Kiedy sklep internetowy może wymagać założenia konta?

6 godzin temu

W dniu 3 grudnia 2025 r. Europejska Rada Ochrony Danych (EROD) przyjęła Rekomendacje 2/2025 dotyczące podstaw prawnych wymagania zakładania konta użytkownika w e-commerce (dalej: „Rekomendacje”). Projekt został poddany konsultacjom społecznym, które zakończyły się 12 lutego 2026 r.

Konto w zamian za zakupy – czy to bezpieczna transakcja dla Twoich danych?

W Rekomendacjach odniesiono się do praktyki stosowanej przez wiele sklepów internetowych, polegającej na uzależnianiu możliwości przeglądania ofert lub dokonania zakupu produktu od uprzedniego założenia konta użytkownika. Jednocześnie wskazano na wynikające z tego potencjalne zagrożenia dla praw podstawowych i wolności osób fizycznych, w szczególności:

przetwarzanie szerszego zakresu danych osobowych, niż jest to niezbędne do przeglądania ofert lub dokonania zakupu;
przechowywanie danych osobowych przez okres dłuższy, niż jest to konieczne do dokonania zakupu i dostarczenia zamówienia;
zwiększone ryzyko naruszenia ochrony danych osobowych (np. wycieku, uzyskania nieautoryzowanego dostępu, niewłaściwego wykorzystania), wynikające z ich długotrwałego przechowywania;
możliwość wykorzystania skradzionych danych osobowych ze szkodą dla podmiotów danych, np. w celu kradzieży tożsamości, składania fałszywych zamówień lub prowadzenia działań phishingowych;
wykorzystywanie zebranych danych do profilowania i kierowania spersonalizowanych rekomendacji, bez odpowiedniej podstawy prawnej;
stosowanie zwodniczych interfejsów (dark patterns), które mogą skłaniać użytkowników do ujawnienia szerszego zakresu danych osobowych, niż jest to obiektywnie konieczne do dokonania zakupu i dostarczenia produktu.

Kiedy sklep internetowy może wymagać założenia konta?

EROD dokonała analizy najczęściej przywoływanych przez sklepy internetowe podstaw prawnych przetwarzania danych osobowych w związku z wymogiem zakładania konta użytkownika, tj.: wykonania umowy (art. 6 ust. 1 lit. b RODO), wypełnienia obowiązku prawnego (art. 6 ust. 1 lit. c RODO) oraz prawnie uzasadnionego interesu (art. 6 ust. 1 lit. f RODO).

W wielu przypadkach najważniejsze znaczenie dla oceny, czy dana podstawa prawna może uzasadniać wymaganie założenia konta, ma tzw. test niezbędności. Administrator powinien wykazać, iż założenie konta użytkownika (i związane z nim przetwarzanie danych osobowych) jest obiektywnie niezbędne, np. do wykonania umowy lub realizacji prawnie uzasadnionego interesu. Test niezbędności wymaga również zbadania, czy nie istnieją alternatywne, jednakowo skuteczne środki do osiągnięcia określonego celu, które wiążą się z mniejszą ingerencją w prawa podstawowe i wolności osób, których dane dotyczą.

Poniżej przedstawiono, w jaki sposób EROD zastosowała test niezbędności do poszczególnych podstaw prawnych.

I. Wykonanie umowy (art. 6 ust. 1 lit. b RODO)

Jednorazowy zakup

Zgodnie z Rekomendacjami założenie konta w sklepie internetowym nie jest niezbędne do dokonania jednorazowego zakupu. Dane niezbędne do wykonania umowy i realizacji zamówienia mogą zostać pozyskane bez konieczności utworzenia konta, chociażby w postaci opcji złożenia zamówienia bez dokonywania rejestracji, co potwierdza praktyka stosowana przez niektóre sklepy internetowe. W konsekwencji art. 6 ust. 1 lit. b RODO nie może stanowić podstawy do wymogu założenia konta w celu dokonania jednorazowego zakupu.

