.

Ograniczenie zwolnienia dla najmu nieruchomości

Projekt istotnie modyfikuje art. 6 ust. 8 ustawy z 15.2.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 554; dalej: PDOPrU) dotyczący przypadków, w których zwolnienie podatkowe fundacji rodzinnej nie znajduje zastosowania.

Nowe rozwiązanie dotyczy przede wszystkim nieruchomości mieszkalnych. Przychód z najmu budynku mieszkalnego, budynku o funkcji mieszanej w części mieszkalnej, lokalu mieszkalnego lub ich części będzie mógł korzystać ze zwolnienia, jeżeli nieruchomość jest wynajmowana bezpośrednio przez fundację rodzinną wyłącznie na cele mieszkaniowe. Ciężar wykazania tej okoliczności ma spoczywać na fundacji rodzinnej.

Zwolnienie nie obejmie również budynków, lokali lub ich części przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania. Według uzasadnienia projekt ma w szczególności przesądzić opodatkowanie tzw. najmu krótkoterminowego oraz usług związanych z zakwaterowaniem.

Zbycie mienia przed upływem 36 miesięcy

Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie 36-miesięcznego okresu, przed upływem którego przychód ze zbycia określonego mienia przez fundację rodzinną nie będzie korzystało ze zwolnienia z CIT.

Regulacja obejmie mienie wniesione do fundacji rodzinnej, przekazane jej nieodpłatnie oraz nabyte przez fundację od podmiotu powiązanego z fundacją, beneficjentem lub fundatorem, o ile spełniony jest wskazany w projekcie próg powiązań wynoszący co najmniej 5%. Termin ma być liczony od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło wniesienie, przekazanie albo nabycie mienia.

Skutkiem wcześniejszego zbycia będzie brak zastosowania zwolnienia adekwatnego dla fundacji rodzinnej, a uzyskany przychód będzie podlegał opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

36-miesięczny okres tylko dla nowego mienia

Ograniczenie dotyczące zbycia przed upływem 36 miesięcy ma znaleźć zastosowanie wyłącznie do mienia wniesionego lub nieodpłatnie przekazanego fundacji rodzinnej albo nabytego przez nią od podmiotu powiązanego po 31.12.2026 r.

Udział w podmiotach transparentnych podatkowo bez zwolnienia

Zwolnienie fundacji rodzinnej ma zostać ograniczone również w odniesieniu do przychodów osiąganych z udziału w spółkach niebędących osobami prawnymi oraz innych podmiotach transparentnych podatkowo, których przychody, koszty, dochody lub straty są traktowane jako osiągnięte lub poniesione bezpośrednio przez fundację rodzinną.

Według uzasadnienia zmiana jest reakcją przede wszystkim na wykorzystywanie zagranicznych struktur transparentnych podatkowo.

Przychody objęte projektowanym art. 6 ust. 8 PDOPrU będą opodatkowane na zasadach ogólnych. Jednocześnie przy późniejszym opodatkowaniu świadczeń fundacja będzie mogła pomniejszyć podatek z art. 24q PDOPrU o podatek zapłacony wcześniej na zasadach ogólnych.

Stawka podatku wzrośnie z 15% do 19%

Projekt przewiduje zmianę art. 24q ust. 1 PDOPrU przez podwyższenie stawki podatku z 15% do 19%.

Stawka ta znajduje zastosowanie przede wszystkim do świadczeń przekazywanych przez fundację rodzinną beneficjentom oraz mienia przekazywanego w związku z rozwiązaniem fundacji. Projektodawca uzasadnia zmianę potrzebą zbliżenia poziomu obciążenia do 19-procentowego opodatkowania dochodów kapitałowych osiąganych bezpośrednio przez osoby fizyczne.

Rozszerzenie katalogu ukrytych zysków

Zmiany obejmują również art. 24q ust. 1a PDOPrU. Projekt rozszerza zakres regulacji dotyczących pożyczek stanowiących ukryte zyski.

Obecnie odpowiednie regulacje koncentrują się na pożyczkach udzielanych beneficjentom. Po zmianach mają obejmować także pożyczki udzielane fundatorowi oraz określonym podmiotom powiązanym z beneficjentem, fundatorem lub fundacją rodzinną. Dotyczy to zarówno niespłaconych we właściwym terminie należności, jak i pożyczek udzielanych na okres co najmniej 10 lat.

Do katalogu ukrytych zysków ma zostać dodana również wartość umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne należności wobec beneficjenta, fundatora albo podmiotu powiązanego. Projektodawca kwalifikuje takie zdarzenie jako trwałe przysporzenie po stronie dłużnika kosztem fundacji rodzinnej.

Szersze zwolnienie w PIT dla rodziny fundatora

Nie wszystkie proponowane rozwiązania mają charakter uszczelniający. Projekt zmienia również ustawę z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 592; dalej: PDOFizU), rozszerzając zakres zwolnienia przychodów uzyskiwanych z fundacji rodzinnej.

Projekt wprowadza pojęcie „członka rodziny fundatora”, obejmujące małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, pasierba, ojczyma i macochę fundatora, a dodatkowo – czego nie obejmuje obecny zakres preferencji – zstępnych rodzeństwa fundatora.

Przejściowy zwrot nieruchomości fundatorowi

Projekt przewiduje czasową neutralność podatkową zwrotu fundatorowi określonych nieruchomości i praw majątkowych wniesionych do fundacji przed 1.1.2027 r. Zwrot dokonany w przewidzianym okresie nie będzie podlegał art. 24q i 24r PDOPrU, a projekt określa również jego skutki w PIT i podatku od spadków i darowizn.

Okres, w którym składnik pozostawał własnością fundacji, będzie zaliczany do pięcioletniego terminu adekwatnego dla odpłatnego zbycia nieruchomości.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych znajduje się w tej chwili na etapie prac rządowych. Zakłada, iż ustawa wejdzie w życie 1.1.2027 r.

Dla stosowania projektowanych zmian szczególne znaczenie będą miały przepisy przejściowe. Ograniczenie zwolnienia przy zbyciu mienia przed upływem 36 miesięcy ma dotyczyć co do zasady składników wniesionych, przekazanych lub nabytych po 31.12.2026 r., a dla określonych nieruchomości i praw wniesionych wcześniej przewidziano czasowy mechanizm ich neutralnego podatkowo zwrotu fundatorowi.