Usługi subskrypcyjne

Subskrypcje określonych usług cechujące się długotrwałym stosunkiem umownym pomiędzy użytkownikiem a administratorem danych mogą uzasadniać wymóg założenia konta. Takie konto może być potrzebne do dokonywania identyfikacji użytkownika (w przypadku odnawialnych subskrypcji), a także umożliwia dostęp do zawartości oferowanej przez subskrybowaną usługę, bezpieczny i szybki kontakt z dostawcą usługi oraz sprawdzanie lub dokonywanie zmian w statusie subskrypcji.

Art. 6 ust. 1 lit. b RODO może stanowić podstawę do przetwarzania danych osobowych w związku z założeniem konta dla celów świadczenia usług subskrypcyjnych pod warunkiem, że:

takie konto ma służyć wyłącznie do uzyskania dostępu do zasubskrybowanej usługi;
istnieje faktycznie zawarta ważna umowa łącząca użytkownika z administratorem.

Przesłanka wykonania umowy może stanowić podstawę przetwarzania danych osobowych wyłącznie przez okres obowiązywania umowy.

Dostęp do ofert specjalnych

Niekiedy strony internetowe wymagają założenia konta, aby użytkownik mógł skorzystać ze specjalnych ofert. W tym przypadku ponownie należy zastosować test niezbędności i zadać pytanie, czy założenie konta jest niezbędne do uzyskania dostępu do ofert promocyjnych. Odpowiedź na to pytanie będzie uzależniona od okoliczności danego przypadku.

Przykład 1

Sklep internetowy oferuje zniżki członkowskie dla osób, które założą konto. Tego typu członkostwo nie wymaga spełnienia żadnych innych kryteriów, prócz założenia konta i przekazania swoich danych osobowych. Nie można wówczas mówić o „zamkniętej społeczności” z dostępem do ekskluzywnych ofert. W takiej sytuacji założenie konta nie jest obiektywnie niezbędne do wykonania umowy, ponieważ samo członkostwo nie wiąże się z odrębnym świadczeniem, a jedynym warunkiem uzyskania dostępu do ofert jest przekazanie danych osobowych.

Przykład 2

Sklep internetowy organizuje sprzedaż z wczesnym dostępem tylko dla lojalnych klientów poprzez wysłanie indywidualnych zaproszeń. W przeciwieństwie do przykładu 1, pojawia się dodatkowe kryterium w postaci długotrwałej relacji pomiędzy klientem a sklepem internetowym. Oferty specjalne przeznaczone dla zaproszonych osób, będących stałymi klientami, mogą tym samym uzasadniać założenie konta. Takie konto może być niezbędne do ograniczenia dostępu do ofert specjalnych dla ograniczonej i wybranej grupy osób, spełniających określone kryteria. Wówczas można przyjąć art. 6 ust. 1 lit. b RODO jako podstawę przetwarzania danych osobowych, z zastrzeżeniem, iż założenie konta w „zamkniętej społeczności” staje się głównym przedmiotem umowy.

Zakup warunkowy

Niektóre sklepy internetowe oferują zakup określonych produktów lub usług dla określonych grup użytkowników, np. posiadających status studenta. Założenie konta może być niezbędne w celu weryfikacji użytkownika i zarządzania zamówieniem. Weryfikacja jest jednak możliwa przy użyciu innych środków, niewymagających zakładania konta, chociażby poprzez zabezpieczony formularz online pozwalający na przesłanie odpowiednich dokumentów (np. legitymacji studenckiej) i dokonanie zakupu. W takiej sytuacji administrator nie powinien powoływać się na wykonanie umowy jako podstawę przetwarzania danych, ponieważ istnieją równie skuteczne, a mniej ingerujące w prywatność środki weryfikacji.

Spersonalizowane rekomendacje, usługi posprzedażowe i wykonywanie praw konsumenckich

Niektóre sklepy internetowe uzasadniają wymóg założenia konta przy dokonywaniu zakupu, aby móc przesyłać klientom spersonalizowane rekomendacje. Przeciętny klient najczęściej nie jest jednak świadomy i nie przewiduje, iż przedmiot zawieranej umowy wykracza poza dokonanie zakupu. Co więcej, wymiana i zwrot towaru, składanie reklamacji czy wykonywanie praw z tytułu rękojmi i gwarancji, mogą odbywać się bez zakładania konta, np. poprzez stosowanie hiperłączy wysyłanych na adres e-mail, które pozwalałyby na obsługę klienta. Przetwarzanie danych w celu personalizacji nie może być więc uznane za obiektywnie niezbędne do realizacji podstawowego świadczenia polegającego na sprzedaży towaru.

II. Obowiązek prawny (art. 6 ust. 1 lit. c RODO)

Przepisy prawa mogą nakładać na administratorów obowiązek przechowywania określonych danych osobowych klientów dla celów podatkowych i rachunkowych. Obowiązki te dotyczą jednak konkretnych operacji przetwarzania danych osobowych, takich jak wystawienie i archiwizacja faktur, a nie utrzymywania kont użytkowników jako takich.

Tego rodzaju przetwarzanie może odbywać się bez konieczności zakładania konta, np. w oparciu o dane przekazane jednorazowo przy składaniu zamówienia. Brak konta nie pozbawia również użytkowników możliwości skutecznego wykonywania swoich praw na gruncie RODO - ich identyfikacja i weryfikacja mogą nastąpić przy użyciu innych środków.

W konsekwencji art. 6 ust. 1 lit. c RODO co do zasady nie może stanowić podstawy prawnej do wymagania założenia konta użytkownika, ponieważ obowiązek prawny nie obejmuje takiego działania, a wymóg rejestracji nie spełnia kryterium niezbędności.

III. Prawnie uzasadniony interes (art. 6 ust. 1 lit. f RODO)

Oparcie przetwarzania danych osobowych na art. 6 ust. 1 lit. f. RODO wymaga łącznego spełnienia trzech przesłanek:

istnienia prawnie uzasadnionego interesu realizowanego przez administratora lub stronę trzecią;
niezbędności przetwarzania do realizacji tego interesu (test niezbędności);
braku przeważającego charakteru interesów, praw lub wolności osoby, której dane dotyczą wobec prawnie uzasadnionego interesu administratora lub strony trzeciej (test równowagi).

W ramach testu równowagi należy uwzględnić wpływ przetwarzania na interesy, podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, a także jej uzasadnione oczekiwania co do zakresu i czasu przetwarzania danych.

Śledzenie i dokonywanie zmian w zamówieniu

Śledzenie zamówienia i dokonywanie w nim zmian co do zasady jest możliwe bez konieczności zakładania konta użytkownika. Informacje o statusie przesyłki mogą być przesyłane dzięki wiadomości e-mail, np. poprzez numer przesyłki wraz z hiperłączem do strony umożliwiającej jej śledzenie. Zmiany w zamówieniu mogą być realizowane poprzez kontakt się z obsługą klienta (telefonicznie lub mailowo) lub za pośrednictwem dedykowanego linku zawartego w potwierdzeniu zamówienia.

Przeciętny konsument nie może również rozsądnie oczekiwać, iż jego dane osobowe będą przetwarzane w celu śledzenia zamówienia dłużej niż do momentu jego doręczenia, ani w celu modyfikacji zamówienia – dłużej niż do momentu jego wysyłki.

Budowanie lojalności klienta

Administrator może powoływać się na prawnie uzasadniony interes polegający na budowaniu relacji z klientami, np. poprzez oferowanie spersonalizowanych ofert, zniżek lub innych specjalnych korzyści (np. programów lojalnościowych). Należy jednak pamiętać, iż przetwarzanie danych osobowych w celach marketingowych lub personalizacyjnych będzie w praktyce najczęściej wymagało, zgody osoby, której dane dotyczą (art. 6 ust. 1 lit. a RODO).

Co istotne, pozyskanie danych do celów marketingowych nie wymaga założenia obowiązkowego konta użytkownika. Sklepy internetowe nie powinny również odgórnie zakładać, iż użytkownicy – w szczególności przed dokonaniem pierwszego zakupu - oczekują przetwarzania ich danych osobowych w celu personalizacji ofert. W konsekwencji trudno uznać, iż obowiązkowa rejestracja spełnia test niezbędności oraz test równowagi.

Umożliwienie złożenia dalszych zamówień

Argument, zgodnie z którym konto użytkownika ułatwia dokonywanie przyszłych zakupów, również nie przesądza o spełnieniu testu niezbędności. Decyzja o ponownym skorzystaniu z usług sklepu internetowego zależy wyłącznie od woli konsumenta. Osoba dokonująca jednorazowego zakupu nie może rozsądnie oczekiwać, iż jej dane osobowe będą przetwarzane przez czas nieokreślony wyłącznie w celu dokonywania ewentualnych przyszłych transakcji. W takich przypadkach obowiązkowa rejestracja wykracza poza zakres obiektywnie niezbędnego przetwarzania.

Zapobieganie oszustwom

Wymóg założenia konta może potencjalnie ułatwiać wykrywanie i zapobieganie oszustwom, np. poprzez analizę typowych zachowań użytkowników i identyfikowanie odstępstw od nich. W odniesieniu do niezbędności EROD wskazuje, iż w praktyce historia aktywności nie jest dostępna po założeniu i użyciu konta po raz pierwszy, co utrudnia ustalenie wzorca „typowego” zachowania użytkownika. Ponadto użytkownicy często korzystają z różnych urządzeń i sieci, co może zostać błędnie zinterpretowane jako próba oszustwa.

Konta użytkowników mogą również stać się przedmiotem nadużyć, zwiększając ryzyko szkody po stronie osób, których dane dotyczą. choćby w sytuacji, gdy test niezbędności zostałby uznany za spełniony, przeprowadzenie testu równowagi może okazać się szczególnie trudne. Administrator powinien bowiem precyzyjnie wskazać rodzaje oszustw, którym zamierza przeciwdziałać, oraz wykazać, iż zakres przetwarzanych danych osobowych pozostaje proporcjonalny do tego celu.

Dobrowolność rejestracji i tryb gościa jako standard ochrony danych

EROD wskazała alternatywę dla obowiązku założenia konta w sklepie internetowym. Użytkownicy powinni mieć realny wybór między dobrowolnym założeniem konta a przeglądaniem ofert i dokonaniem zakupu w tzw. trybie gościa.. Korzyści wynikające z posiadania konta powinny być konsekwencją świadomej decyzji użytkownika, a nie warunkiem koniecznym do zawarcia umowy.

Model ten pozwala ograniczyć przetwarzanie danych do zakresu niezbędnego dla realizacji konkretnej usługi, bez gromadzenia dodatkowych informacji wyłącznie na potrzeby przyszłych, potencjalnych transakcji. Jednocześnie dobrowolne założenie konta umożliwia oferowanie dodatkowych funkcjonalności, takich jak historia zamówień, obsługa kolejnych zamówień, spersonalizowane oferty czy programy lojalnościowe – pod warunkiem wskazania odrębnych celów i odpowiednich podstaw prawnych przetwarzania.

Dobrowolne założenie konta oraz tryb gościa nie stanowią samoistnych celów przetwarzania. Administrator powinien każdorazowo określić konkretny cel oraz podstawę prawną, np. art. 6 ust. 1 lit. b RODO w przypadku wykonania umowy lub art. 6 ust. 1 lit. a RODO w odniesieniu do działań marketingowych.

Takie podejście lepiej wpisuje się w wynikające z art. 25 RODO zasady privacy by design i privacy by default. Wymagają one projektowania i wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych zapewniających efektywną implementację zasad ochrony danych osobowych, takich jak zasada legalności, przejrzystości, celowości i minimalizacji danych. najważniejsze znaczenie ma także przejrzyste informowanie użytkowników o różnicach między zakupem bez rejestracji a założeniem konta, tak aby mogli oni świadomie zdecydować o zakresie przetwarzania swoich danych.

Podsumowanie

Z analizy Rekomendacji wynika, iż obowiązkowe założenie konta w sklepie internetowym może być uzasadnione jedynie w ograniczonych przypadkach, takich jak usługi subskrypcyjne czy dostęp do rzeczywiście ograniczonych ofert specjalnych. W innych przypadkach wymóg założenia konta co do zasady nie spełnia testu niezbędności ani testu równowagi, a tym samym nie znajduje wystarczającego oparcia w art. 6 ust. 1 RODO, tj. nie jest niezbędne do osiągnięcia celów wskazywanych przez sklepy internetowe. Cele te mogą zostać spełnione dzięki innych środków.

Rozwiązaniem zgodnym z zasadami ochrony danych osobowych jest zapewnienie użytkownikom realnego wyboru między założenia konta a dokonaniem zakupu bez konieczności rejestracji.